ЕЩАНЭ ГУКЪИНЭtd>  ÜÇÜNCÜ DERSp> td> tr> tbody> table>   Д дtd> Türkçe  d harfinin sesidir.  D g  şeklinde el yazısı ile yazılır, dı şeklinde okunur. td> tr> tbody> table>   дыtd>   дэtd>   даtd>   диtd>   доtd>   дуtd> tr> динэtd>   данэtd>   уадэtd>   дауэtd>   нэдtd>   надэtd> tr> tbody> table>          мыдэburasıtd>   модэ şorasıtd>    адэ baba, orasıtd>   дадэ dede    пыдэtd>   падэ tr> tbody> table>   дэ-- biz   дадэ-- dede    данэ-- ipektd>   уадэ -- çekiçtd> tr>  адэ -- babatd>   дыщэ -- altıntd>   дын -- dikilecek şeytd>    дэрбзэр-- terzitd> tr> tbody> table>                                  Х х  kh ses bileşeni şeklindedir. Ses öğreticiden alınmalıdır. td> tr> tbody> table>   хы   хэ    ха   дахэ   дэха   даха   хадэ   хамэ   махэ   мэх tr> tbody> table>    мэха   хэт   хэх   хэха   хаха   пых    пыха   щых   щыха tr> tbody> table>                                  хасэ --Toplantı, oturum, halk meclisi oturumu.p> хамэ -- yabancı, el   махэ --nazik, zennep>   хы-- altı      хэ -- altı defa       дахэ-- güzel      хэт- kim  хэ -- çoğul eki ler lar  p> хэх -- çoğuldan seç     хэха  -- seçilmiş olanp>    Ху хуtd> khu ses bileşenleri şeklindedir. Ses öğreticiden alınmalıdır. td> tr> tbody> table>   ху   хуэ    хуа   хуи   нэху   махуэ   хуабэ   хуэм    псэху  tr> tbody> table>            шэху -- bal mumu    щэху -- sır giz, sessiz     дэху     хуэба    хуэда   p> ху -- sürmek      хуэ -- sinir damar   нэху-- aydınlık    махуэ -- gündüz  p> хуабэ -- sıcak    псэху -- dingin      щэху-- gizp>   Хь  хьp> td> 'kh karşılığı olmadığından ses öğreticiden alınmalıdır, 'khı  şeklinde okunur. td> tr> tbody> table>   хьы   хьэ   хьа   хьын    хэхьэ   дэхьэ    техьэ   щыхьэ   псыхьэ tr> tbody> table> ихьэ    хьэху    тхьэбзэ    тхыбзэ     хьэсэ tr> tbody> table>                                    хьы -- taşı      хьэ -- taşıyıcı    псыхьэ -- su taşıma   хьэху -- emanetp> тхьэбзэ -- en    тхыбзэ -- yazı dili   хьэсэ -- tarlap>   Мыр  сыт?td> Bu nedir? Сэ сыдахэщ.td> Ben güzelim. tr> Ар хадэщ.td> O bahçedir. уэ удахэщ.td> Sen güzelsin. tr> Хадэр  дахэщtd> Bahçe güzeldir Ар дахэщ.td> O güzeldir. tr> Дэ дыдахэщ.td> Biz  güzeliz.     tr> tbody> table>   Мыр   хэт?     -- Bu kimdir?p> Ар   Динэщ.    -- O Dine'dir.p> Динэ   дахэщ. -- Dine güzeldir.p>   Сэ  сыинщ.     Хадэр   инщ. Уэ   уинщ        Хадэр дахэщ. Ар  инщ.         Хадэр  инщ, дахэщ. Дэ дыинщ.                                                      Мыр  сэ  си унэщ.     Bu benim evimdir.p>                              УНЭ              Мыр  уэ  уи  унэщ     Bu senin evindir.p>                                                    Мыр  абы  и  унэщ     Bu  onun evidir.p>                                                    Мыр   дэ  ди унэщ.    Bu bizim evimizdir.p>                                                       Мыр  сэ  си  хадэщ.   Bu benim bahçemdir.p>                                                    Мыр  уэ  уи  хадэщ.   Bu senin bahçendir.p>                               ХАДЭ            Мыр  абы  и  хадэщ.   Bu onun bahçesidir.p>                                                   Мыр   дэ ди  хадэщ.   Bu bizim bahçemizdir.p>                          Мыр сэ си унэрщ.   Мыр  сэ  си хадэрщ. -- Bu benim evim olandır .p> Bu benim bahçem olandır. Cümle kuruluş asıl mantığı böyledir. İyelikler başa gelmiştir.   Мыр  Динэрэ   сэрэ  ди  нанэрщ. - Bu Dine ile benim ninemdir.(ninemiz olandır.)p>   Ар Умар  и  адэрщ.   --  O Ömer'in babasıdır.p> Ар  Динэ  и  анэрщ.  -- O  Dinenin  annesidir.p>   Şimdiki zaman olumlu bildiriminin kendine has özel bir söylemi vardır. Diğer zamanlar ise aynı kurala bağlı olarak işler.   шэн --beraberinde ( taşımadan) götürmek.   унэм  сэ  сошэж.td> Dedeyi (onu)  eve  ben  götürüyorum. tr>  Дадэ(ар )   унэм  уэ бошэжtd>   tr>  унэм абы  иешэж.   tr> унэм  дэ дошэж.   tr> tbody> table>           Buradaki  ж   sesinin kattığı anlam  eve döndürüyorum, yani evine veya çıkış yerine dönüş anlamı katar. Bu olmazsa herhangi bir eve anlamı çıkar. Танэр (ар )    хадэм  сэ сошэ.td> Danayı ( onu) bahçeye ben götürüyorum. tr> хадэм  уэ  бошэ.td>   tr>  хадэм абы иешэ   tr> хадэм  дэ дошэ.   tr> tbody> table>                               Dede ve dana sözcükleri  p  durumundadır , yalnız dede ninki belirteç ihtiyacı olmadığından düşmüştür, p gelse de anlama zarar vermez.   Дадэ (ар )  унэм   сэ  сшэжащ.td> Dedeyi ( onu ) eve ben götürdüm. tr> унэм  уэ  пшэжащ.td>   tr>  унэм  абы ишэжащ.   tr> унэм  дэ  тшэжащ.   tr> tbody> table>   Götürenlerin şahıs ekleri  с  п  и  т   şeklinde fiil başına gelmiştir. Eğer sondaki  щ  kalkarsa cümle soru cümlesi olur. Burada  д  ve  т  harflerinin birinci çoğul şahısta fiil başında  birbirlerinin yerine kullanıldığını da görün.  хун -- sürerek  götürmek.p> Танэр  хадэм   сэ   схунщ.td> Danayı bahçeye ben götürürüm. tr> уэ пхунщ.   tr> абы  ихунщ.   tr> дэ  тхунщ. td>   tr> tbody> table>    Танэр   унэм  сэ   схужынщtd> Danayı eve ben götürürüm tr> уэ   пхужынщtd>   tr> абы  ихужынщtd>   tr>  дэ   тхужынщtd>   tr> tbody> table>                                                                                                     хьын --( taşıyarak) götürmek.p> Уадэр      хадэм     сэ    схьащ. Çekici bahçeye ben götürdüm.  tr> уэ    пхьащ.td>   tr> абы   ихьащ.td>   tr> дэ    тхьащ.   tr> tbody> table>   Уадэр    хадэм  сэ  схьынщ Çekici bahçeye ben götürürüm tr> уэ  пхьынщ   tr>  абы  ихьынщtd>   tr> дэ   тхьынщ   tr> tbody> table>                                                                               Мыр хэт и уадэ? Ар  дадэ  и уадэщ..p> td> Bu kimin çekicidir? O dedenin çekicidir tr>     tr> Мыр  хэт и унэ? Ар   Динэ  и  унэщ.p> td> Bu kimin evidir? O Dinenin evidir. tr>     tr> Мор  хэт и адэ? Şu kimin babasıdır? tr> Ар  сэ  си  адэщ. O  benim babamdır. tr>     tr> Ар  хэт  и хадэ? O kimin bahçesidir? tr> Ар  нанэ  и хадэщ. O ninenin bahçesidir. tr>     tr> Мыр хэт  и  мэз? Bu kimin ormanıdır? tr> Мыр  псоми  ди мэзщ.td> O hepimizin ormanıdır. tr>     tr> Мор  хэт  и анэ? Şu kimin annesidir? tr> Ар дэ  ди анэщ.td> O bizim annemizdir. tr>     tr> Мыхэр  хэт  и хьэпшып? Bunlar kimin eşyalarıdır? tr> Ахэр  Мазэ и хьэпшыпхэщ.td> Onlar  Maze'nin eşyalarıdır. tr>     tr> tbody> table>      шхуэ --büyükp> анэ  --  анэшхуэ  ---anne-- büyük anne      p> адэ -- адэшхуэ   p> ин -- инышхуэ       бжэ --  бжэшхуэ                  Мыр  сыту  бжэшхуэ.  -- Bu ne büyük kapıdır.p>                Мыр  сыту хэдэшхуэ.  -- Bu ne büyük bahçedir.p>   Ф фtd> Türkçe  f  sesi ile aynı sesi verir,  fı diye okunur. td> tr> tbody> table>    фы   фэ   фа   фо   фу   фи   фий   фей    фадэ    фащэ tr> tbody> table>   тафэ   хьэфэ   хуэфащэ   фахуэ tr> tbody> table>                                                        фэ -- siz      фэ-- deri, yüzey      фо--bal     фи -- sizin    фащэ-- elbise  p> тафэ -- plato     ефэн -- birşey içmekp>   Bu dilde fiillerin iki yapıda olduğunu ve çekimlenmelerinin de farklı olduğunu söylemiştik Birinci tür fiillerde mesela yenen şeyin konu bahsi edilmediği yapıdır.  Sadece benim senin onun beslenme eğlemi olarak  çekimlenen fiildir. Burada sadece benim senin onun yaptığı eylem sorgulaması vardır.  Yediğimiz şey konu bahsimiz değildir.    İkinci tür fiiller ise  yediğimiz şeyin konu bahsi yapıldığı yapıdır. Sanırım başka türlü anlatma olanağı bulamadığım bu yapının anlaşılmasında  güçlük çekilmez. шхэн --eylem olarak beslenme eylemini gerçekleştirmek.p> Beslenme eylemini gerçekleştirmek olarak   yiyorum  yiyor muyum? yedim. yedim mi? tr> Сэ сошхэ Сэ сышхэрэ?  Сэ сышхащ. Сэ сышха?  tr> Уэ уошхэ Уэ ушхэрэ?  Уэ ушхащ. Уэ ушха?  tr> Ар машхэ Ар шхэрэ?   Ар шхащ. Ар шха?  tr> Дэ дошхэ. Дэ  дышхэрэ? Дэ дышхащ Дэ  дышха?  tr> Фэ фошхэ Фэ  фышхэрэ? Фэ фышхащ Фэ фышха? tr> Ахэр машхэ Ахэр шхэрэ. Ахэр шхащ Ахэр шха? tr> tbody> table>                                                                        yerim.   yer miyim? yiyeceğim. yiyecek miyim? tr> Сэ  сышхэнщ.  Сэ сышхэн?  Сэ сышхэнущ.  Сэ сышхэну? tr> Уэ ушхэнщ Уэ ушхэн? Уэ ушхэнущ. Уэ ушхэну? tr> Ар шхэнщ Ар шхэн?  Ар шхэнущ. Ар шхэну? td> tr> Дэ  дышхэнщ. Дэ дышхэн? Дэ  дышхэнущ. Дэ дышхэну? td> tr> Фэ  фышхэнщ. Фэ фышхэн? Фэ фышхэнущ. Фэ фышхэну? td> tr> tbody> table>   шхын  ---Birşey  yemek. Burada konu bahsimiz yediğimiz şey olduğundan başta söylensin söylenmesin  bir  ap  vardır. Yiyen ise figürandır. Şahıs eklerine dikkat ediniz.  Aradaki farklılıkları anlamaya çalışın. Bu yapı hemen hemen çoğu fiiller için geçerlidir.p>   Birşey yemek. yiyorum  yiyor muyum? yedim. yedim mi? tr> АР Сэ сошх Ар сэ сшхырэ?  Ар  сэ  сшхащ. Ар сэ  сшха?  tr> Уэ бошх. уэ пшхырэ? уэ  пшхащ. уэ  пшха? tr> абы иешх. абы ишхырэ? абы  ишхащ. абы  ишха? tr> дэ дошх. дэ тшхырэ? дэ  тшхащ дэ  тшха?   tr> фэ фошх. фэ фшхырэ?  фэ фшхащ. фэ  фшха? tr> абыхэм яшх абыхэм яшхырэ? абыхэм яшхащ абыхэм яшха?  tr> tbody> table>                    yerim. yiyeyim mi? yiyeceğim tr> Ар  сэ  сшхынщ. Ар  сэ  сшхын? Ар  сэ  сшхынущ tr>  уэ  пшхынщ уэ  пшхын? уэ  пшхынущ tr> абы ишхынщ. абы ишхын? абы  ишхынущ. tr>  дэ  тшхынщ. дэ тшхын?  дэ   тшхынущ. tr> фэ фшхынщ. фэ фшхын? фэ  фшхынущ. tr>  абыхэм яшхынщ абыхэм яшхын? абыхэм яшхынущ. tr> tbody> table>   Bu yapılarda günlük konuşmalarda şahıs  zamirleri  özellikle belirtilmesi gerekmiyorsa söylenmez .Birinci tür fiillerde üçüncü çoğul şahıslarda  şahıs zikredilmediğinde fiil sonuna хэçoğul eki gelmek durumundadır. машхэхэ.  шхахэщ. шхэнухэ? gibi.p> Telaffuzları iyi öğrenilmesi gerekli anlam veya anlam ilgileri daha sonra anlatılacak sözcükler. хэдэ   хэда   хадэ   хада   дахэ   даха  tr> хуэдэ   хуэда   хуада   дэхуэ   дэхуа   дахуа tr> tbody> table>                           нахуэ   пыхуэ   пыхуа   пахуа   щыхуэ  tr> щыхуа   щыхьэ   щыхьа   щахьа   щыд tr> tbody> table>   дыщэ    тху   тхуэ   сэху    нэху     хьэсэ tr> хьэхуэ   хьэху   хуэхь    хуэхьа    хуахьа tr> tbody> table>                                                       фэху   фахуэ   сахуэ   фащэ tr> tbody> table>          +''+nan+''+Kaffed

ЕТlУАНЭ    ГУКЪИНЭ                           İKİNCİ DERSp>   А а    Е е    И и    У у   О о    Ы ы    Э э   Й й tr> tbody> table>                                  Я я -- yatd>   Ю ю -- yutd> tr> tbody> table>   М м   Н н   Р р   С с   Ш ш   Щ щ   Т т tr> tbody> table>   Ж ж Türkçedeki  j  sesi ile aynıdır. Fiil son eki olarak dönüş ve tekrarlama anlamı katan bir sestir. td> tr> tbody> table>   жы   жэ   жа   жу   мажэ   нажэ   Жан   жэм tr> tbody> table>                    жэщ   жэр   ажэ   ежэ   ижэ   ежа   ижа tr> tbody> table>                  жэ : koş td> tr> мажэ : koşuyor tr> нажэ : oraya koş tr> ажэ : teke tr> жэрыжэ : koşarak tr> жэщ : gece tr> жэр : hızlı tr> жейн : uyumak tr> tbody> table>                                Сэ сожэ Ben koşuyorum Сэ сыжэрэ? Ben koşuyor muyum?   tr> Уэ  уожэ Sen koşuyorsun Уэ  ужэрэ? Sen koşuyor musun? tr> Ар  мажэ O koşuyor Ар  жэрэ? O koşuyor mu? tr> tbody> table>   Сэ сожей Ben uyuyorumtd> Сэ сыжея? Ben uyudum mu?td> Сэ сыжеящ Ben uyudumtd> Сэ сыжеинщ Ben uyurumtd> tr> Уэ уожей Sen uyuyorsun Уэ  ужея? Sen uyudun mu? Уэ ужеящ Sen uyuduntd> Уэ ужеинщ Sen uyursuntd> tr> Ар  мэжей O uyuyortd> Ар  жея? O uyudu mu?td> Ар жеящ O uyudutd> Ар жеинщ O uyurtd> tr> tbody> table>                             Жэщым  ужея? td> Gece uyudun mu? Умари  жея?  Ömer de uyudu mu? tr> Сыжеящ Uyudum Ари жеящ O da uyudu tr> tbody> table>                    Ажэр   жэру   мажэ:  Teke hızlı koşuyor.p> Нанэ  унэм   щожей: Nine evde uyuyor.p>   Жь жьtd> Bu ses j' sesin versiyonudur ses öğreticiden alınmalıdır. j sesinin biraz kalın sesidir. td> tr> tbody> table>   жьы   жьэ   жьа   жьауэ   ужьэ   яжьэ   мыжьэ   мажьэ   жьажьэ   ежьэ  tr> tbody> table>                  жьы-- eski  p> жьы --rüzgar-hava  p> жьауэ - gölge-şemsiyep> жьэ --pişmekten emir   p> жьа--pişmiş жьэ --ağızp>                           Мыр сыт?       -- Bu nedir? Ар жьауэщ      -- O şemsiyedir.p> Мыр сыт?       -- Bu nedir? Ар ужьэщ       -- O gelinciktir.p> Мыр сыт?       -- Bu nedir? Ар  мажьэщ    -- O taraktır.p>   Мыр ажэщ  - Bu tekedir. Мор  ужьэщ - Şu gelinciktir. p> Ари  жьауэщ  O da şemsiyedir.p>   З з Türkçe z harfi ile aynı sestir. td> tr> tbody> table>   зы   зэ   зи   зу tr> tbody> table>   зы-- bir   зэ -- bir defa    зи  -- hiç    зэрызэ -- birer defap> зырыз-- birer tane   зын-- süzmek (sıvıları)p> мазэtd> ay tr> мыр  мазэщtd> bu aydır tr> мыр мaзэ?td> bu ay mı? tr> Ар мазэщtd> o aydır. tr> tbody> table>   Зы  мазэ Bir ay tr> Зы жьауэ Bir şemsiye tr> Зы  ажэ Bir teke tr> Зы танэ Bir dana tr> tbody> table>                           Sayı bildiren sözcüklerden bir nesnenin daima başına gelir. Diğer tüm sayılar nesnenin sonuna gelir . Ona kadar sayılar nesneye bitişik yazılır sondaki sesli harf düşer. Daha büyük sayılar yine nesneden  sonra gelir fakat ayrı yazılır.   Мыр   мэзщ Bu ormandır. tr> Мэзыр   инщ Orman büyüktür tr> Сэ сыинщ Ben büyüğüm tr> Ар инщ O büyüktür tr> Уэ уинщ Sen büyüksün tr> Умари инщtd> Ömer de büyüktür. tr> tbody> table>                 Ажэри ин?  -- Teke de büyük mü?       Ажэри инщ.  -- Teke de büyüktür.  p> Мыщэри ин? -- Ayı da büyük mü?       Мыщэри инщ.  -- Ayı da büyüktür.p>                           Ажэр мэзым  мажэ.    -- Teke ormana koşuyor.                          p>                        Мыщэри мэзым мажэ. -- Ayı da ormana koşuyor.p>                           Мы уэрамыр инщ.        -- Bu cadde büyüktürp>                         Мы уэрамыри инщ.      -- Bu cadde de büyüktür.p>                             Мыр сэ си уэрамщ.     -- Bu benim sokağım.                             p>                           Мыр сэри си уэрамщ. -- Bu benim de sokağım.p>                            Мы уэрамыр сыту  ин.   -- Bu cadde ne büyükp>                          Мы уэрамым  ирижэ.    -- Bu cadde boyunca koş.p>                                                    Мор сэ си унэщ.     -- Şu benim evim.                                        p>                          Ар сэри си унэщ.   -- O benim de evim.p>                                                     Мор уи анэщ.               -- Şu senin annen.p>                          Мори уи нанэщ.           -- Şu da senin ninen.p>                                           Мыр си анэщ.       -- Bu benim annem.                                     p>                           Мор си нанэщ.     -- Şu benim ninem.p>                                                                   Ари си жьауэщ.   --  O da benim şemsiyem.p>                           Ар уи мажьэщ.      -- O tarağınp>                            Ари уи жьауэщ.    -- O da şemsiyen                          Мыр сэ си мэзщ.   -- Bu benim ormanım.p>                            Ар сэри си мэзщ.  -- O benim de ormanım.p>                         Ар Умари и мэзщ.-- O Ömer'in de ormanı.p>    Б бtd> Türkçe b sesi ile aynı sesi verir, bı diye okunur. td> tr> tbody> table>   бы   бэ   бо   бу   бий   бей   бажэ   банэ   бауэ   абы   мыбы  tr> tbody> table>   мобы   бын   бжэ   батэ   бэта   сабэ   щабэ tr> tbody> table>                        бэ -- çok    бий-- düşman     бей -- zengin     бажэ -- tilki    банэ -- diken  p> бауэ -- nefes      бын -- evlat    cабэ-- tozp>   Мыр бжэ?                     Мыр      сэ    сибжэщ.  -- Bu benim kapımdır.p> Ар бжэщ.                      Мор       уэ    уибжэщ.  -- Şu senin kapındır.p> Ар инщ.                         Ар      абы      ибжэщ.   -- O  onun kapısıdır.p>                        Унэр  (  ар )      сэ   си   унэщ.-- Ev benim evim.p>                                             уэ    уи   унэщ.-- Ev senin evin.p>                                           абы     и   унэщ  -- Ev onun evi.p>                       Мэзыр   (ар )      сэ   си  мэзщ.    -  Orman (o)  benim ormanım.p>                                                 уэ   уи  мэзщ.                        senin ormanın.p>                                                абы   и  мэзщ.                        onun ormanı.p>   Мэзыр  мыщэми   ажэми  бажэми я мэзщ.  Orman ayının da tekenin de tilkinin de ormanıdır.    П п Türkçe p sesi ile aynıdır, pı diye okunur. td> tr> tbody> table>   пы   пэ   па   напэ   псы   псынэ   псэ   пасэ   пышэ   пашэ   пыз tr> tbody> table>                                         псы -- su  псэ--can  псынэ -- göze  пасэ-- erken   пашэ -- önder lider  уэс --kar  уэсэпс -- çiğp>   Бажэр   мэзым td> сэ   сoшэ.td> Tilkiyi ormana ben  götürüyorum. tr>   уэ   бошэ.   sen  götürüyorsun. tr>   абы   иешэ.   o   götürüyor. tr> tbody> table>   Бажэр   мэзым td> сэ   сшащ Tilkiyi ormana ben  götürdüm tr>   уэ   пшащtd>   sen  götürdün tr>   абы  ишащ   o  götürdü tr> tbody> table>                                                            Нанэ  унэм сэ    сошэж. Nineyi eve ben götürüyorum. tr>   уэ    бошэж.   sen götürüyorsun. tr>   абы   иешэж   o  götürüyor. tr> tbody> table>      Нанэ  унэм сэ сшэжащ Nineyi eve ben götürdüm tr>   уэ пшэжащ.   sen götürdün tr>   абы  ишэжащ.   o  götürdü tr> tbody> table>                   Burada  ж  nin kattığı anlamı farketmiş olmalısınız. Evine götürmek veya geldiği yere geri götürmek.Ben sen o  şahıs eklerinin fiil başında nasıl şekillendiklerini de görmelisiniz. Aynı çıkışlı  б veпharflerinin ikinci tekil şahıslarda birbirlerinin yerine kullanıldıklarını da görebilirsiniz. Burada nine  p halindedir. Belirteç ihtiyacı olmadığından düşmüştür.  Yani ap ( belirtili o ) dur. Бажэр  Умар     мэзым   ишэжащ.td> Ömer tilkiyi ormana götürdü tr> Щынэр  нанэ     унэм  ишэжащ.td> Nine kuzuyu eve götürdü. tr> Шыр     сэри     унэм  сошэж.td> Ben de atı eve götürüyorum. tr> tbody> table>   Bu cümlelerin üçü de asli yerine dönüş ifade ederler. Herhangi bir ormana, eve değildir. Telaffuzları iyi öğrenilmesi gereken anlamları ve anlam ilgileri sonradan kavranacak sözcükler.   жэ   жа   ажэ   жан   жэн   жэщ   жащ tr> жэр   жэм   шэж   шыж   шаж   жэп     tr> tbody> table>   пэж   пажэ   жьэ   жьа   мажьэ tr> жьажьэ   жьы   пыжьэ   пыжьа   жьапщэ tr> tbody> table>                                  жьыуэ   жьауэ     ужьэ   бы   бэ   бауэ tr> банэ   нобэ   бажэ   бжэн   пэбжэн   пабжэн tr> tbody> table>                         ибжьэн   тебжэн    ибжэн tr> tbody> table>           +''+nan+''+Kaffed

 ЯПЭ  ГУКЪИНЭ - BİRİNCİ DERSp>       А а  ---  аtd>   Е е  ---- е td>   И и  --- itd>    У у --- utd>   Ы ы  ---- ıtd>   О о  --- otd>   Э э --- (a-e) td> tr> tbody> table> Bu yedi sesli harften ilk dört tanesi diğer sessiz harflerle hece oluştururken belirtilen şekilde okunmakla birlikte tek başlarına veya hece, sözcük başlarında;  A аp> td> Ğa şeklinde okunur, fakat bu tam olarak ğa değil de  ( a ) sesinin çıktığı yerden çıkan,  orada oluşan bir ğa dır, gırtlaktan oluşmaz. tr>     tr> E ep> td> Ye  şeklinde okunur. ye  deki e de ( a - e ) arası bir sestir tr>     tr> И иp> td> Yı  şeklinde okunur tr>     tr> У уtd> w veya Arapçadaki vav harfinin sesi ile okunur. tr>     tr> М м td> Türkçe m harfi ile aynı sesi verir  mı diye okunur. tr> tbody> table>                    мы -- mı td>    ма--matd>   мо--motd>   мэtd>   ми  --mi td>   мий --miytd>    мей--meytd> tr> tbody> table> еveиile biten sözcüklerin sonuna gelen  йsona y sesi ekler.                       мы --butd>   мо-- şutd>     а -- o  td> tr> tbody> table> Bunlar belirteç harfi almamış, işaret sıfatlarıdır, sonrasında isim veya bir şey almak durumundadırlar.  Ауэ  -- fakattd>   уэ  -- sentd>   уи  --senin td>    и --onuntd> tr> tbody> table>   Н нtd> Türkçe n harfi ile aynı sesi verir, nı diye okunur. td> tr> tbody> table>   ны --nı td>   нэ  -- netd>   на --natd>   ну--nutd>   но --notd>   ней -- neytd>   ний -- niy td> tr> tbody> table>   нанэ - nine унэ - ev уанэ - eğer (atın üzerine konan) tr> нану - bebek нэ - göz   ней - kötü göz ( le bakmaktaki) tr> tbody> table>   Р рtd> Türkçedeki r harfi ile aynı sesi verir, rı diye okunur. td> tr> tbody> table>   ры p> td>   td> рэ  p> td>   td> раp> td>   td> ро p> td>   td> ру p> td>   td> араp> td>   td> урэp> td>   td> уэраp> td>   td> рауэp> td>   td> мауэp> td>   td> марэp> td>   td> римэp> td>   td> рамэp> td>   td> нур p> td> tr> tbody> table> Bu dilde tek başlarına anlamları olmayan  ыveр sesleridir. Diğer tüm sesler anlamlıdır. Bu iki harf ise diğer harfler arasında dolgu, kaynaştırma veya benzeri görevler  alırlar. p  nesnelerin veya isimlerin veya isimlerin yerini tutan sözcük sonlarına gelerek onları belirtili hale getirir. İsimleri i haline getirir.   унэ -- ev td>   унэр  -- evi td>   унэм -- evetd>   унэу  -- ev olaraktd> tr> tbody> table>   мы          мо         а p> td> Bu   şu   o    işaret sıfatı tr>     tr> мыр        мор        арtd> Bu  şu  o   işaret yoluyla isimlerin yerini tutan sözcükler.  İşaret ettikleri nesneleri belirtili hale getirirler. tr> tbody> table>               мырtd> - bu морtd> - şu арtd> - o tr> мыра?td> - bu mu? мора?td> - şu mu? ара?td> - o mu? tr> tbody> table>   Унэр  мыра?td> (Bahsi geçmiş) ev bu mu? Мыр уэра?td> Bu sen misin? tr> Унэр мора? Ev şu mu? Мор  уэра?td> Şu sen misin? tr> Унэр  ара? Ev o mu? Ар уэра? O sen misin? tr> tbody> table>   С сtd> Türkçe s harfi ile aynı sesi verir, sı diye okunur. tr> tbody> table>   сы td>   сэtd>   сиtd>   сейtd> tr> tbody> table>   сэtd> - ben сиtd> - benim си унэtd> - evim   tr> уэtd> - sentd> уиtd> - senin уи унэtd> - evin tr> аtd> - o иtd> - onun и унэtd> - evi tr> tbody> table>   си нанэ  benim ninemtd> си уанэ benim eğerimtd> си нану benim bebeğimtd> синэ benim gözümtd> tr> уи нанэ  senin ninentd> уи уанэ senin eğerintd> и нану senin bebeğin у  уинэ senin gözüntd> tr> и нанэ onun ninesitd> и уанэ onun eğeri td> и нану onun bebeği инэ onun gözü tr> tbody> table>                            Ш ш Türkçe ş sesi ile aynı sesi verir,  şı diye okunur. td> tr> tbody> table>   шы    шэ   ша   шу  tr> tbody> table>   шы - at   шы  - kardeş tr> сиш - atım сиш  td> - kardeşim tr> уиш - atın уиш td> - kardeşin tr> шу - atlı иш - kardeşi tr> иш - atı     tr> tbody> table>                                          шэ- götür (onu götür emir)  p> сышэ --beni götür. ( taşınmayan şeyler için)p> Burada görüldüğü gibi  си уи и  kısa veya tak heceli sözcüklere bitişik yazılır, uzun ve çok heceli sözcüklerde ayrı yazılır.   Щ щ ş'  Türkçede karşılığı olmadığından ses öğreticiden alınmalıdır. td> tr> tbody> table>   Bu ses şu andaki durumu belirten sestir. Fiil sonuna gelerek o fiile yapılmış edilmiş durumda dır anlamı katar. İsim veya sıfat veya ismin yerini tutan sözcük sonuna gelerek odur budur gibi anlamlar katar. Мыр  унэщ Bu evdir. Мыр  нанэщ .Bu ninedir Мыр  анэщ. Bu annedir tr> Мыр  сэращ Bu benim Мыр  уэращ Bu sensin Мыр аращ. Bu odur tr> Мыр  шыщ Bu attır. Мыр  уанэщ Bu eğerdir Унэр мыращ (Bahsettiğimiz) ev budur. tr> tbody> table>   Bu  cümlelerde  щ  kalkarsa cümle soru cümlesi olur. Мыр унэ? Bu ev mi?td> Мыр  уанэ? Bu eğer mi?td> Мор  нанэ? Şu nine mi?td> Ар   шы? Bu at mı?td> tr> Унэщ Evdir   td> Уанэщ eğerdir.td> Ар нанэщ O ninedir.td> Шыщ Attır.td> tr> Мыр сэ си унэщ Bu benim evimdir Мыр  сэ  си уанэщ Bu benim eğerimdir.td> Ар  сэ си нанэщ O benim ninemdirtd> Ар Умар ишщ O Ömer'in atıdır.td> tr>         tr> tbody> table>                    Мор  сэ  си анэщ  --  Şu  benim annemdir.  Щынэ-- kuzutd>   щынэр -- kuzuyutd>    щынэм-- kuzuyatd> tr> tbody> table>   Щынэр    шэ - Kuzuyu götür. tr> Нанэ   и  щынэр  шэ - Ninenin kuzusunu götür. tr> Си  нанэ  и щынэр шэtd> - Ninemin kuzusunu götür. tr> Мыр  щынэщ - Bu kuzudur tr> Мыр нанэ и щынэщ - Bu ninenin kuzusudur tr> Мыр Умар и  щынэщ - Bu Ömer'in kuzusudur tr> tbody> table>   Мыщэ Ayı Нысэ  Gelin tr> Мор  мыщэщ Şu ayıdır Мыр  нанэ и нысэщ Bu ninenin gelinidir. tr> Мор Умар и мыщэщ Şu Ömer'in ayısıdır Нысэр унэм шэ Gelini eve götür tr> Ар  Умар и мыщэ? O Ömer'in ayısı mı? Мыри  Умар и нысэщ Bu da Ömer'in gelini tr> Ар  Умар и мыщэщ O Ömer'in ayısıdır Ари  унэм шэ Onu da eve götür. tr> tbody> table>   мы-- Olumsuzluk ekidir. Yapma etme eyleme gibi anlamlar oluşturur.   Т т Türkçe  t harfi ile aynı sestir. tı diye okunur.   ты   тэ   та   ти   то   tr> tbody> table>           матэ -- sepettd>   танэ --danatd>   щыт -- ayakta dur (emir)   щыс-- Otur (emir) tr> tbody> table>   Нанэ  щысщ.--  Nine oturuyor. Умар щытщ   -- Ömer ayakta duruyor.  p> Умар, танэр унэм шэ Ömer, danayı eve götür. tr> Умар, танэр унэм умышэ Ömer, danayı eve götürme tr> Мыщэр  унэм шэ Ayıyı eve götür. tr> Мыщэр унэм умышэ Ayıyı eve götürme. tr> Щынэр унэм шэ Kuzuyu eve götür. tr> Щынэр  унэм умышэ Kuzuyu eve götürme tr> tbody> table>   умышэ  -- у - мы - шэ    у -- sen   мы -- yapma etme  шэ-- fiil   -- Sen götürme.td> tr> tbody> table>            Нанэ  унэм сшащ Nineyi eve götürdüm (götürmüş durumdayım) tr> Щынэр  унэм сшащ Kuzuyu eve götürdüm. tr> Умар  унэм сшащ Ömer'i  eve götürdüm tr> tbody> table>   с-- ben (götüren)   ш -- Fiil kökü(götürmek)p> а-- Geçmiş zamanda  p> щ-- Götürmüş durumdayım.p>   Мыр сыт?p> td> - Bu nedir? td> Мыр сыт?p> td> - Bu nedir? td> Мыр сыт?p> td> - Bu nedir? td> tr> Ар унэщtd> - O evdir. Мыр щынэщtd> - Bu kuzudur Ар уанэщtd> - O eğerdir. tr> tbody> table>   Мыр сыт? -- Bu nedir?                       Ар мыщэщ-- O ayıdırp>   Мыр Умар и мыщэ?-- Bu Ömer'in ayısı mı? Ар Умар и мыщэщ  -- O Ömer'in ayısıdır.p>   Мор  нанэ и нысэ? -- Şu ninenin gelini mi? Ар нанэ и нысэщ.   -- O ninenin gelinidir.p>   Dilin ses dili olması nedeniyle bütün sesler belirli kurallar çerçevesinde anlam ilgileri oluştururlar. Bu nedenle telaffuzları iyi öğrenilmesi gereken oluşturdukları anlamlar yeri geldikçe öğrenilecek ses çaprazlamaları. Унэ   уанэ   сэ   уэ   ар   нысэ   санэ   уасэ   усэ   уэрам   Умар tr>                                           tr> мыщэ   щынэ   щауэ   танэ   си   уи   и   шэ   щэ   умышэ   умыщэ tr> tbody> table>   ны   ныш   нашэ   наша   нешэ   нэша   нышэ   щэ   щэн   щынэ   ща tr>                                           tr> щанэ   щана   нащэ   щыу   щыуэ   щыуа   щауа   щым    щымэ   щыма tr> tbody> table>          +''+nan+''+Kaffed

АДЫГЭБЗЭР ЗРАТХ ЗРАДЖ ХЬЭРФХЭРb>p> ADIGE DİLİNİ OKUMAK YAZMAK İÇİN KULLANILAN HARFLERfont>p>   1- МАКЪ ЗЕШЭХЭР - SESLİ HARFLERb>p> А а  ---  аb>td>   Е е  ---- е b>td>   И и  --- ib>td>    У у --- ub>td>   Ы ы  ---- ıb>td>   О о  --- ob>td>   Э э --- (a-e) b>td> tr> tbody> table> Bu sesli harflerden а - е - и - у sözcük veya hece başında veya tek başlarına okunurken а -- ğa    е -- ye      и -- yı      у -- w   şeklinde okunurlar.font>p> 2- МАКЪ ДЭКlУАШЭХЭР - SESSİZ HARFLER b> Sessiz harfler okunurken söylenirken bu dilde anlamsız bir ses olan - ы - sesi getirilerek okunurlar. Yani bı cı çı dı gibi. Гуэгъу зиlэ хьэрфхэр - Aynı çıkışı olan harflerfont>  font>p> Макъ жьгъыжьгъхэр Gür sessizlerb>td> Макъ дэгухэр Basık sessizlerb>td> Макъ пlытlахэp Ezik sessizlerb>td> tr> Б б b>td> - bıtd> П п b>td> - pıtd> Пl пl b>td> - p'ı td> tr> Д дb>td> - dıtd> Т тb>td> - tıtd> Тl тl b>td> - t'ıtd> tr> Г г b>td> - gıtd> К кb>td> - kıtd> Кl кl b>td> - k'ıtd> tr> Л л b>td> - lıtd> Лъ лъb>td> - l'hıtd> Лl лl b>td> - l'ıtd> tr> Жь жь b>td> - j'ıtd> Щ щ b>td> - ş'ıtd> Щl щl b>td> - ş'ıtd> tr> В в b>td> - vıtd> Ф ф b>td> - fıtd> Фl фlb>td> -  f'ıtd> tr> Гу гу b>td> - guıtd> Ку куb>td>  - kuıtd> Кlу кlу b>td> - k'uıtd> tr> Дз дз b>td> - dzıtd> Ц ц b>td> - tsıtd> Цl цl b>td> - ts'ıtd> tr> Дж джb>td> - cıtd> Ч ч b>td> - çıtd> Чl чl b>td> - ç!ıtd> tr> З з b>td> - zıtd> С сb>td> - sıtd> Сl сl b>td> - s'ıtd> tr> Х х b>td> - 'hıtd> Ху хуb>td> - 'huı td>     tr> Хъ хъ b>td> - k'hı td> Хъу хъуb>td> - k'huıtd>     tr> Ж ж b>td> - jı td> Ш ш b>td> - şıtd>     tr> Гъ гъ b>td> - ğı td> Гъу гъу b>td> - ğuıtd>     tr> Къ къ b>td> - qıtd> Къу къу b>td> - quıtd>     tr> Кхъ кхъ  b>td> - k'ıtd> Кхъу кхъу b>td> - k'uıtd>     tr> tbody> table> Гуэгъу зимыlэ хьэрфхэр   Tek çıkışlı harflerb>p> М м -- mıb>td>   Н н -- nıb>td>   Р р -- rıb>td>   Хь хь -- khıb>td> tr> tbody> table>    Макъ зешэрэ макъ дэк!уашэрэ къэзгъэлъагъуэ хьэрфхэр. Sesli ve sessiz harf birlikte gösteren harfler. b> Я я -- иа -- seslerinin bileşimi ya diye okunur. Ю ю -- иу --sesi bileşimi yu diye okunur.font>p> Макъ къэзымгъэлъагъуэ хьэрфхэр - Ses göstermeyen harfler l b>-- Başına geldiği sesli harfleri kesik kısa okutur, sonuna geldiği sessiz harfi ezik okutur. Ezdiği sessizler yukarıda gösterilmiştir. Kesik kısa okuttuğu harfler de lэ -- Kısa (a,e) lу -- kısa lа -- kesik a lы -- kesik ı lе -- kısa e ь -- зыгъэщабэ -- Yumuşatan ъ -- зыгъэбыдэ -- Sertleştiren Bu üç işaret harfler arasında dolaşır fakat tek başlarına bir ses ifade etmezler. Bu dilde olmayan Arapça'daki terimlerde kullanılan aynı harfi de Гl гl -- işareti ile gösterilir. Bir Kısım Temel Yaklaşımlar b> Harfler, okuma yazma, dil öğretimi birlikte yürütülmek durumunda olduğundan verilen harflerle ilgili sözcük örnekleri sunulmaya çalışılacaktır. Dilin ses dili olması nedeniyle seslerin doğru telaffuzları çok önemlidir. Seslerdeki telaffuz farklılıkları sözcüğün cümlenin anlamını tamamen değiştirir. Bu nedenle telaffuzlara dikkat edilmesi gerekir. Biz her ne kadar Latin karşılıklar yazdıysak da sesler öğreticilerden alınmalıdır. Sözcük veya cümle ezberleme yerine seslerin sözcükteki işlevlerinden hareket edilirse daha başarılı olunacağı kanaatindeyim. Bir sesin türevi olan binlerce sözcüğü ezberlemek yerine seslerin işleyişine dikkat edilirse daha kolay ve konuşabilmek mümkün hale gelir. Bu dilde fiiller iki yapılıdır . Birincil olarak Eylemi gerçekleştirmek için yapılan hareketin bir adı vardır. Fiilin ismi olduğundan bu fiil de aynı isim sıfat zamir gibi çekimlenir. Bu fiilin isminin ve gerçekleşen eylemin çekimlenmeleri de farklı bir yapı arzeder. Fiilin ismi ve sonuç eylemi aynı yazılım olabileceği gibi farklı yazılımla ifade ediliyor da olabileceği gibi bazı fiil isimlerinin sonuç eylemi de sadece davranışa yansıdığı için eylemin göstergesi dilde ifade bulmayabilir. Örneğin bayılmak bir eylemin adıdır fakat eylem sonucu sadece davranışa yansıdığı için eylem sonuç çekimlenmesi oluşmaz. Oturma eylemi ve oturuyor olmak ayrı yapılarla işletilir. Yeme eylemi ve yiyor olmak ayrı yapılar gerektirir. Kısaca fiilin adı ve eylemi arasındaki fark görülmelidir. Bir eylem gerçekleştirmede fiilin isminin çekimlenmesinde şahısların р halinde olmaları nedeniyle сэ уэ ар дэ фэ ахэр şeklinde oluştuğunu, bir eylemin çekimlenmesinde bir şey yapmak olunca konu bahsimiz o yani ар olacağından şahıslar da сэ уэ абы дэ фэ абыхэм şeklinde ve şahıslar м haline girdiği açıktır. Bu önemli farklılığı umarım herkes biraz gayretle anlayacaktır. font>p>  p>+''+nan+''+Kaffed

Adığe Dilini Öğrenmekp> Adıge dilini öğrenip konuşabilmenin ilk şartı sesleri iyi tanımak, iyi telaffuz etmek ve onları yazabilmek olarak ifade edilebilir. Adıge dilinin bir ses dili olması itibariyle  en ufak bir ses değişikliği sözcüğün cümlenin anlamını değiştirir. Bu durum önümüzdeki en büyük handikaptır. Sözcüğün cümlenin anlamı değiştiğinde çok komik gülünç durumlar oluşur. Bu durum dinleyicilerin kahkahalarının kendi istemleri dışında dışa vurumlar ile sonuçlanır. Böyle bir duruma düşmemek için konuşmacı başka dilde konuşmayı tercih eder. Hayatın en ufak detaylarını dahi ifade yeteneği olan dil böylece kenara itilmiş ve kolay şifre dillerine yerini bırakmış olur. Anlamsız kök kelimelerden oluşan robot diller revaç bulur. Şifreler ezberlendiğinde artık sorun bitmiştir. Şifreler insanı yönlendirmez insan şifreleri yönlendirir. Ona istediği emirleri verir ve o emirlere uygun davranış bekler. Adıge dilinde ise olay tam tersi istikamettedir. Dil hayatın kendisidir.  Ona uygun davranış göstermesi için insanı yönlendirir. O başlı başına hayatı öğretendir. Gösterilecek tüm davranışlar ses ve kelimeler yoluyla insan beynine nakşedilir. Her olay ve durum karşısında tutunulacak, tutum izlenecek yol ses ve sözcüklerden çıkar. İnsan olmak, çevrenin farkında olup onları tanımak, hayatla barışık olmak onun doğasından gelir. Güven, temizlik, dürüstlük, zarafet gibi erdemler dilin yaptırımı olarak ortaya çıkar. Bu dil insanı, insanlığın kabul ettiği ortak değerlere saygıya ve onlara yönelmeğe çağırır. Evrensel değerler onun esin kaynağıdır.  Хэ nin aldığı karar onun бзэ sidir.  İşte XABZE  odur. Kök kelime dillerin etkisi altında öğrenilen Adıge dili de etkisini yitirir. Dili bildiği halde mesajları alamaz, günün şartları ve yaşadığı toplum kurallarına  uyum sağlar. Sıkıntı da buradan doğar. Dil bildiği halde saygısızdır, başkasının hukukunu çiğner, verdiği sözün arkasında durmaz. Korku ve ar gereği ortadan kalkar. Zamanın şartları da onu makul gösterince de dilin hiçbir şeyin  çözümü olmadığı düşüncesini ortaya atar. Kısır döngü dili her gün biraz daha paslanmaya doğru iter. Hâlbuki bu dilin ortaya koyduğu  UNAFE  sistemi insanlığın uğruna  kan akıttığı savaşlar verdiği katılımcı insani değerler  oluşturma biçiminden başka birşey değildi. İnsanlar  eğer UNAFE yapmayı öğrenirlerse bir gün  medeni olmayı, medeni insan olarak yaşamayı da öğreneceklerdir. Evrensel insani değerlerde buluşma noktası doğal sesler ve bu doğal seslerin oluşturduğu sınırsız kombinezonlar dili  ve  o dilin düşünme sisteminde yer alması ile oluşacaktır. Geleceğin  duygu, düşünce ve paylaşım dilinde buluşmak için geç kalınmamasını önerirken mübalağa ettiğimi düşünmüyorum. Bu dil ses anlam, eğlem işlev ilgisi oluşturan ses dilidir. Öğrenim biçimi de ona göredir. Kök kelime dilleri sistemi ile öğrenimi zordur. Sesler birer sözcük olduğundan çok sesli sözcüklerin anlatımları da içerisindedir. Genel kabuller noktasında seslerin anlamları özümsenirse dil kolaylıkla öğrenilebilir. İlhan Aydemirp>+''+nan+''+Kaffed