ТlОЩlРЭ ЕПЩlЫКlУЩАНЭ ГУКЪИНЭ td> YİRMİ ÜÇÜNCÜ DERS td> tr> tbody> table>        ГЪУБЖЭРНАРТХЭМ ЛЪЭПЩ ЗЭРАХУИЩlАР    Нартхэм мэш бэв къагъэкlат,  ауэ къызэрахьэлlэжынур ямыщlэу гузавэу зэхэсхэрт.  Лlыжьхэр зэчэнджэщырт.  Щlалэгъуалэр зэдауэрт.   Сыт жаlэми, сыт ящlэми мэшыр зэрыlуахыжыну амал къахуэгупсысыртэкъым.   Икlэм зыгуэрым жиlащ: Ди жылэм нэхъыжь дыддэу дэсыр Уэрсэрыжьщи, фыкlуэй къафшэ. Абы зы чэнджэщ гуэр къыдитынщ.   Ар щызэхахым, щlалэ гуп зэрохьэжьэ, Уэрсэрыжь къашэну, къэмыкlуэфмэ къахьыну.   Уэрсэрыжь пэщащэу дыгъапlэм кlэрысу ирохьэлlэхэ.   lуэху зыlутыр хуаlуатэ. Мыкlуэфыну щыжиlэм, ар щlалэхэм пхъэхьым тралъхьэри  нартхэр щызхэс щlыпlэм яхь.   Нарт хэщlапlэр кумбылъэти, къыщеувэхым фызыжьыр мэджалэ.   -- Уии, нартхэ я унэм сыныщlоджагуэри, фызыжьым щыжиlэм, щlалэгъуалэр зэщlодыхьэшхэ. -- Укъыщlэджагуэркъым, укъыщlэджэлащ.   Щlалэхэм я ауаныр гущlыхьэ щыхъуауэ, Уэрсэрыжь зегъэгусэри йожьэж.   -- Зумыгъэгусэ, жраlэ нарт лlыжьхэм Уэрсэрыжь. -- Дымыщlэкlэ дыноупщlыну аращ, чэнджэщ къыдэт. Ди мэшыр губгъуэм йокlуэдэж, къызэретхьэлlэжынури тщlэркъым. -- Сэ фи мэш си лажьэкъым, Сэ жьы сыхъуащ, сыщхьэмыгъуэщ. Жиlэри Уэрсэрыжь гъуэгу техьэжащ.   -- Ар щхьэхупсалъэщ, къыджимыlар ищхьэ хужиlэурэ кlуэжынущ, Фыкlэлъыкlуатэ, фыкlэлъыдаlуэ, яжриlащ Лъэпщ нарт хасэм.   Щlалэ нэхъ жьыджэру зы тlущ, Уэрсэрыжь кlэлъыщlэпхъуащ. Кlэлъыщlэхьахэм мыр зэхахащ.   -- Лlо абы гугъуехьу хэлъыр? Адакъэкlэу къэбгъэшрэ, пхъэшыкъу тlэкlу фlэбукlэу, къазшырыдзэу дупкlыкlыжмэ, гъубжэ жыхуэпlэнур аракъэ?   Ар зэрызэхахыу, щlалэхэм къагъэзэж, къагъэзэжри къокlуэж, къосыжхэри я тхьэкlумэ къиlуар нарт хасэм хуаlуэтэж.   lуэхур щызэхихым, Лъэащ щlалэхэм унафэ яхуищlащ.   -- lэплlэкlэ фхьыжи ди Уэрсэрыжь дыщэр дыгъапlэм кlэрывгъэтlысхьэж. дыгъэпсым хэсу куэдрэ ирепсэу. Сэ кlыщым сыкlуэнщи, гъубжэ фхуэсщlынщ.   Ар жиlэри Лъэпщ кlыщым кlуэжащ.   Гъущlкlапэ адакъэкlэу къигъэшащ, къазшырыдзэу дипкlыкlащ, пхъэшыкъу тlэкlуи фlиlужащ.    Нартхэм ар я гъубжэу я мэш бэвыр къахыжащ.   Кlуантlэ lэзид зэритхыжамкlэ.     Щlын -- yapmak Щlэн– bilmek Щlэн – bir şey etmek eylemek   Bu iki fiilin her ikisi de ikinci tür fiillerdendir. Çünkü yapılan bir şey veya bilinen bir şey konu bahsimizdir. Fiillerin çekimlenmeleri de, şahıs eklerinin oluşumu da ona göredir. Her ne kadar fiil ayrık gibi görülse de her ikisi de birbiri ile aynı yazım ve seslenimlerle aynı anlamlarda kullanılırlar. Eğer bahsedilen şey bir nesne ise veya bir kavram ise bilmek, bahsedilen şey bir eylem ise yapmak anlamına gelir.   Щlы -- yap Умыщl – yapma   Сыт пщlыр? -- Nesnel olarak yaptığın şey nedir? Сыт пщlэр? – Eylem olarak yaptığın şey nedir?   Зэр---- р – yaptığı, yapışı. Зэр --- у – yaptığı ettiği eylediği zaman     Зафер, узэрышхэу къакlуэ. – Zafer, yemeğini yiyince gel. Пщэдджыжь къэс Зафер шей зэрефэр пщlэрэ? Her sabah Zafer’in çay içtiğini biliyor musun? Зафер щей зэрефар сэри сощlэ. Zafer’in çay içtiğini ben de biliyorum.   Ефэн – bir şeyi içmek Зэрефэр – bir şeyi içtiğini   Зэрищlыр – nesnel olarak yapış şekli Зэрищlэр – eylem olarak yapış şekli Зэрищlэр – bilişi   Мы къэдыупсэлъар Зафер ищlэн хуейкъым. Bu konuştuğumuzu Zafer’in bilmemesi gerekir. А жыхупlар Зафер ищlэн хуейкъым. O söylediğin işi Zafer’in yapmaması gerekir. ( yapmaz )   Onu ben yapıyorum.Onu ben yaptım. Onu ben yapacağım.   ---------- Сэ сощl --------- Сэ сщlащ. ------------- сэ сщlынущ. ---------- Уэ бощl --------- Уэ пщlащ. -------------- уэ пщlынущ. Ар ---- абы иещl –Ар - абы ищlащ. – Ар –--- абы ищlынущ. ---------- дэ дощl ---------- дэ тщlащ. -------------- дэ тщlынущ. ---------- фэ фощl -------- фэ фщlащ. ------------ фэ фщlынущ. ------ абыхэм ящl ----- абыхэм ящlащ. ------абыхэм ящlынущ.   Bir cümlenin sonuna – р– gelir ise o cümlenin tamamı konu bahsi olur.   Нышэдибэ лъандэрэ Мазэ зэлэжьахэр плъэгъуа? Sabahtan beri Maze’ nin uğraştığı şeyleri gördün mü?   Cümle içerisinde – р – halindeki şahıs veya nesnenin konu bahsimiz olduğunu zaten daha önceden öğrenmiştik. Konu bahsi ile Türkçedeki cümle öznesi aynı gibi görülse de farklı şeylerdir. Burada konu bahsi bazen şahıslar olabildiği gibi bazen de değildir. Şahıslar figüran olduğundan konu bahsi durumunda değillerdir. Şimdi konu bahsinin şahıslar olduğu – хуэ – ön eki ile cümle tablomuza bir bakalım. Fiil başındaki birinci şahıs eki eden eyleyen, ikinci şahıs eki ise kimin için edildiği ve eylendiğini göstermektedir.   Сэ ------ сэ---------- сы ---- с ---- хуэ –-- лэжьащ. Уэ ------ уэ----------- у ------ п ---- хуэ --- пщэфlащ. Ар ------ абы--------- . ------ . ----- хуэ --- щэхуащ. Дэ ------ дэ----------- ды ---- т ---- хуэ --- кlуащ. Фэ ------ фэ---------- фы --- ф --- хуэ --- тхьэшlащ. Ахэр – абыхэм------ . ------ а ---- хуэ --- лъэсащ.   Bildiğimiz üzere birisi için bir şey yapma tablosundan çaprazlamalarla 28 cümle üretilmektedir. Sen benim için, ben senin için şunu, bunu yaptım türü cümlelerdir. Şimdi de konu bahsimizin bir nesne olduğu cümlelere ve cümle kalıbına bir bakalım. Bu kalıpta ön ek birinci ve ikinci şahıs eklerinin arasına girmektedir.   Гъубжэр сэ ---------- сэ----------- с --- хуэ – с – щlащ. ------------- уэ ---------- уэ---------- п --- хуэ – п ---------. ------------- абы -------- абы -------- . --- хуэ – и ---------. ------------- дэ---------- дэ ---------- т --- хуэ – т ---------. ------------- фэ---------- фэ --------- ф – хуэ – ф ---------. ------------- абыхэм --- абыхэм --- . --- хуэ – а ----------.   Bu tablonun tek istisnası ise гъубжэр абыхэм ile başlayan beş cümlede fiil başına я ( иа ) gelmek durumundadır.   Гъубжэр абыхэм сэ яхуэсщlащ. ------------------------ уэ яхуэпщlащ. ----------------------- абы яхуищlащ. ----------------------- дэ яхуэтщlащ. ------------------------ фэ яхуэфщlащ. ------------------------ абыхэм абыхэм хуащlахэщ.   Diğer çaprazlamaları da sizler yaparak kendinizi geliştirebilirsiniz.   Şimdi de зэр ön eki ile yapılan cümle tablosuna bakalım. Benim senin onun yapışı anlamı oluşturan cümleler.   Гъубжэр сэ зэрысщlар. ------------ уэ зэрыпщlар. ------------ абы зэрищlар. ------------ дэ зэрытщlар. ------------ фэ зэрыфщlар. ------------ абыхэм зэращlар.   Şimdi de benim için senin yapışın, senin için benim yapışım türü cümle tablosunu inceleyelim. Sanırım şahıs eklerinin sıralanışını tekrar etmeğe gerek yoktur. Гъубжэр сэ -------- сэ ---------- зэры – с --- хуэ – с – щlар. ------------ уэ -------- уэ ---------- зэры – п --- хуэ – п -------- . ------------ абы ------ абы ------- зэры --- . --- хуэ – и ------- . ------------ дэ --------- дэ --------- зэры – т --- хуэ – т -------- . ------------ фэ -------- фэ -------- зэры – ф – хуэ – ф ------- . ----------- абыхэм -- абыхэм – зэры --- а ---хуэ – а -------- .   Гъубжэр абыхэм абы зэрахуищlар. Гъубжэр нартхэм Лъэпщ зэрахуищlар.    Bu çalışmaları ilerleterek çalışmayı zevkli hale getirebilirsiniz. Çaprazlamaları yapabilirseniz artık pratiklerinizi geliştirebilirsiniz. Mesla ben küstüm sen küstün cümlelerine bakalım.   Сэ зызгъэгусащ. Уэ зыбгъэгусащ. Абы зигъэгусащ. Дэ зыдгъэгусащ. Фэ щывгъэгусащ Абыхэм загъэгусащ.   Ben sana sen bana küstün türü cümle kalıbına bakacak olursak  Къы– ны–yön belirteçlerini de dahil edelim.   Сэ --------- сэ ----------- зы – къы – с – хуэ – з – гъэгусащ. Уэ --------- уэ ----------- зы – ны ---- п – хуэ – б -------------- . Абы ------- абы -------- зы ------------ . – хуэ – и -------------- . Дэ--------- дэ ----------- зы – къы --- т – хуэ – д ------------- . Фэ--------- фэ ---------- зы – ны ---- ф – хуэ – в ------------- . Абыхэм– абыхэм --- зы ------------ а -- хуэ – а -------------- .   Сэ абы зыхуэзгъэгусащ.– Ben ona küstüm. Сэ Зафер зыхуэзгъэгусащ. – Ben Zafer’e küstüm.   Абы сэ зыкъусхуигъэгусащ. – O bana küstü. Зафер сэ зыкъысхуигъэгусащ. – Zafer bana küstü.    Сэ уэ зыныпхуэзгъэгусащ. – Ben sana küstüm.  Уэ сэ зыкъысхуэбгъэгусащ. – Sen bana küstün.   Bu cümlelerde küsenin kalp olması nedeniyle konu bahsi zikredilmemiş olmasına rağmen cümle oradan kurgulanmıştır. Diğer çaprazlamaları sizler yaparak 28 cümleyi dizmeye çalışın ve pratik yapın. Şimdi de küsüşme benzeri cümlelere bakalım. Bu cümle yapısı daha önceki derslerde anlatılmıştı. Hatırlamak ve tekrar etmek yararlı olacaktır.   Заферрэ сэрэ дызэргъэгусащ. – Zafer ile ben küsüştük. Мазэрэ и адэмрэ зэргъэгусахэщ.—Maze ile babası küsüştüler.   Мазэрэ уэрэ фызэрцlыхуа? – Maze ile tanıştınız mı? Абырэ абырэ зэрцlыхуахэ? – Onunla o tanıştılar mı? Ахэр зэрцlыхуахэ? – Onlar tanıştılar mı?   Дэ дыгъуасэ дызэрлъэгъуащ. – Biz bu gün görüşeceğiz. Ахэр нобэ зэрлъагъунухэщ. – Onlar bu gün görüşecekler.   Bana doğru eylemin başına – къ – yön belirteci. Sana doğru eylemin başına – н-- yön belirteci geldiğini zaten biliyoruz.    Bu açıklamalardan sonra yukarıdaki metnin tahlilini yapacak olursak olayı şöylece bölümlere ayırabiliriz. Öncelikle Nartların içerisinde bulundukları durum ve problemlerinin xasede görüşülüp çözüm bulunmaya çalışıldığı. Büyüklerden danış alınmak istenildiği. Onun küstüğü. Onun kendi başına konuştuğu. Bu durumu bilen demircilerin pirinin verdiği fikir ve çözüme ulaşılması anlatılmaktadır.    Sözcük dağarcığı:   Зэгъэгlапхъэ псалъэхэр   Къэкlын– (Yerden ) bitmek Чэнджэщ -- danışık Къехьэлlэжын -- hasat Зэдэуэн – birbiriyle davalaşmak, münakaşa Мэш -- ekenek Бэв -- bereketli Гупсысэн -- düşünmek Жылэ – halk ( diğer bir anlamı da tohumdur fakat buradaki anlamı halk anlamındadır.) Пэщэщэн – eliyle bir şeylerle uğraşmak Пхъэхь – ağaçtan yapılmış tutuşmalı taşıma aracı Хэщlапlэ – xasenin yapıldığı yer Кумб – çukur Кумбылъэ -- engebeli Джэлэн -- yıkılmak Ауан -- alay Кlуэдын -- kaybolmak Пхъэшыкъу – ağaçtan sap Къэгъэшын -- bükmek lэплlэ -- kucak Кlыщ -- atölye Дэпкlыкlын – uçunu kenarını döverek çıkarmak Гъущl -- demir Къэхын.—biçmek   Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed

ТОЩlРЭ ЕТlУАНЭ ГУКЪИНЭ td> YİRMİ İKİNCİDERS td> tr> tbody> table>     ФlЭХЪУСХЭР SELAMLAŞMA   Уи пщэдджыжь фlы  ухъу. ----- -- İyi sabahlar.( muhataba) Фи пщэдджыжь фlы фхухъу. -- -- İyi sabahlar. ( muhataplara) Уи махуэ фlы ухъу. -------------- -- İyi günler. ( muhataba) Фи махуэ фlы фхухъу. ---------- -- İyi günler (muhataplara) Уи пщыхьэщхьэ фlы ухъу. ------- İyi akşamlar. Фи пщыхьэщхьэ фlы фхухъу. --- İyi akşamlar. Уи жэщ фlы ухъу. ------------------- İyi geceler. Фи жэщ фlы фхухъу. --------------- İyi geceler. Уи пшыхь фlы ухъу. ---------------- İyi geceler Фи пшыхь фlы ухъу. ---------------- iyi geceler Нэху лъэфl  фыкъикl. -------------- Aydın ve iyi  sabaha ermenizi dilerim. Нэху лъэфl укъикl. ---------------- Aydın ve iyi sabaha ermeni dilerim. Узыншэу  фыкъанэ. --------------- Sağlıkla kalın. Гъуэгу махуэ. ------------------------ Yolunuz açık olsun. Тхьэм гурыфlыгъуэкlэ дызригъэлъагъу.  -- Tanrı mutlulukla görüştürsün. Тхьэм гурыфlыгъуэкlэ дызхуигъазэ.  -- Tanrı bizi mutlulukla karşılaştırsın. Дызэрлъагъунщ. --------------------- Görüşürüz. Фlыкlэ , дызэрлъагъунщ.  --------- İyilikle , görüşürüz.     Кхъыlэ.  ---------------------------------- Lütfen. Упсэу.  ----------------------------------- Yaşa. Тхьэм уи гукъэкl нэхъыбэ ищl. ---- Tanrı düşüncelerini çoğaltsın. lуэхъус апщий. ------------------ Hoş geldin.( yabancı olarak  gelene söylenir) lуэхъусыж. -------------- Hoş geldin. ( yabancı olmayanın dönüşüne söylenir) Упсэуж. ------------------------- Hoş bulduk.( Tekrar çok yaşa anlamında) Къеблагъэ.  ------------------- Buyur. ( buyur etmek için kullanılan söz) Фlым ухуиблагъэ. ----------  İyiliğe buyurasın . Уи лъагъуж фlы ухъу. ----- Tekrar görmek ne güzel.   Къысхуэгъэгъу. ------------- Özür dilerim. Губгъэн къысхуомыщl.  --- Kusuruma bakma. Уигу къызомгъабгъэ.  ------ Kusuruma bakma.   Бэ ухъу апщий. -------------- Bereketli olsun. Гуп махуэ апщий. ----------- Gurubunuz açık ( içten) olsun.   Фlым ухуишэ. ------------------- İyiliğe yöneltilesin. Фlым фыхуишэ. ---------------- İyiliğe yöneltilesiniz. Ем ущихъумэ. ------------------ Kötülüklerden korunasın. Ем фыщихъумэ. --------------- Kötülüklerden korunasınız. Уи lуэху Тхьэм иузэнщl. --- Tanrı işlerini düzeltsin. Фи lуэху Тхьэм иузэнщl. --- Tanrı işlerinizi düzeltsin.   Фигу илъ Тхьэм къывигъэхъулlэ. -- Tanrı düşüncelerinize eriştirsin. Уигу илъ Тхьэм къуигъэхъулlэ. -- Tanrı düşüncelerine eriştirsin. Ягу  илъ Тхьэм къаригъэхъулlэ. -- Tanrı onları düşüncelerine eriştirsin.   Фlыкlэ Тхьэм къывигъэлэжь. -- Tanrı iyilikle kazandırsın. Фlыкlэ Тхьэм фигъэшхыж. -- Tanrı iyilikle yemeyi nasip etsin.   Фlыкlэ улажьэ.  --- İyilikle eskitesin. (yeni alınan bir şey için hayırlı olsun)   Selamlaşma ile ilili açıklama olarak söylenen çok fazla ve detaylı sözler çoktur. Dilimizin bu alanda zenginliği içerisine girildiğinde anlaşılabilir. Dilimizin en fazla gelişim alanı törenlerde iyi dilek anlatımları alanında olmuştur. Tanrıdan iyi şeyler dilemek üzerine, gelin alma , cenaze törenlerinde veya diğer törenlerde güzel dilekler dilemek üzerine , işe başlama işi bitirme başlı başına bir kültür olarak dilimizde yer tutmaktadır. Bunlar yazıldığı takdirde kitaplar dolusu yer tutar. Ben kendimce daha çok kullanılacağını tahmin ettiklerimi yazdım. Selamlaşma ile ilgili ve onun adabı ile ilgili yaklaşımlara da bir göz atacak olursak; temel bazı kuralları şöyle sıralayabiliriz. Selam verecek olan daima gelen olmak durumundadır. Eğer yolda bir karşılaşma olmuş ise selam verecek olan büyük olandır. Selamı alacak olan da küçük olandır. Yaşıtlarda böyle bir kayda gerek yoktur. Adigelerde selamlaşmada sarılmak, öpüşmek, kafa tokuşturmak gibi selamlaşma genel adaba aykırıdır. El ile tutuşup el sıkışarak selamlaşma dahi sonradan edinilmiş ve uygun görülmüş olmalı ki adaba aykırı görülmemiştir. Özellikle baş sağlığı veya cenaze törenlerinde başsağlığı verilirken el tutmak ve öyle başsağlığı vermek bu adabın özüne çok aykırı düşmektedir. Sarılma öpüşme kafa tokuşturma gibi davranışların ise bu adapta çok ayıp sayıldığı unutulmamalı. Söylenmek istenilen şey ciddi bir duruş ile muhataba söylenmelidir. Selamlaşma, hal hatır sormalar sonunda küçüklerin büyüklere birilerine  selam  söyle türünden selam gönderme girişimleri de çok ayıp sayılan bir davranış biçimidir. Selam alış şekli de  büyük ve küçüğe göre değişkenlik gösterir.  Selam alışın genel standartları vardır onların bilinmesi selamı almayı kolaylaştırır. Eğer selamı veren büyük ise küçük olan selamı şu cümlelerin biri veya tümünü veya bir ikisini söyleyerek alabilir. Жьыщхьэ  махуэ ухъу. -- Aydın büyüğümüz olmanı diliyorum. Тхьэм и щlасэ ухъу.  -- Tanrının hoşnutluğu içinde olasın. Щхьэ махуэ ухъу.  -- Akıl önderimiz olasın   Eğer selamı veren küçük alan büyük ise şu cümle veya cümleler ile selamı alır.   Упсэу.  ---------- Yaşa Насыпыфlэ ухъу. -- Kısmetli olasın Гъащlэ кlыхь ухъу. -- Uzun ömürlü olasın. Щауэ махуэ ухъу. -- Genç önder olasın. Насыпыфlэ, насып защlэ ухъу.-- Kısmetli, kısmet içinde olasın.   Апщий  --sözcüğü her selam verme almanın sonuna eklemlenebilir. Bunun cümleye katkısı karşıdakini yüceltme ve değerli kılma sözcüğüdür. Arapçadan dilimizde yer tutan Selamun aleykum ve cevabi olarak Aleykum selam. Bu selamlaşma her türlü selamlaşma için yeterli bir selamlaşma olarak kabul edilir. Şimdi de selam verme cümlelerine bakacak olursak Bir işte çalışan herhangi bir kişi yanına gidildiğinde verilecek selam   lуэху фlохъуэ апщий.  --- Kolay gelsin, işin rast gelsin. -- Уи lуэху фlы икlуэ.  --- İşin iyilikle yürüsün. -- Фlэхъус апщий. --- Hoş geldin.   Bir guruba rastlandığında   Гуп махуэ апщий ------ Değerli gurup olasınız. --- Щауэ махуэ ухъу апщий. -- Genç önder olmanı dileriz   İyileşmiş kalkmış hasta ziyaretinde   Лъапэ махуэ къыухьэжьэж. -- Sağlıklı olarak tekrar topluma katılmanı diliyorum Тхьэм уигъэlуэтэж. -- Tanrı hastalığını hikayeleştirip anlatmayı nasip etsin.  Ameliyat geçirmiş veya yara almış hasta için  Фэбжь хъуами лажьэ Тхьэм имыщкlэ. -- Acı verdi ise de Tanrı ölümden korusun.   Bu söylemlerin sonuna eklenecek cevaplar yukarıda zikrettiğimiz büyük küçük olma durumları gözetilerek verilecek cevaplardır.   Bu kültürde damat sağdıcı ile kardeş olur ve sağdıcının ailesi ile ömür boyu sürecek bir akrabalık ilişkisi başlar. Her türlü mutluluk ve sıkıntıyı beraber paylaşmayı beraberinde getirir. Щауэ, къан  tabirleri burada kullanılır. Sağdıcın ailesi onun da ailesi sayılır. Kardeşleri de kardeşi sayılır.   Sağdıca veya ailesine bu sözler söylenebilir   Уи къуэшыгъэ тхьэм кlыхь ищl.  -- Kardeşliğiniz uzun olsun. Фи къуэшыгъэ Тхьэм кlыхь ищl. -- Kardeşliğiniz uzun olsun Гущэпс быдэ Тхьэм фхуищl. --- Aranızdaki bağı Tanrı güçlendirsin.   Kızı evlenene , gelin gönderen aileye;   Лъэдакъэ махуэ Тхьэм къыфхущигъанэ -- Aydın geleceğe gitmiş olanlardan etsin Зыхэхьам Тхьэм яхигъэзагъэ.  -- Girdiği aileye uyumlu olmayı nasip etsin. Зыхэхьам Тхьэм щигъэтынш. -- Tanrı girdiği ailede rahat yaşama nasip etsin.   Gelini alan, gelin gelen aileye; Лъапэ махуэ къыфхишияуэ Тхьэм жиlэ. ------------- Aydın kişi olarak ailenize girmiş olmasını Tanrıdan diliyorum. Фызэрхуейуэ Тхьэм къыфхущlигъэкl. -- İstediğiniz gibi  çıkmasını diliyorum. Акъылэгъу Тхьэм къывдищl. -- Akıl birliği içerisinde olmasını diliyorum. Her iki aileye birlikte iyi dilek dilemek gerekiyor ise Благъэ захуэмахуэ Тхьэм фищl. -- Akrabalığınızın birbirinize açık ve içten samimi  olmasını Tanrıdan diliyorum.  Фи блэгъагъэр Тхьэм кlыхь ищl. -- Tanrı akrabalığınızı uzun kılsın. Damat veya geline arkadaşlarının söyleyeceği sözler  Пlэщхьагъ махуэ Тхьэм пхуищl. -- İçten samimi yastık arkadaşlığınızın olmasını Tanrıdan diliyorum. Тхьэм гу зыщывигъахуэ. -- Birlikte mutluluğa eresiniz.   Doğan çocuk için Тхьэм гъащlэ кlыхь ищl. -- Tanrı uzun ömürlü kılsın Тхьэм насыпыфlэ ищl.  -- Tanrı kısmetli kılsın   Ölümlerde  başsağlığı olarak; Тхьэм фщимыгъэгъупщэкlэ.  -- Tanrı unutturmasın. Зыдэкlуам Тхьэм щигъэтынш. -- Gittiği yerde Tanrı kolaylık versin. Дунейкlэ къемыхъуэпсэн Тхьэм ищl. -- Tanrı onu dünyaya imrendirmesin. Ар фщызгъэгъупщэн Тхьэм фимгъэлъагъукlэ.-- Unutturacak acı yaşatmasın. Тхьэм рахьмэт дахэ кърит. -- Tanrı rahmet etsin   Eğer cenaze töreninde bulunulamamış ise sonradan başsağlığı verilmesi gerekiyorolabilir. Başsağlığı karşılaşıldığında verileceğinden Лажьэр жьы хъукъым.  -- Ölümün eskisi olmaz. denilir ve sonra başsağlığı yukarıdaki cümlelerle gerçekleştirilir. Başsağlığı buluşması veya törenlerinde el tutuşması bu kültürün yapısına  uymadığının özellikle unutulmaması gerekir. Diğer buluşmalarda ise büyük elini uzatmadıkça el tutma çabasına küçüğün  girmesi de uygun düşmez. Büyük olan el tutmak istiyor ise hareketi yapacak  olan büyüktür. Küçük  gözetmek ve büyük olanın hareketine göre icabet etmek durumundadır.   Къуажэхэм зы унэ lухьахэм  япэ тlэкlу загъэпскэlурт. ----- lхьхьу, lухьху жаlэурэ. Иужькlэй ----- Еей фыщlэсхэ, жаlэурэ, тlэкlуи  lэуэлъауэ ящlурэ lухьэхэрт. Иужькlэй бжэм е куэбжэм теуlэхэрт. Езгъэблэгъэн зыгуэрхэр къыщlэкlмэ  фlэхъус ирахыурэ еблагъэхэрт. Мы  lухьэкlэм куэд къегъэлъагъуэ. Мыхъун зыгуэр уlумыуэным теухуауэ. ----------------------------------------- Уридыхьэшхын зыгуэрхэри къэмыхъуу щыттэкъым.   Анзурей къуажэ зы лlы гуэр и хьэсэм щылажьэу итт. И зы гъунэгъуи  Тхьэм иещlэ сыт и lуэхугъуэми Езым и хьэсэм кlуэ къэкlуэжурэ тlо щэ блэкlащ къыблэкlыжащ. Зэй фlэхъус кърихакъым. Сыт щlэгупсысми. Ищхьэр щlэгуауэ блэкlащ къыблэкlыжащ. Махуэр щыхэкlуатэм мы хьэсэм итым и щхьэгъусэр къэкlуащ. Илlым гъуэмылэ тlэкlу къыхихьри. Зэлl Зэфыз  зыбгъэдэсу шысхэу я гъунэгъур аргуэру  и  хьэсэмкlэ Кlуэуэ щыблэкlым гу къалъитауэ къыщlэкlынти. Ищхьэр къиlэтри --- Сэламун гlэлейкум жиlэри фlэхъус къарихащ. Фlэхъусым мыбы зыри щыпимыдзыжым  и щхьэгъусэм --- lэнна фlэхъус къуихащ сыт къыщlыlомыхыр  жиlащ. --- Къеlызмыхын уэлехьи. Уэ къеlых. Уэращ фlэхъус зрихар. --- lэнна ар хъурэ, дауэ сэ къызихыу. --- Уэлехьи мэхъум сыт щlэмыхъунур. Нобэ лъандэрэ пщlэ блэкlащ къыблэкlыжащ  фlэхъус къызихакъым. Иджы фlэхъус къызехыр. Жиlэри  къыпидзэжащ. ----------------------------------------------   Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed

ТlОШlРЭ ЕЗАНЭ ГУКЪИНЭ td> YİRMİBİRİNCİ DERS td> tr> tbody> table>     Уафэм И Шытыкlэхэм Теухуауэ   Зэгъэшlапхъэ псалъэхэр   Хуабэ- sıcak Щlыlэ- soğuk Щlыlэтlыlэ- serin   Гъуркl - kuru Псыlэ- ıslak Псыlэтlыlэ- nemli   Щlымахуэ- kış Гъатхэ- ilkbahar Гъэмахуэ- yaz Бжьыхь - sonbahar   Уафэ- gökyüzü Уэфэгу- uzay Уэгу- gök Жьы- hava   Пшэ- bulut Пшагъуэ- sis Пшэплъ- akşam veya sabah oluşan bulut kızıllığı Уафэ гъуагъуэ- gök gürültüsü Шыблэ- yıldırım Уафэ хъуэпскl - şimşek Лэгъупыкъу- gök kuşağı   Уэшх- yağmur Уэс- kar Уэф- dolu Уэсэпс- çiğ Жэп- kırağı Ткlуэпс- damla   Къешхын- yağmurun yağması Къесын- karın yağması Къехын- dolunun yağması Кърипхъыхын- kar atıştırması Къепсэпсэуэн- yağmur çiselemesi Жьы къепщэн- rüzgarın esmesi   Уэфl - açık hava Уфа- kapalı hava Уэшх уэлбанэ- yağmurlu Уае - fırtına Жьапщэ- rüzgar Уэс укхъуэ- kar fırtınası Уэс утэ- çığ Псыдзэ- sel Уэс щхьэфэ- don Шыц уэс- taneli kar   Псы- su Мыл- buz Бахъэ- buhar Щтын- donmak Выжын- erimek   Уэсылl - kardan adam Уэс lэшкlэ- kar topu lэшанэ- kayak lэжьэ- kızak (eşya yük taşıma kızağı veya üzerine oturularak kayılan kızak)   Псыф- ıslak Упсыфын- ıslanmak Цlынэ- ıslak (içine su çekip kendini bırakması ekmeğin toprağın su çekip ıslanması yani kendini bırakması.)   Щхъуэ- mavi Къащхъуэ- gök mavisi Щхъуантlэ- yeşil Гъуэжь- sarı Гъуабжэ- gri Хужь- beyaz Фlыцlэ- siyah Плъыжь- kırmızı   Мазэ- ay Дыгъэ- güneş Вагъуэ- yıldız     Уэшхыр жьыгъейуэ къешхырейщ. Пшагъуэр щlыгум техьэрейщ. Къуэлэбзухэр мэлъэтэж. Тхьэмпэр жыгым полъэлъыж.   Упщlэхэр   1 - Мы усэр илъэсым дэтхэнэ и лъэхъэнэм тепсэлъыхьрэ? 2 - А лъэхъэнэм теухуауэ сытхэр нэхъ къыщыхъурэ? 3 - Къуэлэбзухэр дэнэхэм лъэтэжу фигугъэ? 4 - Къулэбзухэр щlэлъэтэжым и щхьэусыгъуэр сыт?   Къыпэкlуэхэр   1 - Усэр ..................... топсэлъыхь. 2 - А лъэхъэнэм нэхъыбэlуэу уэшх ................., пшагъуэр щlыгум .................... . къулэбзухэри ...................... . 3 - Къулэбзухэр .................... щlыпlэхэм мэлъэтэжхэ. 4 - Щlымахуэр къохьэ, уафэхэр ................... хъууэ щlедзэри аращ.   Бжьыхъэ жэпым дыгъэр тепсэм Ар уэсэпсу мэкlуэдыж. Фlыуэ слъагъум сыlуплъамэ Си гукъеуэр сщхьэщокlыж.   Упщlэхэр   1 - Дэтхэнэ лъэхъэнэра жэп къыщехыр? 2 - Дыгъэр жэпым тепсэм сыт хъужрэ?   Къыпэкlуэхэр   1 - Жэпыр ................. къох. 2 - Дыгъэр жэпым тепсэм ................ мэхъури ................. .   БЖЬЫХЬЭР КЪИХЬАЩ   Жаным БОРИС   Бжьыхьэ мазэр къытхуихьащ. Пшагъуэр щlыгум къытехьащ. Къуэлэбзухэр мэлъэтэж, Щlыпlэ хуабэхэм мэкlуэж.   Къущхьэхъу къикlыу къру инхэр Уэгум иту мес мэкlуэж. Колхоз lэщхэу мэл былымхэр Пшэр хъужауэ къытхуокlуэж.   Губгъуэй мэзи хуэгъуэбжафэщ, Бжьыхьэ уафэр уэлбэнафэщ, Жыгхэм пщlащэр полъэлъыж. Цlыкlухэр школым зэдокlуэж.   Мы усэр гукlэ зэвгъащlэ, дахэу фыкъеджэ.   Упщlэхэр   1 - Бжьыхьэ мазэм сыт къытхуихьар? 2 - Пшагъуэр сытым и гущlыlум техьэрэ? 3 - Къуэлэбзухэр дэнэхэм лъэтэжхэрэ? 4 - Кърухэр дэнэ къикlыжу дэнэ кlуэжхэрэ? 5 - Губгъуэхэм мэзхэм я плъыфэр бжьыхьэм сыт хуэдэ? 6 - Бжьыхьэм жыгхэм я пщlащэхэм ящхьэ сыт кърикlуэрэ?   Мы упщlэхэм къыпэкlуэжхэм ныкъуэу къэнахэр хэфтхэж.   Къыпэкlуэхэр   1 - Бжьыхьэ мазэм .................. къытхуихьащ. 2 - Пшагъуэр .................. къытохьэ. 3 - Къуэлэбзухэр ................ щlыпlэхэм .................... . 4 - Кърухэр .....................къокlыжри ...............щlыпlэхэм .............. . 5 - Губгъуэхэр мэзхэр бжьыхьэм ................................ . 6 - Пщlащэр жыгхэм ....................... .   Уафэ къащхъуэр эи щхьэщыгу, Щlылъэ щхъуантlэр зи утыку, Гъатхэ гуапэ, дахэкlей! Лъахэр фlыгъуэм иегъэсей!   1- Уафэ къащхъуэр лъахэм и щхьэщыгущ. 2 -Щlылъэ щхъуантlэр лъахэм и утыкущ. 3 -Гъатхэ дахэр лъахэм хуогуапэ, иодэхащlэ. 4 -Лъахэри фlыгъуэу щыlэм иагъэсей.   ЩlЫМАХУЭ Щоджэнцlыкlу Алий   Щхьэхынэу пшагъуэбэм щlы напэр иеуфэ, Чэф щlыкlэщ жыг тхъуахэр щыгъэхум зэрешэ.   Псы уэрхэр lущащэу мыл кхъуафэм щокlуасэ, lэсэхэщ, нэщхъейхэщ, мылищэр зэрахьэ.   Щlы тафэр зэхуэдэу бжьэхуцкlэ хуэпащ. Вындыжьхэу макъейхэр шыгъуэгум епщlащ.   Щlы щхьэфэр къузащи лъэбакъуэм дощэlур, lэжьэлъэр щытежкlэ дзыхащи догызыр.     Дыгъэр щlымахуэм кlасэу къыщlокl, пасэу къохьаж, щlагъуэуи уигъэхуабэкъым абы и бзийхэм. Щlымахуэ махуэхэр кlэщlщ икlи щlыlэщ. Щlымахуэм уэс къосри псыр мэщт. Жыгхэм я пщlащэхэр полъэлъри пцlанэу къонэхэ. Къуалэбзухэм я нэхъыбэlуэр щlымахуэм хуэбапlэхэм мэкlуэжхэ. Хьэпщхупщхэр щlы щlагъым щопсэухэ.     Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed

ЕТlОЩlАНЭ ГУКЪИНЭ td> YİRMİNCİ DERS td> tr> tbody> table>       КЪЭХУТАПХЪЭ ЛЭЖЬЫГЪЭ   Зыфlэгъувауэ Адыгэбзэ зэгъэщlэн -- егъэщlэн     PROJE ÇALIŞMASI   YAPILANDIRICI ADIGE DİLİ ÖĞRENİMİ-- ÖĞRETİMİ   Зэгъэщlэн егъэщlэныр зэрырикlунур   1-- Зытелэжьыхьыпхъэм хьэзыр ехъулlэн. 2 -- Зытелэжьыхьыпхъэр гурыlуэгъуэ ещlэкlын. 3 -- Тхыгъэм еджэурэ зэгъэщlэн. 4 -- Уи гурылъхэр къэlуэтэн. 5 -- Къыхэдгурlукlахэм хэплъэжын. 6 -- Гурыlуэгъуэ хъуарэ мыхъуарэ гъэунэхун.   Öğrenim öğretim süreci   1-- Üzerinde çalışılacak konuya hazırlanmak 2 -- Üzerinde çalışılacak konuyu anlaşılır kılmak 3 -- Metni okuyarak öğrenmek 4 -- Düşüncelerini açıklamak 5 -- Kazanımları gözden geçirmek 6 -- Amaca ulaşılıp ulaşılmadığının değerlendirilmesi.   Мы зигугъу тщlахэм лъэlэсын щхьэк!э   1 -- Тхыгъэм еджэн. 2 -- Тхыгъэр тхын. 3 -- Еджэм щlэдэlукlын. 4 -- Узэджар къэупсэлъыжын. 5 -- Зэджапхъэм хуэунэтlауэ нэрылъагъу гуэрхэр утуку къилъхьэн.   Süreci gerçekleştirmek için   1-- Metni okumak 3 -- Okuyanı dinlemek 4 -- Okuduğunu anlatmak 5 -- Metne uygun görseller ortaya koymak.   Ди Унагъуэр, Ди Уэрамыр, Ди Хьэблэр   Ди унагъуэр дывгъэцlыху. Унагъуэм исхэм япэ лъандэрэ трагъэха сурэтхэр зэвгъэзахуэурэ гурыфlыгъуэ хэплъэгъуэхэр зыхэфлъхьэ. Фи унэ куомпитур(щlэныгъэ гъэлъагъуэ)щlэту щытмэ aбыи фи унагъуэм щlэсхэм я сурэтхэр дахэурэ щызхэфлъхьэ. Фи унагъуэм исхэм я цlэхэр къифтхыкl. Фи унэгъуэцlэр а кифтхыкlахэм пывгъэувэ. Фы сабийгъуэм фтраха сурэтхэм феплъыж. Фи анэ фи адэр къызэрфхущытахэр фигу къэвгъэкlыжи къэфlуэтэж.     Си Нанэ Дахэ   Ди псыхъуэ сыщlэдэlукlмэ Уи макъыр къызэхызохыр. Щlыгу бэрабэм и пщlащэр Уэр щхьэкlэ къызоlущащэ.   Си нанау си нанэ дахэ Дунейри схубогъэдахэ Насыпыр уэ къызэптащ Дунейри уэ схухэпхащ.   Гущlэгъуыныгъэ уэ пхэлъым Цlыхуыгъэм сыхуеузэнщlыр Дэхагъэу уэ уигум илъым Дунейри къегъэщlэращlэ   Вагъуэхэм ухызолъагъуэ Ди губгъуэм сэ узолъагъуэ Уи жьауэ сыщlэт зэпыту Уи наlэ къыстыбогъэтыр.     Дэжьу   Хьойра хьойра хьорира Хьойра хьойра хьорира си нанэ дахэ Си нанэ си нанэ си нанэ си нанэ Си нанэ дахэ.     Мы усэр гукlэ зэгъэщlапхъэщ. Уэрэду и жыlэкlэри зэвгъащlэ. Зырыз зырызу, гуп гупууи къыжыфlэ.   Фыщыцlыкlум фи анэм сытхэр къывжиlэурэ фигъэудыlуами фигу къэвгъэкlыж Сэ си нанэ сигъэгуфlэн щхьэкlэ къызжи!эу щытар нывжесlэжынщ.   Пхъащхьэ мыщхьэр мэщащэ. Щауэ цlыкlухэр мэщыпэ. lэкlэпыlэр къыщанэ. Дадэ макlуэри мэшынэ Си щlалэр макlуэри къехьыжыр.   Сэ си нанэ мыр къызжиlэти сигъэгуфlэт. Фэри къывжаlахэр фигу къэвгъэкlыж.   Мы усэ дахэми фыкъеджэ.   Ухъу Цlыху Щхьэпэ   Лэу пщlыркъэ, си щlалэ нагъуэ, Данагъуэр уэ къошэкlащ. Уи гущэр щабэщ, тыншыгъуэщ, Мазэгъуэ жэщри мамырщ. Мазэщlэу ухызолъагъуэр Къэдабэ щхьэнтэу пщlэдзам. Пщыхьэщхьэ мазэм и нурым Ди lуащхьэмахуэ полыд. Лэу пщlыркъэ, си щlалэ нагъуэ, Уэ насып вагъуэу уолыд. Жэманшэрыкъыр пхузопlыр, Уэ цlыху щхьэхуиту укъохъу. Лэу пщlыркъэ си щlалэ нагъуэ, Андемыркъану къытхуэхъу. Ди инжыдж цlыкlум и макъым Мамыру къуажэр дожей. Лэу щlыи си щlалэ нагъуэ, Пщlыхь lэфlхэр плъагъуурэ жей. Ухъу гъащlэ мамырым хуэщхьэпэ, Лъэпкъ хабзэ- нэмысым хуэпэж. Лlыгъэр цlыхугъэр зи плъапlэ Зи лъэкlыныгъэр зыщlэт.   Хьэкъун Исуф   Цlыхухэр я закъуэу псэукъым. Цlыхухэр я закъуэу щlэмыпсэум фыщlэгупсысыкl.     Цlыхумрэ Цlуху зыхэтхэмрэ     Тхыгъэм и щхьэфlэщыгъэцlэр -- Цlыхухэр Зэрызыхэт Хабзэхэр Тхыгъэм и лlэужьыгъуэр -- Щlэныгъэ тхыгъэ. Зытепсэлъыхъыр -- Хабзэу убзыхуахэр Зэрытелэжьыпхъэ гъуэгуанэхэр -- Гупсысэхэр утыку илъхьэн Упщlэхэр къэгъувын джеуап зэгъэпэщыжын. Цlыхухэм я к!элъыплъын, Дэплъагъухэр къэ!уэтэжын. Жьэрыlуатэу къэупсэлъын. lэмэпсымэ лlэужьыгъуэхэр -- Хэзгъэгъуазэ гъуэгу гъэлъагъуэхэр lэщlагъэ тхуэхъупхъэхэр -- Адыгэбзэр гурыlуэгъуэу къэупсэлъын -- Цlыхухэр зэпсалъэурэ зэрзыгурыlуэр нахуэ къэщlын.   İnsan ve toplum   Metnin başlığı-- Toplum kuralları Metin türü ------ Bilgilendirici metin İçerik ------------- Görgü kuralları Çalışma yöntemleri: Düşünceleri ortaya koymak Soru ve cevaplar oluşturmak Gözlemlemek ve gözlem sonuçlarını anlatma Anlatım. Araç ve gereçler : Uyarı levhaları Kazanımımız olacak beceriler : Adıgeceyi doğru ve etkili konuşmak İnsanların konuşarak iletişim kurduklarının farkına varmak.     Цlыхухэр Зэрызыхэт Хабзэхэр   Сэ сыщlалэ цlыкlущ, нэмыщlцlыхухэм я гъусэу сащыдэпсэукlэ зы хабзэм сытетын зэрыхуейри сощlэ. Ди унэм си анэм си адэм си къуэшым зыхэтлъхьапхъэу хабзэхэр дызэри!эр сощlэ.Сэ пщэдджыжьым жьыlуэу сыкъотэджри еджапlэм сокlуэ.   Нэмыщlцlыхухэм пщlэ яхузощl. Щlэхуу нэмыщlцlыхухэм сащlэдэlукlкъым. Сэ къызэпсалъэхэм я псалъэр зыпызупщlкъым, я псэлъэн яуха иужь сопсалъэ. Нэхъыжьхэм къызжаlэхэм сакъу содаlуэ. Абыхэм сэр нэхърэ нэхъ куэд я нэгу щlэкlащ. Нэмыщlхэм я тхылъ я тхылъылъэхэм ямыщlэу сахэплъэкъым. я lэмэпсымэхэр зесхьэкъым.   Си пэщыр къэбзэ лъабзэу, узэдауэ зытызоlыгъэ. Си адэм си анэм унэр щыгъэкъабзэкlэ садоlэпыкъу. Си анэм имыщlэу телефонымкlэ сыпсалъэкъым. Щхьэусыгъуэ имыlэу ауэлъауэ сщlыкъым. Унэм топ сыщыджэгукъым. Радйо телевизйоным я макъхэр ину lусхыу ди гъунэгъу жэрэгъухэм ящхьэр сыудэгукъым. Синемам тиятром сыкlуэм сагъэлъэгъуа щlыпlэм сотlыс. Гъэлъагъуэр щекlуэкlым сышхэу сыпсалъэу сызбгъэдэсхэм ягу згъэбампlэкъым.   Гъуэгухэм къыщыщыскlухькlэ сlыгъ зыгуэрхэр уэрамхэм дэздзэу згъэуфlейкъым. Къэкlыгъэхэм емкlун зыгуэрхэр есщlылlэкъым. Абыхэми псэ зраlутыр сощlэ. Ди уэрамыр псоми я уэраму зэрыщытыр сощlэ. Псоми сэр хуэдэу уэрамхэр ди щlыгур къэбзэлъабзэу зытыраlыгъэным хуэсакъыну согугъэ.       Toplum Kuralları   Ben küçük bir çocuğum, diğer insanlarla bir arada yaşarken bazı  kurallara uymam gerektiğini biliyorum Diğer insanlara saygı gösteriyorum.Gizlice başkaların konuşmalarını dinlemem.Benimle konuşanların sözlerini kesmiyorum, konuşmaları  bitince konuşuyorum. Büyüklerimi dikkatli dinliyorum. Onlar benden daha deneyimli. Başkaların kitap ve çantalarına izinsiz bakmıyorum, eşyalarını Kullanmıyorum. Odamı temiz ve düzenli tutuyorum. Annem babam evi temizlerlerken onlara yardım ediyorum. Annemden habersiz telefoda konuşmuyorum Lüzumsuz yere gürültü yapmıyorum. Evde top oynamıyorum. Radyo televizyonun sesini fazla açıp komşuları rahatsız etmiyorum Sinemaya tiyatroya gidersem gösterilen yere oturuyorum. Gösteri  süresince birşeyler yiyerek, konuşarak çevremdekileri rahatsız etmiyorum Sokaklarda dolaşırken elimdeki şeyleri sokağa atıp kirletmiyorum Sokağımızın herkesin olduğunu biliyorum. Herkesin benim gibi sokakları çevreyi temiz tutmaya özen göstereceklerine inanıyorum. ---------------------------------------------------------------------   Сэ Мазэ Дэслъэгъуахэр. Maze ile ilgili gözlemlerim.   И пэщыбжэм инышхуэу тхылъымпlэм тхыгъэ инышхуэкlэ тритхауэ къыпилъащ. Odasının kapısına büyükçe bir kağıda büyükçe yazı ile yazıp astığı.   БЖЭМ ФЫКЪЫТЕМЫУlЭУ ФЫКЪЫЩlЭМЫХЬЭ. KAPIYI ÇALMADAN GİRMEYİN   И пэщыми мыр пилъауэ пылъу слъэгъущ. Odasına bunu astığını asılı olarak gördüm.   СЭ ХУИТ СЫМЫЩlАР СИ lМЭПСЫМЭХЭМ ИРЕМlУСЭ BENDEN İZİNSİZ KİMSE EŞYALARIMA ELLEMESİN   ЩЭХУУ УЗЭРЫПСАЛЪЭМ ЩХЬЭКlЭ ФlЫЩlЭ ПХУЗОЩl SESSİZ KONUŞTUĞUNUZ İÇİN SİZİ DEĞERLİ ADDEDİYORUM   -----------------------------------------------------------------------   -- Фэри фи унэм фыритетыну щывубзыхуа хабзэхэр къэфlуатэ. -- Хабзэ , щlыхъ псалъэхэм сыт къигъэлъагъуэми зэвгъащlэ. -- Мы тхыгъэм фымыщlэу хэт псалъэхэр къыхэфтхыкl. -- Зыгуэр къыщеджэкlэ фыщlэдэlукl. Гурыхуэу фыкъеджэ. -- Зытетыпхъэ хабзэ къигъэлъагъуэу гъуэгу гъэлъагъуэу фщlэхэр къэфlуатэ. Къэвгъэлъагъуэ. -- Мы тхыгъэм хэт щlалэ цlыкlур дахуэдэу къыфщыхъуами къэфlуатэ?     --- Siz de evinizde uymak için belirlediğiniz kuralları anlatın --- Kural ve saygı sözcüklerinin anlamını öğrenin --- Bu metinde anlamını bilmediğiniz sözcükleri çıkarıp yazın --- Birisi okurken dikkatli dinleyin. Anlaşılır şekilde okuyun --- Uyulması gereken kuralları belirten bildiğiniz uyarı levhalarını söyleyin Gösterin --- Bu metindeki çocuk sizce nasıl bir çocuktur?+''+nan+''+Kaffed

ЕПЩlЫКlУБГЪУАНЭ ГУКЪИНЭ td> ONDOKUZUNCU DERS td> tr> tbody> table>     Лъэхъэнэм Теухуа Къэупсэлъыкlэхэр.   Лlэщlыгъуэ дапщэ къэдгъэщlами, Сэлам къытпежьэм дэ етхынщ. Кlыщокъуэ Алим   Лlэщlыгъуэ - asır Илъэсищэр зы лlэщlыгъуэ мэхъу.   Гъэ -- Илъэс------- yıl , sene   Щlымахуэ-- kış Гъатхэ------ ilkbahar Гъэмахуэ-- yaz Бжьыхьэ-- sonbahar   Мазэ - ay   Махуэ щэщlыр зы мазэщ.   Щlышылэ- ocak Мэзае- şubat Гъэтхэпэ- mart Мэлыжьыхь- nisan Накъыгъэ- mayıs Мэкъуэуэгъуэ- haziran Бадзэуэгъуэ- temmuz Шыщхьэlу- ağustos Фокlадэ- eylül Жэпуэгъуэ- ekim Щакlуэгъуэ- kasım Дыгъэгъазэ- aralık   Тхьэмахуэ– hafta   Зы тхьэмахуэр мэхуибл мэхъу.   Блыщхьэ- pazartesi Гъубж- salı Бэрэжьей- çarşamba Мэхуэку- perşembe Мэрем– Cuma   Щэбэт- cumartesi Тхьэмахуэ- pazar   Махуэ- gün   Зы жэщрэ зы махуэм щхьэкlэ махуэ жыдоlэ Зы махуэр сэхьэт тlощlрэ плlы мэхъу.   Жэщ- gece Махуэ- gündüz Пщэдджыжь- sabah Шыджагъуэ- öğlen Пщыхьэщхьэ- akşam Жэщныкъуэ- gece yarısı Кlэху- şafak   Сэхьэт- saat   Зы сэхьэтыр дакъикъэ хыщlмэхъу. Сэхьэт ныкъуэр дакъикъэ щэщlмэхъу. Сэхьэт плlанэр дакъикъэ пщlыкlутху мэхъу.   Дакъикъэ- dakika Сэхьэт ныкъуэ- yarım saat Сэхьэт плlанэ- çeyrek saat Блокl - geçiyor Иlэщ- var   Вэсмахуэ- evelsi gün Дыгъуасэ- dün Нобэ- bugün Пщэдей- yarın Пщэдеймыщкlэ- öbür gün   Ищыпэгъэ- bir önceki yıl Нэгъабэ- geçen yıl Мыгъэ- bu yıl Етlэнэгъэ- gelecek yıl Ещэнэгъэ- bir sonraki yıl   Лъандэрэ- denberi Кlэ- kadar Нэсыху- ekadar Нэсыхункlэ- o zamana kadar Лъэхъэнэ- zaman Щыгъуэ- zaman Игъуэ- zamanı Имыгъуэ- zamansız Игъуэджэ - uygun olmayan zaman. Пlалъэ- mühlet, zaman aralığı   Мыlэрысэм игъуэ мыхъуу И мэ lэфlыр къыпимых. Лъагъуныгъэр гум нэсакъым Жыпlэу си псэр сlэщlомых.   Мы усэ дахэр гукlэ зэвгъащlэ. Уэрэдууи къыжыфlэ.   Зафэррэ сэрэ нэгъабэ дызэрцlыхуащ. Нэгъабэ дэнэ ущыlа? Нэгъабэ Бурса сыщыlащ.   Нэгъабэ и щыпэгъэм Истанбул сыдэсащ. Мыгъэм уафэхэр дахэу макlуэ. Мыгъэм си мэктэбыр сыухынущ. Етlэнэгъэ Зафер сыдэлэжьэнущ. Схузпыгъахуэм етlэнэгъэ Налъшик сыкlуэнущ.   Дыгъуасэ дэнэ ущылэжьа? Кызылай сыщылэжьащ.   Пщэдей дэнэ укlуэну? Еджапlэм сыкlуэнущ. Пщэдей уэшх къешхынущ. Нобэ уафэр уфащ. Нобэ сыту махуэ дахэ. Нобэ шыджагъуэ нэужьым уэшх къешхыну жаlэ. Пщэдей уэс къесынк!эй хъунщ.   Мыгъэ бжьыхьэм къуажэхэм уэфышхуэ къыщехащ. Мыlэрысэхэр зыхикъутащ. Унэхэм я щхьэгъубжэхэр кърикъутэхащ.   Уэшхыр жьыгъейуэ къешхырейщ. Пшагъуэр щlыгум техьэрейщ. Къуэлэбзухэр мэлъэтэж. Тхьэмпэр жыгым полъэлъыж.   Мы усэр гъэм и дэтхэнэ лъэхъэнэм тепсэлъыхьрэ? Мыгъэ бжьыхьэр уэшх уэлбанэу блэкlыным ещхь хъуащ.   Нобэ сыт махуэ? Мэхуэкущ. Щэбэт махуэм къэкlухьакlуэ дыкlуэнщ. Тхьэмахуэ махуэр зыгъэпсэхугъуэ махуэщ. Ди унагъуэр а махуэм ди унэ дисыжщ.   Дэтхэнэ мазэм дит? Гъэтхэпэ мазэм дитщ. Мазэм и дапщэ? Нобэ гъэтхэпэ мазэм и пщlыкlутхущ.   Дэтхэнэ илъэс дызитыр? Минитlрэ и гъэм дитщ. Дэтхэнэ гъэрат мэктэбыр уэ къыщыбухар? Минрэ щибгъурэ бгъущlрэ бгъу гъэрат.   Блэкlа лlэщlыгъуитхур адыгэхэмкlэ хэплъэгъуей хъуащ. Ауэ дызит лlэщlыгъуэм зыкъэтщlэжыну согугъэ.   Жэщ ныкъуэ хъуауэ уэрамым сыт дэпщlыхьыр? Щысакlуэ сыкъокlыж.     Пщыхьэщхьэ синемам дыкlуэн? Хьэщlэ сиlэщ. Сынэкlуэфынкъым.   Шыджагъуэ нэужьым сэхьэтыр тlум дакъикъипщlхуейуэ Кызылай дыщызхуэзэнщ.   Сэхьэтыр дапщэ хъуа? Зырэ ныкъуэрэщ.   Сэхьэтыр дапщэупlэрэ? Сэхьэтыр щым плlанэ блокl.   Сэхьэтыр дэнэ нэса? Пщlым плlанэ иlэщ.   Пщэдджыжьхэм сэхьэт дапщэм унэм ущlэкlрэ? Бгъум дакъикъипщlблэкlыу сыщlокl.   Сытым щыгъуэ унэм укъекlуэлlэжрэ? Сэхьэтыр блым дакъикъипщlиlэу унэм сыкъокlуэж.   Зы махуэм сэхьэт дапщэ улажьэрэ? Сэхьэтий солажьэ.   Кызылай сыщыппоплъэ укъэкlуэфын? Сэхьэт ныкъуэкlэ абы сыщыlэщ, къыспэплъэ.   Илъэс дапщэ лъандэрэ Анкара удэс? Илъэс пщlыкlутху хъуауэ Анкара сыдэсщ. Илъэс минрэ щибгъурэ бгъущlрэ й гъэ лъандэрэ мыбы сыдэсщ.   Мы lуэхум узэрхуежьэрэ сыт хуэдьз хъуа? Илъэсиплlхъуащ. Илъэсиплlлъандэрэ мыбы солэжь.   Мазэ махуэ къэс и еджап!эм мак!уэ. Абы сэхьэтихкlэ щолажьэ. Сэхьэт ныкъуэкlэ и унэм къосыж. Ешха ефа иужь зы сэхьэт зегъэпсэху. Сэхьэтитlрэ ныкъуэк!э и унэ лэжьыгъэхэм иолэжь. Жэщ къэси сэхьэтибгъук!э мэжей.   Зафер и щхьэгъусэр здещтэри гъэмахуэ къэс и къуажэ мэкlуэж. Абы зымазэкlэ зыщегъэпсэху. И нэгу зрегъэужь. И благъэ и пыхъуэ пышэхэм яхоплъэри Анкара къегъэзэж. Щlымахуэми Анкара дэсщ. Анкара и щlымахуэр щlыlэу блокl. И гъэмахуэ хуэкlуэхэм идей гъатхэкlэхэм дахэ мэхъу. Жыгхэр къогъагъэ, щlылъэр къоущхъуэнтl. Гъэмахуэм къуажэр нэхъ дахэ мэхъу.           Мы Дунейр Сэращ Зейр   Дунейр Сысейщ, Сысеймэ, ар ууейщ. Сабийгъуэу дыгъэ щыгъэр Тыгъэ псом ялейщ. Уэрщ зи фlыщlэр, Си хэку дыщэ Нобэ ди дунейм. Ди пщэдейм и дыгъэ гъуазэр Дэ къыдогъэуш, Сабийгъуэр Гъащlэ набдзэщ, Псэщlэм и тхьэгъушщ, Дэ ар къыдогъэуш. Дунейр Сысейщ, Сысеймэ, ар ууейщ. Къэжэр Петр     Гъатхэ Пщэдджыжь   Дыгъэм пшэплъыр Лэгъупукъуу къещlыр, Нэпсхэр щызэпеш. Дыжьын ткlуэпсу Дзэлхэм гулъыр къащlыр. Бжэндэхъу цlыкlум И уэрэд къреш. Псы хьэлыгъуэм Пlащlэу зеутхытхэ, Цlыкlухэм я псы щхьэлыр Кърехуэкl. Къеблэгъащи Къазшырыфэ гъатхэр, Гулъытэншэу Уэри блумыгъэкl. Къэжэр Петр     Илъэсыщlэ Уэс   Къосыр, къосыр Къос уэсыщlэ, Дыхэхьащи илъэсыщlэм. Феплъыт, феплъыт Мы щlымахуэм, Махуэ дыдэр кlыхь ищlащ. Уэсыр къосри Жэщри махуэщ. Ар зи фlыщlэу Илъэсыщlэм Жэщри махуэу къыздихьащ. Къэжэр Петр.   Мы усэ дахэхэр гукlэ зэгъэщlапхъэщ.   Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed

ЕПЩlЫКlУЯНЭ ГУКЪИНЭ td> ONSEKİZİNCİ DERS td> tr> tbody> table>     СЭРЭ СИ УНАГЪУЭМРЭ BEN VE AİLEM   Цlэ- ad Унэгъуэцlэ- soy adı Адэ- baba Анэ- anne Адэцlэ- baba adı Анэцlэ- anne adı Унагъуэ- aile Унагъэ- evli Унэдэс- bekar Бын- evlat Къуэ- oğul evlat Пхъу- kız evlat Къуэш- erkek kardeş Шыпхъу- kız kardeş Дэлъху- (kız için) erkek kardeş Анэш- dayı Адэш- amca Анэшыпхъу- teyze Адэшыпхъу- hala Гуащэ- evin hanımı- büyük hanım- prenses Унэгуащэ- evin hanımı - eş Щхьэгъусэ- eş Фыз- çocuğu olmuş kadın Лlы- erkek- adam Пщы- evdeki büyük erkek - prens - kayınbaba Пщыкъуэ- bayan eşinin kardeşi Пщыпхъу- bayan eşinin kız kardeşi Щыкъу- erkek eşinin kardeşi Щыкъуанэ- kaynana Щыкъуадэ- kayınbaba Щыкъущауэ- erkek eşinin kardeşi Тхьэмадэ- Evin büyüğü, reis ( aileye göre) Нанэ- nine Дадэ- dede Къуэрылъху- oğulun çocuğu, torun Пхъурылъху- kızın çocuğu , torun Нысэ- gelin Нысащlэ- taze yeni gelin Нысэгъу- elti Малхъэ- damat Мэлхъэгъу- bacanak Хъыджэбз- kız Щlалэ- oğlan Нэхъыжь- büyük Нэхъыщlэ- küçük Фызабэ- dul kadın Тlуанэ- kuma Мылъхуанэ- analık Мылъхуукъуэ- üvey erkek kardeş Мылъхупхъу- üvey kız kardeş Быдзышэlэхьэгъу- süt kardeş Гъунэгъу- komşu Благъэ- akraba (akrabalık bağı olan) Унэкъуэщ- aynı akrabadan olan (kardeş)     Сицlэр Илхьэнщ. Си унэгъуэцlэр Щокъулщ. Си къуажэр Ендрейщ. Си адэм ицlэр Нэфlыцlэщ Си анэм ицlэр Нагlимэщ. Сэ минрэ щибгъурэ тхущlрэ тху гъэм сыкъалъхуащ. Си унагъуэр мэкъумэшыщlэ унагъуэт. Нобэ си ныбжьыр тхущlрэ щы хъуащ. Нобэ си анэри си адэри сияпэ итщ. Тхьэм узынчэу тхуигъэпсэухэ. Зэкъуэшиплlрэ хъыджэбзитlрэ дохъу. Зэкъуэшхэм псоми унагъэ ящlащ. Унагъуэм хэхьэжахэщ. Хъыджэбзхэм зым унагъэ ищlащ. Зыри ди анэ адэм бгъэдэсщ. Си адэм и адэм ицlэр Ахьмэдщ. Абы и адэжым ицlэри Пlытlэщ. Пlытlэ и адэм ицlэри Лакъэщ. Лакъэр хэкум къикlыу къэкlуаращ. Лакъэ бынищ иlэти зыр дуней зэуэшхуэм хэкlуэдащ. Сэри быниплlкъысщlэхъуащ. Щlэлитlрэ хъыджэбзитlрэ. Ахэри нобэкlэ иоджэхэ lэщlагъэ зрагъэгъутыну. Си щхьэгъусэм ицlэри Хьэтыджэщ. Ари Минрэ щибгъурэ хыщlгъэм къалъхуащ. И ныбжьри нобэкlэ плlыщlрэ й мэхъу. Си адэкъуэшхэри тху мэхъу. Сэ адэшыпхъуу сиlэри зыщ. Си адэшыпхъум ицlэр Бацщ. Си анэр Хамэхэ япхъущ. Абыи къуэшитlрэ зы шыпхъурэ иlащ. Ахэр Тхьэм жэнэткlэ игъэгуфlэ. Дунейм ехыжахэщ   Bu dili bilgilenme olarak öğrenmekten ziyade seslerin telaffuzları önem taşıyor. Bu nedenle çok bilgi yerine öğrendiğini telaffuz etme ve kullanmaya ağırlık verilmelidir. Eğer sesler doğru olarak çıkarılabilinirse dili konuşmak gerçekten kolaylaşır. Dil ses anlam temelinden oluştuğu için ilk duyduğunuz sözcük tarafınızdan anlamlandırılabilir. Doğal süreçte oluşan sözcükleri anlamak kolay olur. Sadece problem doğru telaffuzdadır. Bir şekilde bu problemi halletmedikçe birşeyler öğrenilmiş sayılmaz. Telaffuzun düzeltilmesi de bilgi ile olmaz. Seslerin üzerinde doğrusu bulununcaya kadar çalışılmalıdır.   Мы дунейр сэращ зейр   Гъатхэ дахэм Содэхащlэ Дуней дахэр инщ. Уэ удахэм Сэ сыдахэщ. Дахэу щыlэр минщ. Пщlащэм пщlащэр Иоlущащэ Мэзыр къегъэуш. Бзухэм ябзэ Уэрэд къабзэр Гъащlэм и тхьэгъушщ.   Buradaki telaffuz tam olarak başarılırsa anlam kendiliğinden oluşur. Gerçekte dili bilmeyenler bunun gerçekliğini anlayamayabilirler fakat dilin yapısı öyledir ve anlamını size önceki ön bilgilerden hareketle öğretir. Biz her ne kadar dili kuralları ile öğretmeğe çalışıyor isek de temel esprisi sesleri öğrenmekten geçer. Bu dilin tüm diğer dillerle bağlantıları vardır. Ses anlam temelinde demek istiyorum Mesela Türkçedeki kılıf sözcüğünü ele alalım yani kıla fe olandır yani kıl Türkçe  kök kelime esaslıdır fe ise Adigecenin kalıntısı olarak oraya girmiştir. Fe ise Adigece de derisi, yüzeyi, yüzeyini örten şey, uydurulan bahane anlamındadır. Bu sadece  bir örneklemedir. Mesela arapçadaki zi eki hem aynı anlam ve aynı işleyiş ile aynı söylem ile adigecede mevcuttur. Anlaşılmasını istediğim şey çok basittir. Sadece telaffuzların yani seslerin halli birçok problemi kökten çözer.   Зафер ицlэу зы щlалэ соцlыху Анкара дэсу Езым зэржиlэмк!э куэду щlэлэфlщ И захуэм ухуеймэ Пэжу щlэлэфlщ жысlэм згъэбэта хъункъым Щlэлэфlкъым жысlэм пцlы хъунщ. Щlэлэфlкъым жысlэу Сыт щхьэкlэ пцlы сыупсын Сыт щхьэкlэ хуэмфащэ жысlэн. Сыт щхьэк!э пцlы теслъхьэн. Ар сэ нэгъабэщ щысцlыхуар. Адыгэбзэ зэдгъэщlэнущ жытlэу, Анкара и зы хьэщlапlэ гуэр дыщызхуашэсарщ. Сыт хуэдизу нэгъабэщ жысlэми Куэд щlауэ соцlыху сэ ар. Дыщыцlыкlум хэтlэ хэсэ дыщыздэджэгуащ Баш упэпцlакlэ ди къуажэ куэнчыбыщхьэхэм. Мащlэрэ хъаринэ дыщитlысхьакъым Ди пщlантlэ дэт дэшхуейшхуэм и лъабжьэм. Си гъащlэм и дэтхэнэ плlэнэпэм щыщ Куэд ислъэгъуащ сэ абы и нэlум. Япэ щыслъэгъуам а псор къыхэзгурlукlащ. Гур зэрощlэ жаlэ Езым сыкъищlа сыкъимщlа сщlэкъым Ауэ сэ сщlащ, сигум ищlащ. И нэгум сэ ислъагъукlащ Си гъащlэм си нэгу щlэкlа куэд Здэзгуэшауэ.   А къурсым къекlуэлlар сэ сизакъуэтэкъым А псом яхущытащ сэр хуэдэу. Псори здищтэу зэхуэдэу Сыт щыгъуэй нэжэгужэу Сыт щыгъуэи гумащlэу Псом я гукъеуэр къыгурыlуэу. Хэт кlэрыхур дищтэу Хэт зыхуэныкъуэр диlэту. Зы махуэи слъэгъуакъым и нэщхъ зыхэукlауэ Зым нэрмыплъ ириплъу Абазэу, абзэхыу, къэбардейуэ. Яхэтащ а гупым lуэху lащlэу. Хэт и гупсысэм къыхихыу Хэт и гупсысэм хилъхьэу. Ауэ мыхъун зы псалъэ къыжьдэкlакъым ижьэм. Хуэмфащэ къиупсэлъакъым, Имыгъуэ зэй ихуакъым. Гур къабзэм утыку мэжабзэ. Ару къыщlэкlынт щlыжаlар.   Buradaki güzel bir söz önceden söylenmiş gibi zikredildi fakat onu ben hiç  duymamıştım söz gelimi söyledim ama gerçekte söylenip söylenmediğini  bilmiyorum fakat güzel uymuş düşüncesindeyim.   Гур къабзэм утыку мэжабзэ.   Kalp temiz olursa ortam berraklaşır gibi düşünülebilir.   Сэрэ Си Унагъуэмрэ   Сэ си унагъуэр фlыуэ солъагъу. Зым lэпыхур зым дищтэу дыздопсэу. Си щхьгъусэр фlы дыддэу солъагъу. Абы щхьэкlэщ сищхьэм гъусэ щlыхуэсщlар. Ар сэ си щхьэгъусэми Къыщаупсэлъкlэ Илхьэн и унэгуащэ жаlэ. И фыз щыжаlэи мэхъу Си быным фэ зэрхуэхъуам щхьэкlэ. Си быным анэ зэрхуэхъуам щхьэкlэ. Сэри абы илlу селъытэ Лlыгъэшхуэ схэлъу илъытэу. Аращ адыгэбзэр щlэдахэр Псалъэу хэтыр цlыхурэ цlыхунрэ цlыхугъэрэ ипэ иригъэщу. Пщlэ хуэщlын, фlыкlэ ехъуэхъун хуэунэтlауэ зэрщытырщ.     Бын унагъуэ щыхъукlэ Хэтыр еджапlэ макlуэ Хэтри и lуэху макlуэ махуэ къэс. Псори фlыуэ зролъагъу Зым зыр доlэпыкъу зэрхузфlэккlэ Ахэри пщэдей ин хъунухэщ Унагъуэ зырыз яухуэнущ. Сэ си къэлэн нэхъыщхьэщ Ахэр зыкъуэзгъэтыну зэсшэлlэну, зэрсхузфlэккlэ. Узкъуэтмэ гъащlэр нэхъ хьыгъуафlэ хъуну согугъэ.   Арауэ къыщlэкlынщ щlыжаlар Зым lэпыхур зым къищтэжу Тхьэм бэрэ фыздигъэпсэу.   СЭ СЫЦlЫКlУ   Си анэм жеlэ, Си псэ цlыкlу. Си адэм жеlэ, Си бзу цlыкlу. Пщэдджыжь къэскlи Нэхъ иныжь Сыхъуу жаlэ Сызоплъыж. Дадэ жеlэ Бабыщ цlыкlу. Нанэ жеlэ Шырэ цlык!у. Цlыкlуэ цlыкlуэ Цlыкlуэ цlыкlу. Псом ядэжкlи Сэ сыцlыкlущ. lэр сщlым бзухэр мэлъэтэж Псым бабыщхэр Холъэдэж. Къэсlэтати хъарбыз цlыкlу Къысlэпыхури Хъуащ цlыкlу цlыкlу. Сэ Итlанэ Ахэм нэхърэ Ахэм нэхърэ Сынэхъ цlыкlу. Къэжэр Пэтр   Мы усэ дахэр гукlэ зэ зэгъэщlа хъум бзэри нэхъ зэгъэщlэгъуафlэ нэхъ гурыlуэгъуафlэ хъунщ. Нэхъ ипэ игъэщыпхъэр мащlэми куэдми гукlэ зыгуэрхэр зэгъащlэу къэупсэлъынырщ.   щ - sesi fiil başına geldiği zaman - belirtilen yerde - anlamına gelir. fiil eğer м - hal eki alırsa ise belirtilen zamanda anlamı katar.   Зафер сэ Анкара щыслъэгъуащ.- Zaferi ben Ankarada gördüm. Зафэр сэ Анкара щысцlыхуащ.- Zaferi ben Ankarada tanıdım. Burada belirtilen yer de anlamı katıyor.Eylemin gerçekleştiği yerde.   fiilden sonra щыгъуэ gelsin veya gelmesin anlam değişmez.   Япэ ущыслъэгъуам щыгъуэ нэхъ ущlалэт. İlk gördüğüm zaman daha gençtin. Япэ ущыслъэгъуам нэхъ ущалэт.- İlk gördüğümde daha gençtin. Burada belirtilen zaman da anlamı katıyor. Yani eylem gerçekleştiği zamanda. Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed

ЕПЩlЫКlУБЛАНЭ ГУКЪИНЭ td> ONYEDİNCİ DERS td> tr> tbody> table>       İsimlerin şu anda oluyorum diye bir çekimlenmesi olmaz. Olsa da anlamlı  cümleler oluşturmaz. Fakat şuyum buyum diye söylenir. İsimler gibi sıfat zamirler de çekimlenebilir. Sıfat değişimi şu anda da olabileceğinden çekim oluyorum diye yapılabilir. Fiillerin isimleri de tıpkı isimler gibi çekimlenir. Sıfat ve fiil isimlerinin çekimlenmesinde üçüncü şahıslarda şimdiki zaman yani ben şu olanım bu  olanım ve üçüncü şahıslarda o bu olandır şu olandır şeklindeki çekimlerde  üçüncü şahıslarмa eki alır. bunun dışında ise aynı isimler gibi çekimlenirler. Yani anlam oluşumu şimdiki zamanda gidiyor olanım, gitmiş olanım, gidecek olanım şeklinde oluşur. Bitmiş zaman da gidiyor olandım, gitmiş olandım, gidecek olandım  şekillerinde oluşmaktadır. Uzak geçmiş zaman da ayrıca ifade edilir. Gerçekte zaman şimdiki zaman ve geçmiş zaman söylemleri olarak görülüyor.Bu zamanların olumsuz, soru, olumsuz soru ek ve yapılarını zaten öğrendik.   Gitmek fiilini çekimlersek, yani gidiyor olan; сокlуэ уокlэ макlуэ докlуэ фокlуэ макlуэхэ   Gitmiş olan olarak söylersek; сыкlуащ укlуащ кlуащ дыкlуащ фыкlуащ кlуахэщ   Gidecek olan olarak düşünürsek; сыкlуэнущ укlуэнущ кlуэнущ дыкlуэнущ фыкlуэнущ кlуэнухэщ.   Giderim сыкlуэнщ укlуэнщ кlуэнщ дыкlуэнщ фыкlуэнщ кlуэнхэщ   Geçmişte gitmiş olan olarak da ; сыкlуат укlуат кlуат дыкlуат фыкlуат кlуахэт   Uzak geçmişte gitmiş olan olarak da ; сыкlуэгъат укlуэгъат кlуэгъат дыкlуэгъат фыкlуэгъат кlуэгъахэт   Şimdiki zaman olumlu bildirimi dışında tüm zamanların çekimlenmesi aynı  biçimde şahıs ekleri ile gerçekleşir. Buna fiilin isminin çekiminde olumsuz, soru, olumsuz soru kalıpları da dahildir. şimdiki zamanın soru bildiriminde  kural bozulmaz fakat sona рэeklemesiyle soru yapıldığını öğrenmiştik.   Gidiyor olan mıyım сыкlуэрэ? укlуэрэ? кlуэрэ? дыкlуэрэ? фыкlуэрэ? кlуэхэрэ?   Gitmiş olan mıyım сыкlа? укlуа? кlуа? дыкlуа? фыкlуа? кlуахэ?   Gidecek olanmıyım сыкlуэну? укlуэну? кlуэну? дыкlуэну? фыкlуэну? кlуэнухэ?   Gideyim mi сыкlуэн?укlуэн?кlуэн?дыкlуэн?фыкlуэн?кlуэнхэ?   İsmin çekimlenmesi ile aynıdır. сы Аднанщ у Аднанщ Аднанщ ды Адыгэщ фы Адыгэщ Адыгэхэщ. yıldızım сывагъуэщ увагъуэщ вагъуэщ дывагъуэщ фывагъуэщ вагъуэхэщ gezginim сыкъэкlухьакlуэщ укъэкlухьакlуэщ къэкlухьакlуэщ дыкъэкlухьакlуэщ фыкъэкlухьакlуэщ къэкlухьакlуэхэщ   terziyim сыдэрбзэрщ удэрбзэрщ дэрбзэрщ дыдэрбзэрщ фыдэрбзэрщ дэрбзэрхэщ   ıslağım сыпсыфщ упсыфщ псыфщ дыпсыфщ фыпсыфщ псыфхэщ   hastayım сысымаджэщ усымаджэщ сымаджэщ дысымаджэщ фысымаджэщ сымаджэхэщ   beyazım сыхужьщ ухужьщ хужьщ дыхужьщ фыхужьщ хужьхэщ   öğrenciyim сыеджакlуэщ уеджакlуэщ еджакlуэщ дыеджакlуэщ фыеджакlуэщ еджакlуэхэщ       rehberim сыгъуазэщ угъуазэщ гъуазэщ дыгъуазэщ фыгъуазэщ гъуазэхэщ   sarrafım сыдыщэкlщ удыщэкlщ дыщэкlщ дыдыщэкlщ фыдыщэкlщ дыщэкlхэщ   tüccarım сыщэхуакlуэщ ущэхуакlуэщ щэхуакlуэщ дыщэхуакlуэщ фыщэхуакlуэщ щэхуакlуэхэщ   oyuncuyum сыджэгуакlуэщ уджэгуакlуэщ джэгуакlуэщ дыджэгуакlуэщ фыджэгуакlуэщ джэгуакlуэхэщ   mızıkacıyım сыпшынауэщ упшынауэщ пшынауэщ дыпшынауэщ фыпшунауэщ пшынауэхэщ   anneyim сыанэщ уанэщ анэщ дыанэщ фыанэщ анэхэщ   işçiyim сылэжьакlуэщ улэжьакlуэщ лэжьакlуэщ дылэжьакlуэщ фылэжьакlуэщ лэжьакlуэхэщ   aşçıyım сыпщафlэщ упщафlэщ пщафlэщ дыпщафlэщ фыпщафlэщ пщафlэхэщ   demirciyim сыгъукlэщ угъукlэщ гъукlэщ дыгъукlэщ фыгъукlэщ гъукlэхэщ   zenginim сыкъулейщ укъулейщ къулейщ дыкъулейщ фыкъулейщ къулейхэщ сыбейщ убейщ бейш дыбейщ фыбейщ бейхэщ   fakirim - zavallıyım сытхьэмыщкlэщ утхьэмыщкlэщ тхьэмыщкlэщ дытхьэмыщкlэщ фытхьэмыщкlэщ тхьэмыщкlэхэщ   kulum сылlыщlэщ улlыщlэщ лlыщlэщ дылlыщlэщ фылlыщlэщ лlыщlэхэщ   çiftçiyim сымэкъумэшыщlэщ умэкъумэшыщlэщ мэкъумэшыщlэщ дымэкъумэшыщlэщ фымэкъумэшыщlэщ мэкъумэшыщlэхэщ   bekçiyim сыхъумакlуэщ ухъумакlуэщ хъумакlуэщ дыхъумакlуэщ фыхъумакlуэщ хъумакlуэхэщ   güzelim сыдахэщ удахэщ дахэщ дыдахэщ фыдахэщ дахэхэщ   iyiyim сыфlщ уфlщ фlыщ дыфlщ фыфlщ фlыхэщ   Değişik söylemleri zaten biliyoruz olumsuz, soru, olumsuz soru   сыдахэкъым сыдахэкъэ? сыдахэ? сыфlкъым сыфlкъэ? сыфl? уфlкъым уфlкъэ уфl? gibi.   Şunu bunu oluyorum, oldum olacağım, olmuştum, gibi cümleler:   Дахэ сыхъуащ ухъуащ хъуащ дыхъуащ фыхъуащ хъуахэщ Ин ---------------------------------------------------------------------------------------- Псыф ----------------------------------------------------------------------------------- Егъэджакlуэ -------------------------------------------------------------------------- Cымаджэ ------------------------------------------------------------------------------ Къулей --------------------------------------------------------------------------------- Фlы -------------------------------------------------------------------------------------- Анэ -------------------------------------------------------------------------------------- Лlыжьы сохъу уохъу мэхъу дохъу фохъу мэхъухэ плъыжь сыхъуа? ухъуа? хъуа? дыхъуа? фыхъуа? хъуахэ? Лъэlуакlуэ ---------------------------------------------------------------------------- Къарууфlэ ---------------------------------------------------------------------------- гъукlэ сыхъуат ухъуат хъуат дыхъуат фыхъуат хъуахэт пщафlэ сыхъунущ ухъунущ хъунущ дыхъунущ фыхъунущ     Fiilin isminin çekimlenmesine birkaç örnek daha verelim ;   Yazmak fiilinin adı:тхэн   сытхащ утхащ тхащ дытхащ фытхащ тхахэщ   Yemek fiilinin adı :шхэн   сышхащ ушхащ шхащ дышхащ фышхащ шхахэщ   uyumak fiilinin adı : жейн   сыжеящ ужеящ жеящ дыжеящ фыжеящ жеяхэщ   sessizce kaybolmanın adı :кlуэсэн   сыкlуэсащ укlуэсащ кlуэсащ дыкlуэсащ фыкlуэсащ кlуэсахэщ     korkmak fiilinin adı : шынэн   сышынащ ушынащ шынащ дышынащ фышынащ шынахэщ   aramak fiilinin adı :лъыхъуэн   сылъыхъуащ улъыхъуащ лъыхъуащ дылъыхъуащ фылъыхъуащ лъыхъуахэщ   ürkmek -щтэн donmak fiilinin adı :щтын   сыщтащ ущтащ щтащ дыщтыщ фыщтащ щтахэщ   Dinlemek fiilinin adı: дэ!уэн   сыдэlуащ удэlуащ дэlуащ дыдэlуащ фыдэlуащ дэlуахэщ   Kaybolmak fiilinin adı: кlуэдын   сыкlуэдащ укlуэдащ кlуэдащ дыкlуэдащ фыкlуэдащ кlуэдахэщ   bakmak fiilinin adı : плъэн   сыплъащ уплъащ плъащ дыплъащ фыплъащ плъахэщ     Eylemlerin adı olan sözcükler bir liste halinde verilecektir.   Bir şeyi yazmak bir şeyi dinlemek veya bir şeyi kaybetmek ise farklı biçimde ifade  bulmak durumundadır. Bazı fiillerin bu çekimi olmaz. Örneğin bir şeyi uyumak, bir şeyi bayılmak olmaz da birini uyutmak birini bayıltmak şeklinde cümle oluşacağından  onların çekimi de kendi kurallarıncaгъэön eki eklenerek olur.   Bir şeyi yazmak : тхын   стхащ птхащ итхащ ттхащ фтхащ ятхащ (иатхащ )   Bir şeyi dinlemek: едэlуэн   седэlуащ уедэlуащ едэlуащ дедэlуащ федэlуащ едэlуахэщ   Bir şeyi kaybetmek: Гъэкlуэдын   згъэкlуэдащ бгъэкlуэдащ игъэкlуэдащ дгъэкlуэдащ вгъэкlуэдащ   ягъэкlуэдащ (иагъэкlуэдащ )   Bir şeyi görmek: лъагъун   Слъэгъуащ плъэгъуащ илъэгъуащ тлъэгъуащ флъэгъуащ ялъэгъуащ.     Bir şeyi yemek :Шхын   сшхащ пшхащ ишхащ тшхащ фшхащ яшхащ   сшха? пшха? ишха? тшха? фшха? яшха?   сошх бошх иешх дошх фошх яшх   сшхырэ? пшхырэ? ишхрэ? тшхырэ? фшхырэ? яшхрэ?   сшхыкъым пшхыкъым ишхкъым тшхыкъым фшхыкъы яшхкъым   birini uyutmak : гъэжейн   Сэ ----- сэ -------------- сы ---- з -- гъэ ---- жеящ. Уэ ------ уэ -------------- у ----- б -- гъэ ----- жея? Ар ----- абы ------------ . ------ и -- гъэ ----- жеякъым. Дэ ------ дэ ------------- ды ---- д -- гъэ ----- жеякъэ? Фэ ------ фэ ------------ фы ---- в -- гъэ ---- жейнщ. Ахэр - абыхэм --------- . ------ а -- гъэ ----- жейнт   Сэ уэ сыбгъэжеящ. Beni sen uyutmuş olansın. Beni sen uyuttun gibi. Сэ абы сигъэжеящ. Сэ фэ сывгъэжеящ. Сэ абыхэм сагъэжеящ. Уэ сэ узгъэжеящ. Уэ абы уигъэжеящ. Уэ дэ удгъэжеящ. Уэ абыхэм уагъэжея? Bu örnekleme çoğaltılabilir. Fiile yakın olan şahıs eki uyutan diğeri uyuyandır.   Sevmek :фlыуэ лъагъун   Сэ ------- сэ ---------- фlыуэ -------- сы ---- з -- о -- лъагъу Уэ -------- уэ --------- фlыуэ ---------- у ---- б -- о Ар ------- абы ------- фlыуэ ----------- . ---- и -- е Дэ -------- дэ --------- фlыуэ --------- ды --- д -- о Фэ -------- фэ -------- фlыуэ --------- фы --- в -- о Ахэр ---- абыхэм --- фlыуэ ---------- . ----- и -- а   Сэ уэ фlыуэ сыболъагъу.-- Sen beni seviyor olansın. Beni seviyorsun. Сэ абы фlыуэ селъагъу.-- Beni seviyor. Сэ фэ фlыуэ сыволъагъу.-- Beni seviyorsunuz. Сэ абыхэм фlыуэ салъагъу.-- Beni seviyorlar. Уэ сэ фlыуэ узолъагъу.---- Seni seviyorum. Уэ абы фlыуэ уелъагъу.----- Seni seviyor.   Öndeki şahıs ekleri sadece cümlelerin kavranması içindir.   Diğer çaprazlamaları işleterek her tablodan sadece olumlu olarak otuz ikişer cümle türetilebilir.   Beni seviyor musun?Фlыуэ сыплъагъурэ? Onu seviyor musun?Фlыуэ плъагъурэ?     Фlыуэ сыплъагъукъэ? – Beni sevmiyor musun? Фlыуэ узолъагъу. – Seviyorum.   Япэм фlыуэ услъагъут. – Eskiden seni seviyordum. Иджы фlыуэ услъагъужкъым. Şimdi, artık seni sevmiyorum.   Мазэрэ Динэрэ фlыуэ зэролъагъухэ. Maze ile Dine birbirlerini seviyorlar. Зэшхэр фlыуэ зэролъагъухэ. Kardeşler birbirlerini seviyorlar.   Фlэфl -- Sevmek   Сыт нэхъ пшхын? – Ne yersin? Сыт нэхъ пфlэфl? – Daha çok neyi seversin. Псыхьэлывэ сфlэфlщ.—Su böreğini severim. lэфlэуфlэ зыгуэрхэр нэхъ сфlэфlщ. Tatlı bir şeyleri daha çok severim.   lэфl -- Tatlı Гуащlэ -- Ekşi Сыр -- Acı Дыдж – Acı ( patlıcan ve salatalıktaki acımsı tat ) Фlэlу – Yemeklerin bozulmaya döndüğündeki tadı. Кlыбжь – Soğanımsı tat   Накlуэ Зафер шхапlэм дыгъакlуэй Хьэнтхъупс гуащlэ дегъафэ. Пщтыр пщтыру хьэнтхъупс дефэнщ.   Зафер тхъу, шатэ, шху, кхъуей къищэхуащ. Зафер шэрэ шхурэ ишхыну фlэфlщ.     Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed

ЕПЩlЫКlУХАНЭ ГУКЪИНЭ td> ONALTINCI DERS td> tr> tbody> table>     Bu derste sözcüklerin oluşumu ile ilgili bir çalışma yürüteceğiz. Dilin ses dili olması nedeniyle Bu çalışmayı iyi anlamak önemlidir. Örnek olarak atmak ile ilgili sözcüklerin oluşumunu inceleyelim.   дзы-- at хыфlэдзэ-- (elindekini yere ) at дэдзей -- yukarıya at едзых -- aşağıya at   Söyleyenin nerede olduğu sözcüğün oluşumunu etkiler   т - üzeriniх - topluluğuи - bir şeyin içiniп - ucunuщl - altını д - iki şeyin arasınıфl - takılı olmayıбгъэ - yanınıбгъу- yanını кlэщlэ - yanını   sesli harfle biten sözcükler at, sessiz harfle biten sözcükler den at şeklinde oluşur.   Başına къ alan sözcüklerde söyleyen kendisinin bulunduğu yere doğru at demektedir. Kendisi altta üstte içinde dışındadır. Oraya at demektedir.   Başına н alan sözcükler de oraya doğru at demektedir, veya kendinin attığı yere doğru, kendinin gideceği yöne duğru bir at emri vermektedir.   Bu temel kabullerden hareketle aşağıdaki sözcükleri anlamlandırmaya Çalışır isek işin zorluğunun olmadığını anlayabiliriz.     тедзэ тедз нытедзэ нытедз къытедзэ къытедз хэдзэ хэдз ныхэдзэ ныхэдз къыхэдзэ къыхэдз идзэ идз нидзэ нидз къидзэ къидз   пыдзэ пыдз ныпыдзэ ныпыдз къыпыдзэ къыпыдз щlэдзэ щlэдз ныщlэдзэ ныщlэдз къыщlэдзэ къыщlэдз дэдзэ дэдз ныдэдзэ ныдэдз къыдэдзэ къыдэдз   фlэдзэ фlэдз ныфlэдзэ ныфlэдз къыфlэдзэ къыфlэдз дэдзей едзых ныдэдзей недзых къыдэдзей къедзых   бгъэдэдзэ бгъэдэдз ныбгъэдэдзэ ныбгъэдэдз къыбгъэдэдзэ къыбгъэдэдз   бгъурыдзэ бгъурыдз ныбгъурыдзэ ныбгъурыдз къыбгъурыдзэ къыбгъурыдз   кlэщlэдзэ кlэщlэдз ныкlэщlэдзэ ныкlэщlэдз къыкlэщlэдзэ къыкlэщlэдз   кlэлъыдз ныкlэлъыдз къыкlэлъыдз хыфlэдзэ ныхыфlэдзэ къыхыфlэдзэ   Мыlэрысэр жыг щlагъым щlэдзэ.-- Elmayı ağacın altına at. Мыlэрысэр жыг щlагъым щlэдз.-- Elmayı ağacın altından at.   Мыlэрысэр жыг щlагъым къыщlэдзэ. -- Elmayı ağacın altına at. ( söyleyen elmanın altında)   Мыlэрысэр жыг щlагъым къыщlэдз. -- Elmayı ağacın altından at. ( söyleyen elmanın altında değil)   Мыlэрысэр жыг щlагъым ныщlэдзэ. -- Elmayı ağacın altına at. ( söyleyen kendisi de atıyor veya oraya gidecek)   Мыlэрысэр жыг щlагъым ныщlэдз.-- Elmayı ağacın altından at. ( söyleyen de dışarı atıyor veya dışarıya çıkacak oraya atılmasını istiyor.)   Bu söylemlerin hepsi karşıdakine yani muhataba emir şeklindedir. Atılan şey de herhangi bir şeydir. Şahıslar söz konusu olursa iki parçalı fiiller gurubuna girer ve şahıs ekleri araya girerler.   Мазэ еджэу иуха тхылъыр lэнэм тридзащ.Maze okuyup bitirdiği kitabı masanın üzerine attı.   ты -- üzerine ( ı harfi düşmüş.) р-- ı ve i arasına kaynaştırma olarak girmiş. и -- üzerine atan o дз-- atma fiil kökü а-- yakın geçmişte щ-- atılmış olduğunu yani şu andaki halini gösterir.   Onun tarafından belirtilen şey belirtilen yere atılmış durumdadır.     Aynı çalışmayı koymak ve almak üzerinden yapacak olursak. лхьэ–koy ( konuma getir)х-- al   телъхьэ тэх нытелъхьэ нытех къытелъхьэ къытех хэлъхьэ хэх ныхэлъхьэ ныхэх къыхэлъхьэ къыхэх илъхьэ их нилъхьэ них къилъхьэ къих пылъхьэ пых ныпылъхьэ ныпых къыпылъхьэ къыпых   щlэлъхьэ щlэх ныщlэлъхьэ ныщlэх Къыщlэлъхьэ къыщlэх фlэлъхьэ фlэх ныфlэлъхьэ ныфlэх къыфlэлъхьэ къыфlэх дэлъхьэ дэх ныдэлъхьэ ныдэх къыдэлъхьэ къыдэх   бгъэдэлъхьэ бгъэдэх ныбгъэдэлъхьэ ныбгъэдэх къыбгъэдэлъхьэ къыбгъэдэх   бгъурылъхьэ бгъурых ныбгъурылъхьэ ныбгъурых къыбгъурылъхьэ къыбгъурых   кlэщlэлъхьэ кlэщlэх ныкlэщlэлъхьэ ныкlэщlэх къыкlэщlэлъхьэ къыкlэщlэх   Мазэ еджэу иуха тхылъыр lэнэм трилъхьащ. -- Maze okuyup bitirdiği kitabı masanın üzerine koydu.   Aynı çalışmayı kendini oturur konuma getirme üzerinden yürütelim. Bunları daha da çoğaltılabilir de daha çok işlek ve günlük konuş – malarda geçenleri alıyorum.   тlысхьэн -- oturur konuma gelmek – т den с ye geçmek   тетlысхьэ къытетlысхьэ нытетlысхьэ хэтlысхьэ къыхэтlысхьэ ныхэтlысхьэ   итlысхьэ къитlысхьэ нитlысхьэ пытlысхьэ къыпытlысхьэ ныпытlысхьэ   щlэтlысхьэ къыщlэтlысхьэ ныщlэтlысхьэ фlэтlысхьэ къыфlэтlысхьэ ныфlэтысхьэ   дэтlысхьэ къыдэтlысхьэ ныдэтlысхьэ бгъэдэтlысхьэ къыбгъэдэтlысхьэ ныбгъэдэтlысхьэ   бгъурытlысхьэ къыбгъурытlысхьэ ныбгъурытlысхьэ кlэщlэтlысхьэ къыкlэщlэтlысхьэ ныкlэщlэтlысхьэ   Мазэ еджэн иуха тхылъыр lэнэм трилъхьэри и анэм бгъэдэтlысхьэжащ. Maze okumasını bitirdiği kitabı masanın üzerine koyup annesinin yanına oturdu. Щlалэ цlыкlур нанэ бгъэдэзгъэтlысхьащ.   бгъэдэ-- yanına з-- yaptıran ben гъэ-- yaptırma ön eki тlыс --oturur konuma ( yani т durumundan с durumuna ) хь-- Belirtilen konuma getirme а-- yakın geçmiş щ-- şu anki durum.   onu ben belirtilen şahsın yani onun yanına oturtmuş durumdayım.     --------- Сэ ---- сэ ----------- сы -- бгъэдэ -- з -- гъэ – тlыс -- хь -- а -- щ. --------- Уэ -----уэ ----------у-----------------б ------------------------------- ? Ар ---абы абы ----------. -----------------и ------------------------------ къым. --------- Дэ ----- дэ --------- ды --------------- д ------------------------------ къэ? ---------Фэ ----- фэ --------фы--------------в------------------------------ т. --------- Ахэр - абыхэм --- . ----------------- а ------------------------------ т?   Bu tablonun tek istisnasıахэрile başlayan cümlelerin sonuna хэ çoğul eki alması zorunluluğudur.   Сэ уэ еджапlэм сы – щlэ -- б -- гъэ – тlыс -- хь – а -- щ. Ар абы абы . --бгъэд --и --гъэ –тlыс-- хь -- а ? Ар абыхэм абы . --бгъэд --а --гъэ –тlыс-- хь --а --къым. Фэ сэ нанэ фы -- бгъэдэ -- з – гъэ – тlыс -- хь -- а -- тэкъэ?   фы--- sizi (oturan) бгъэдэ--- yanına з--- ben (oturtan) гъэ--- yaptırma öneki тlыс-- oturur konumda ( т den с durumuna ) хь--- Belirtilen konuma getirme anlamı а--- geçmiş тэ--- bitmiş zamanda къэ?--- olumsuz soru eki.   Sizi ben belirtilen kişi yanına oturtmamış mıydım?     Şimdi de aynı çalışmayı bir yere girme çıkma sözcüklerinin oluşumu üzerine yapalım.   хьэ -- gir anlamında taşıyıcının erk sahibinin hareketi kendini хьыyapmak кl -- çık başlatılmış olguyu sonlandır   техьэ текlнытехьэ нытекlкъытехьэ къытекl хэхьэ хэкlныхэхьэ ныхэкlкъыхэхьэ къыхэкl ихьэ икlнихьэ никlкъихьэ къикl   дэхьэ дэкlныдэхьэ ныдэкlкъыдэхьэ къыдэкl гуэхьэ гуэкlныгуэхьэ ныгуэкlкъыгуэхьэ къыгуэкl щlэхьэ щlэкlныщlэхьэ ныщlэкlкъыщlэхьэ къыщlэкl   бгъэдэхьэ бгъэдэкlныбгъэдэхьэ ныбгъэдэкlкъыбгъэдэхьэ къыбгъэдэкl   бгъурыхьэ бгъурыкlныбгъурыхьэ ныбгъурыкlкъыбгъурыхьэ къыбгъурыкl   Заферрэ сэрэ зэгъусэу псым дыхэхьэри дыкъыхэкlыжащ.   ды-- biz къы-- den хэ-- çoğuldan кlы-- çıkış ж--- önceki konumumuza а-- yakın geçmişte щ -- yapmış durumdayız.   дыхэхьэри-- girdik ve biz girmiş olduğumuz şeyden çıkmış durumdayız.   шэ -- birini beraberinde belirtilen yere götürmek   тешэ тешыж нытешэ нытешыж къытешэ къытешыж хэшэ хэшыж ныхэшэ ныхэшыж къыхэшэ къыхэшыж ишэ ишыж нишэ нишыж къишэ къишыж   гуэшэ гуэшыж ныгуэшэ ныгуэшыж къыгуэшэ къыгуэшыж дэшэ дэшыж ныдэшэ ныдэшыж къыдэшэ къыдэшыж   бгъэдэшэ бгъэдэшыж ныбгъэдэшэ ныбгъэдэшыж къыбгъэдэшэ къыбгъэдэшыж.   Dilin ses dili olması nedeniyle seslerin yüklendikleri anlamlar kavranırsa sözcüklerin oluşumu anlaşılırlığı kolaylaşır. Bunlar muhataba yönelik emir sözcükleridir. Çekimlenmeleri durumunda diğer çekimler gibi şahıs eklerini alırlar ön ek ve soneklerle anlatım zenginleşir sonsuz anlatım zenginliğine ulaşır. Buradan şunu çok rahatlıkla söyleyebiliriz ki bu dilin zenginliğinin sınırı yoktur. Sonsuz bir sözcük zenginliğine sahiptir. Ses anlam temelinde son kullanılan sözcükten sonra da oluşabilecek başka bir sözcük vardır. Bizim konumuz zaten dilin genişliğini ölçmek değildir. Ona bizim yetişmemiz mümkün olmaz. Bizim konumuz sadece olabildiğince ses anlam temelinden sözcüklerin nasıl oluştuğunu anlatmaya çalışmaktır. Bu dili bilen birisi için ses anlam temelinde oluşmuş ilk defa duyduğu sözcük anlaşılmaz değildir.   Сэ Истанбул сокlуэ уэри унэкlуэн? -- İstanbul’a gidiyorum sen de gelir misin?   Сэ Истанбул сокlуэ уэри унэкlуэфын? -- İstanbul’a gidiyorum sen de gelebilir misin?   Сэ Истанбул сокlуэж уэри унэкlуэн? -- Ben İstanbul’a dönüyorum sen de gelir misin?   Сэ Истанбул сокlуэж уэри унэкlуэжын? -- İstanbul’a dönüyorum sen de döner misin?   Сэ Истанбыл сокlуэж уэри унэкlуэжыфын? -- İstanbul’a dönüyorum sen de dönebilir misin?   Сэ Истанбул сокlуэж уэри унэкlуэжыфыну? -- İstanbul’a dönüyorum sen de dönebilecek misin?   Baştaki сэ lerin günlük konuşmalarda gerekmedikçe söylenmez olduklarını zaten biliyoruz.   Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed

ЕПЩlЫКlУТХУАНЭ ГУКЪИНЭ td> ON BEŞİNCİDERS td> tr> tbody> table>       Bu dilde cümle oluşumunda konu bahsi önemlidir. Konu bahsi p durumunda olur. мhalindekiler daima figürandır. Bütün nesnelerin veya şahısların görüntülerinin fiilde temsil ediliyor olmaları nedeniyle fiillerin aldığı şekiller üzerinde fazlaca çalışmamız sıkıntı yaratmış görünebilir. Fiildeki oluşum kavrandığında zaten dil de sökülmüş olur.  Bu nedenle fiilin çekimlenme biçimi özel bir öneme sahiptir. Sözcükler ise ses anlam ilgileriyle oluştuklarını değişik vesilelerle anlamış durumdayız. İsimlerin  i hali p ile ve e halinin de мile verildiğini de yalinin fiil başına eklenen щ ile ve den halinin къэ ekinin fiil başına eklenmesiyle yapıldığını biliyoruz. мк!э e doğru,  уolarak anlam ilgileri kurmanın fiil sonuna geldiklerini öğrendik. Günlük konuşmalarda şahısların sadece veya gerekmedikçe fiil başındaki görüntüleriyle zikredildiğini de anlattık. Burada dikkatli incelenirse sözcüklerin oluşumu da belli bir kurala göre oluştuğunu anlayabiliriz.    Уадэр lэнэм теслъхьащ. т - е - с - лъ - хь – а – щ    т- üzerine  е- onun(masanın)  с-koyan( ben)  лъ- cansız varlığı yatay  хь- belirtilen konuma getirdi  а – geçmişte ( yapılmış )  щ - şu anki hal.    Çekiç benim tarafımdan masanın üzerine konulmuş durumdadır.  Burada çekiç o olduğundan şahıs eki yok . Masa ise мhalindedir ve e ile  temsil ediliyor.  Eğer ben seni masanın üzerine koydum olsaydı cümle şöyle oluşacaktı.  (şahısların görüntüsünün anlaşılması için zikrediyorum.)    Уэ lэнэм утеслъхьащ.  Фэ lэнэм фытеслъхьащ  Ахэр lэнэм теслъхьахэщ.    Burada öğretici bu yapının farkında ise onu şekiilendirmesi kolay olur. İstediği örnek cümlelerle süsleyebilir. Bu yapıların farkında olmayan öğretici  ise dilini bilenleri geliştirmede faydalı olsa da yeni öğrenmek isteyenlerde  aynı başarıyı gösteremez. Bu bakımdan öğreticilerin bu kuralları iyi kavramış olmaları gerekir.  c -- sesi sevgiyi, güveni , selamlaşmayı , sükunu temsil eder .    Заферрэ сэрэ нэгъабэ адыгэбзэм делэжьыну дыщызхуэсам  нэсэlуасэ дыщызхуэхъуащ.  нэ - gözсэ- tanışıklığı lуа ağız ,ses сэtanışıklığı yani samimi  ды -bizщы-oradaз- karşılıklıхуэ- yönelik olarakхъу-olduk  а- geçmişte щ- şu an da öyleyiz.    Yani şunun iyi anlaşılmasında fayda var; sesler tesadüfen bir araya gelerek sözcük oluşmuyor. Ses anlam tabanından hareketle sözcükler oluşuyor. Tüm sözcüklerin tahlili yapılabilir. Biz bununla uğraşıp sadece bilgi yüklenerek dili öğreneceğimizi düşünmüyoruz fakat temel bazı esasları belirtmek için anlatıyoruz. Dili öğrenmek öğrendiğimiz seslerden oluşan sözcükleri işletmekle olacağı açıktır. Öyleyse saltbilginin dili konuşmada bir ilerleme getirmeyeceğini de bilmeliyiz.    Танэр хадэм сшэн?-- Danayı bahçeye götüreyim mi?  -- Шэ.-- Götür.  -- Умышэ.-- Götürme.    -- Танэр хадэм пшэфын?-- Danayı bahçeye götürebilir misin?  -- Сшэфынщ.-- Götürebilirim.  -- Сшэфынкъым.-- Götüremem.    -- Мы усэр дахэу птхыфын?-- Bu şiiri güzelce yazabilir misin?  -- Стхыфынщ.-- Yazabilirim.  -- Стхыфынкъым.-- Yazamam.  (Bu yapı daha çok güç veya yetenekle ilgilidir.)   -- Мы усэр дахэу пхуэтхын?-- Bu şiiri güzelce yazabilir misin? -- Схуэтхынщ.-- Yazabilirim. -- Схуэтхынкъым.-- Yazamam.  ( Bu yapı da daha çok uygun musun veya zamanın var mı veya danışma ile ilgilidir.)   -- Шей сефэн?-- Çay içeyim mi? -- Ефэ.-- İç.  -- Уемыфэ.-- İçme.    -- Шей дефэн?-- Çay içelim mi?  -- Дефэнщ.-- İçelim.  -- Дефэнкъым.-- İçmeyelim.    -- Шей дефэфын?-- Çay içebilir miyiz?  -- Дефэфынщ.-- İçebiliriz.  -- Дефэфынкъым.-- İçemeyiz.    -- Нанэ унэм сшэжын?-- Nineyi eve götüreyim mi?  -- Шэж.-- Götür.  -- Умшэж.-- Götürme.  -- Пшэжыфын?-- Götürebilir misin?  -- Пхуэшэжын?-- Götürebilir misin?  -- Сшэжыфынщ.-- Götürebilirim.  -- Схуэшэжынщ.-- Götürebilirim.    Bir işi eylemi yapın yapmayın konuşmasında cevap verenin kendisi dahil değilse  мы eki ile olumsuzluk bildirimi yapılır. Kendisi dahil değilse къым ile olumsuz cevap  verilir. Burada bilinmesi gereken bir husus ta къым olumsuz bildirimi ve  къэ olumsuz soru bildirimlerinin bazı yörelerde !ым , !э şeklinde olduğu  da bilinmelidir. Fakat literatürde önceki halleri kullanıldığından biz de o haliyle kullanıyoruz.    -- Хасэм дыкlуэн? -- Derneğe gidelim mi?  -- Хъунщ. Дыкlуэнщ.-- Olur. Gidelim.  -- Дыкlуэнкъым.-- Gitmeyiz.  -- Дыкlуэнукъым.-- Gitmeyeceğiz.  -- Дыкlуэнущ.-- Gideceğiz.    -- Истанбул дыкlуэфын?-- İstanbula gidebilirmiyiz.  ( Burada özel isim olduğundan hal eki almamış aslında мhalinde olduğunu görün)    -- Дыкlуэфынщ.-- Gidebiliriz.  -- Дыкlуэфынкъым.-- Gidemeyiz.    -- Тlэкlу зыдгъэпсэхун?-- Biraz dinlenelim mi?  -- Зыдгъэпсэхунщ.-- Dinlenelim. Dinleniriz.  -- Зыдгъэпсэхункъым.-- Dinlenmeyiz. Dinlenmeyelim.    -- Тlэкlу зыдгъэпсэхун?-- Biraz dinlenelim mi?  -- Зывгъэпсэху.-- Dinlenin.  -- Зывымгъэпсэху.-- Dinlenmeyin.    -- Тlэкlу зыдгъэпсэхуащэрэт.-- Biraz dinlenseydik.  -- Тlэкlу дэкlым зыдгъэпсэхунщ.-- Biraz sonra dinleniriz.    -- Нобэ дызэрлэжьар ирикъунщ.-- Bu günlük çalıştığımız yeterlidir.  -- Сэ унэм сокlуэж. Уэри нэкlуэж.-- Ben eve dönüyorum .  Sen de dön.(oraya)  -- Хъунщ. Сэри сынэкlуэжынщ. -- Olur. Ben de dönerim.    -- Дэнэ укlуэрэ? -- Nereye gidiyorsun?  -- Хадэм сокlэ. -- Bahçeye gidiyorum.    -- Дэнэ укъикlыжрэ?-- Nereden dönüyorsun?  (geliyorsun)  -- Хадэм сыкъокlыж.-- Bahçeden dönüyorum.    -- Дэнэ ущылажбэрэ?-- Nerede çalışıyorsun?  -- Истанбул сыщолажьэ.-- İstanbulda çalışıyorum.    Динэ курыт еджапlэм щоджэ.-- Dine orta öğretim  okulunda okuyor.  Динэрэ сэрэ курыт еджапlэм дыщоджэ. -- Dine ve ben orta öğretim okulunda okuyoruz.    -- Мыбыкlэ укъэкlуэфын? -- Bu tarafa gelebilir misin? -- Сынэкlуэфынщ. -- (Oraya)Gelebilirim. -- Сынэкlуэфынкъым.-- (Oraya) Gelemem.    -- Сэ уэрамым сыдохьэ. Уэри уныдэхьэфын? -- Ben sokağa çıkıyorum.  (sokak arasına giriyorum) Sen de gelebilir misin?    -- Сыныдэхьэфынщ.-- Gelebilirim.  -- lуэху сиlэщ. Сыныдэхьэфынкъым.-- İşim var . Gelemem.     Bir şeyi birisine yaptırmak. Şimdiki zaman özel olumlu bildirimi.   Шэр ------ сэ -------- сэ ----------- сы ----з -------- о --- гъа --- фэ  Ар --------- уэ -------- уэ ------------- у -----б -------- о -----------------.  Шейр ----- абы ----- абы ----------- и ----- . –-р--- е ------------------.  Псыр ------ дэ -------- дэ ----------- ды ----д ------- о -----------------.  -------------- фэ -------- фэ ---------- фы ---в -------- о ----------------.  ------------- абыхэм – абыхэм ---- и ------. -- р ---а ------------- фэхэ.      Шейр сэ уэ сыбогъафэ.  Шейр и хьэщlэхэм Динэ ирегъафэ.  Псыр сэ уэ сыбогъафэ.(Günlük konuşmalarda bu cümle şöyle olur)  Псы сыбогъафэ. -- псы-- Konu bahsi su    сы -- içen(ben)  б -- içiren(sen)  о -- şimdi  гъа-- yaptırma ön eki  фэ-- içme fiil kökü. --Bana su içiriyorsun.( Bana su içiriyor olansın.)    Bu tabloda suyu dan sonra ilk gelan şahıs абыхэм(onlar) olursa o zaman  fiil başına я gelmek durumundadır ve sondakiхэdüşer. Buradaki durum fiil başında  onlara su içirdiğim belirtilmiş olduğumuzdan ikinci çoğul ekine gerek kalmaz.  Шейр си хьэщlэхэм сэ язогъафэ. Günlük konuşmalarda bu cümle de şöyle oluşur.  Си хьэщlэхэм шей язогъафэ.  Bu tabloda suyu veya çayı dan sonra ilk gelen şahıs абы(o) olursa  o zaman da fiil başına и gelmek durumundadır    Псыр абы уэ ибогъафэ.  Шейр хьэщlэм уэ ибогъафэ.  Шейр хьэщlэм ибогъафэ.Günlük konuşmalarda  Хьэщlэм шей ибогъафэ olur.    Şimdiki zaman sorusunun da o kalkar ve sonuna pэgetirilerek  yapıldığını çeşitli defalar anlatmıştık.    Шейр хьэщlэм ебгъафэрэ? – Çayı misafire içiriyor musun?    езгъафэрэ? – içiriyor muyum?  ебгъафэрэ? – İçiriyor musun?  иригъафэрэ? – İçiriyor mu?  едгъафэрэ? – İçiriyor muyuz?  евгъафэрэ? – İçiriyor musunuz?  ирагъафэрэ? – İçiriyorlar mı?    Burada çay içiren şahıs eki var fakat içirilen şahıs  eki o olduğundan yoktur çay ise иveеile gösterilmiş.    Шейр сэ уэ себгъафэрэ? – Çayı bana sen içiriyor musun?  Шейр уэ сэ уезгъафэрэ?– Çayı sana ben içiriyor muyum?    çay içen içirenin sorgulandığı şahıs ekleri ve çayın  görüntüsü e olarak fiil başına işlenmiş.      (Şimdiki) Geçmiş zamanda.    ----------- сэ -------- сэ ----------- с ----- е ------ з ---- гъэ-- ф - а - щ.  Ар -------уэ --------уэ -----------у ----- е ------ б -----------------------.  Шейр -- абы-----абы ---------- . ------ и – р - и -----------------------.  Псыр----дэ -------дэ ----------- д ----- е ------ д -----------------------.  -----------фэ-------фэ ---------- ф ----- е ------ в -----------------------.  -----------абыхэм - абыхэм ---- . ------ и – р - а -------------------- хэщ.   Buradaki е seslerinin иэ ses bileşeni olduğunu hatırlayınız.    Псыр абы сэ . - е - з - гъэ - ф - а - щ.    Псыр абы сэ езгъэфащ. --Suyu ben ona içirmiş durumdayım .  Ben ona su içirdim. ( İçirmiş durumdayım.)  Псы езгъэфащ.    Burada da şahıs olarak ilk gelen абы ( ona) olursa fiil başına и ve еgelir    Шейр абы сэ езгъэфащ  ----------------------- ебгъэфащ  ------------------------ иригъэфащ  ------------------------ едгъэфащ  ------------------------ евгъэфащ.  ------------------------ ирагъэфащ.şeklinde olur.    İlk gelen şahıs eki абыхэм (onlara) olursa sonuna хэeki alır.    Шейр абыхэм сэ езгъэфахэщ. ------------------------ ебгъэфахэщ ------------------------ иригъэфахэщ ------------------------ едгъэфахэщ ------------------------ евгъэфахэщ ------------------------ ирагъэфахэщ şeklinde oluşur.   Bu yapıda da щ kalkarsa soru cümlesi,къым olumsuz cümle son eki  olduğunu,къэ olumsuz soru eki ,т bitmiş zaman eki,т vurgu ile bitmiş zaman sorusu olduğunu,нуgelecek zaman soru eki olduğunu,нущgelecek zaman eki,  н içireyim mi, нутiçirecektim, нутэкъымiçirmeyecektimнутэкъэiçirmeyecek  miydim ,нт içirirdim ekleri olduklarını hatırlayıp cümlelerimizi bu kalıplarla çoğaltabiliriz.   Шей дегъафэ. Мыlэрысэ сыгъэшх.  Истанбул севгъашэ.  Шыпс пlастэ дыгъэшх.  Хьэлывэ сыгъэшх.    Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed