Rumeli Beylerbeyliği sırasında, Padişah 2. Osman'ın (Genç Osman) Hotin seferine katıldı. Bu savaşta 2. Osman'ın ordunun başında savaşı yönetmesine tanık oldu. Birlikte savaştı. Onun ileride bahadır dedeleri gibi olacağına ve Osmanlı Devleti'ni eski görkemli günlerine kavuşturacağına inandı. Ancak 2. Osman saray entrikalarıyla oluşan bir cunta tarafından gerçekleştirilen darbeyle tahttan indirilerek boğduruldu.  Yerine annesi Abaza olan, akıl hastası ve aciz bir kimse olarak bilinen 1. Mustafa tahta geçirildi. O sırada Erzurum valisi olan Abaza Mehmet Paşa buna isyan etti. Kendisine isyandan vazgeçmesi için yüksek mevkiler önerip telkinde bulunanlara, "Ben şahsi ikbal peşinde değilim. Aslında 1. Mustafa'nın annesi Abaza'dır. Bana daha yakındır. Ama ben bir haksızlığın peşindeyim. 2. Osman'ı katledenler cezalandırılmalıdır." der ve isyan başlatır. Pek çok darbeye maruz kalmış bulunan günümüzün büyük siyasetçisi Süleyman Demirel pek çok konuşmasında Abaza Mehmet Paşa'dan bahseder, bu tavrını över, kendi zamanında böyle bir devlet veya halk adamının çıkmadığını belirtir. Abaza Mehmet Paşa, erkek tavırlı, güzel yüzlü, son derece yakışıklı mert bir insandı. Ancak ani kararlar veren asabi mizaçlı bir kişiydi. İyi ata biner, güzel giyinirdi. Kıyafetiyle "Abaza kesimi" denilen bir moda yaratmıştı. Abaza biçimi eğer takımı, kılıç, Abaza kesimi kaftan başta padişah olmak üzere zamanın paşaları ve üst düzey bürokratları tarafından da takip edilmişti. Padişah 4. Murat'ın aynı giysileri sıkça giydiği görülmüştür. Abaza Mehmet Paşa küçük yaşlarda kaçırılarak Osmanlı topraklarına getirildi. Vezir Canbulatoğlu Ali Paşa'nın hazinedarlığında yetişti. 23 Ekim 1607 yılında Canbulatoğlu Ali Paşa'nın bazı Celali isyanlarını teşvik ettiği tespit edilerek, Kuyucu Murat Paşa tarafından tedip edilmesi üzerine aynı evde bulunan delikanlılık çağındaki Abaza Mehmet'in duruşundan ve görünüşünden etkilenerek Yeniçeri Ağası Halil Ağa tarafından evlatlık olarak alındı. Abaza Mehmet, burada yetişti. Devamlı Halil Ağa'nın himayesini gördü. Akdeniz'deki savaşlara katıldı. Savaştaki çalışkanlığı, cesareti, gözü pekliği ile komutanların dikkatini çekti. Silahtarlıktan derebeyliğine tayin edildi. Hamisi Yeniçeri Ağası Halil Ağa'nın Kaptanı Deryalığa gelmesi üzerine 1617 yılında Halep Valisi oldu. Bu arada Sadrazam Gürcü Mehmet Paşa'nın kardeşi Hüseyin Paşa'nın kızıyla evlendi. Halil Paşa'nın vezirliği sırasında onunla birlikte İran seferine katıldı. Maraş valisi oldu, sonra da Rumeli Beylerbeyliğine getirildi. Rumeli Beylerbeyliği sırasında Padişah 2. Osman'ın (Genç Osman) Hotin seferine katıldı. Burada 2. Osman'ın ordunun başında savaşı yönetmesine tanık oldu. Padişaha sempati duydu. Onu geçmişteki bahadır dedelerine benzetti ve devleti toparlayıp eski gücüne kavuşturacağı umudunu taşımaya başladı. Daha sonra Erzurum Valiliği'ne atandı. Erzurum Valiliği sırasında İstanbul'da saraydaki entrikalar sonucu yeniçerilerin ve bir kısım kapıkulu askerlerinin desteğiyle oluşan ve başında Davut Paşa ve Yeniçeri Ağası Derviş Ağa'nın bulunduğu cunta tarafından Padişah 2. Osman tahttan indirilerek boğduruldu. Yerine kısmen akıl hastası ve aciz bir kişilikteki, annesi Abaza olan 1. Mustafa getirildi. Devlet Sadrazam Davut Paşa, Yeniçeri Ağası Derviş Ağa ve yeni padişahın annesi tarafından yönetilmeye başlandı. Abaza Mehmet Paşa bu haksız oldubittiden son derece rahatsız oldu. Erzurum'da bulunan bütün yeniçerileri kovdu. Haksızlığa isyan etti. Maraş beylerbeyi ile bazı sancak beyleri de kendisini destekledi. Halkın hislerine tercüman olmuştu. Kendisine türküler yakıldı. Gücü 3040 binleri buldu. Saray yönetimi korkulu günler geçirmeye başladı. Azledilerek Erzurum Valiliği'ni bırakıp Sivas Valiliği'ne gitmesi istendi. Abaza Mehmet Paşa bu emre uymadı. Üzerine gönderilen kuvvetleri darmadağın etti. İsyanın büyüyerek tehlikeli bir hal alması üzerine kendisine el altından haberler gönderilerek isyanı durdurması halinde kendisinin istediği mevkilere getirileceği bildirildi.   Abaza Mehmet Paşa, gelenlere, "Ben şahsi ikbal peşinde değilim. Şahsi ikbal peşinde olsam padişahlığa getirilen 1. Mustafa'nın annesi Abaza'dır. Ben de Abaza'yım. Ben onu desteklerdim. Ben haksızlığa isyan ediyorum. Devletin başındaki çok yetenekli bir padişah katledilmiştir. Bunu yapanlar cezalandırılmadıkça isyanım devam edecektir." diyerek kendisine teklif edilen rüşveti kabul etmez. Abaza Mehmet Paşa, isyanı bastırmak için üzerine gönderilen Kalavun Yusuf Paşa’yı yendi. Ardından Serdar tayin edilen Martaza Paşa ile ondan sonra gönderilen Tayyar Paşa'yı da yendi. Abaza Paşa'yı halk destekliyordu. Halk kahramanı haline geldi. Onun için yakılan bir türküde: "Alkanlara yatır o nazik teni/Mecruh olup uçurdular canını/Gazi Sultan Osman'ın kanını/Ölmeden vuruşur alırım demiş." şeklinde denilmektedir. Durumun vahametini gören İstanbul yönetimi, bu defa bizzat Sadrazam Çerkes Mehmet Paşa'yı ordusu ile Abaza Mehmet Paşa'nın üzerine gönderdi. Kayseri'nin batısında Karasu köprüsünde karşılaştılar. Abaza Mehmet Paşa bu karşılaşmada zayıf kaldı. Sadrazam Çerkes Mehmet Paşa haber göndererek itaat ettiği takdirde kendisini bağışlayacağını bildirdi. Abaza Mehmet Paşa, bu teklifi kabul etti. Erzurum valisi olarak kaldı. Sadrazam Çerkes Mehmet Paşa Tokat yöresine çekilerek kışı burada geçirmek istedi. Ancak burada hastalanıp öldü. Çerkes Mehmet Paşa'nın ölümünden sonra Abaza Paşa'dan rahatsız bulunan İstanbul yönetimi, bu defa Dişlek Hüseyin Paşa'yı üzerine gönderdi. Abaza, onu yendi ve öldürdü. Bunun üzerine İstanbul yönetimi Abaza Mehmet Paşa'nın çok sevip saydığı ve şeyhi olan Kayserili Seyit Abdurrahim hazretlerinden yardım istedi. Abaza Mehmet Paşa şeyhin telkinleri sonunda 1628 yılında isyandan vazgeçmeye razı olarak Hüsrev Paşa ile İstanbul'a geldi. Bu arada İstanbul'da Padişah 2. Osman'ı tahttan indirerek boğduran cuntanın başı Davut Ağa da aynı şekilde idam edilmişti. Padişah olarak da artık 4. Murat bulunmaktaydı. Padişah 4. Murat, Abaza Paşa'dan isyanının ve öfkesinin nedenlerini dinledi. Kendisine hak vererek onu Bosna Valiliği'ne atadı. Bosna valiliği sırasında gene kendisini gösterdi. Venediklilere ait Zerde Kalesi'ni almak için harekete geçti. Kaleyi kuşattı, ancak Venedikliler İstanbul'da etkindiler. Kendisini şikayet ettiler. Padişah durumdan kendisinin haberdar olmaması nedeniyle onu Bosna Valiliği'nden aldı. Bosna Valiliği'nden haksız şekilde alındığını düşünen Abaza Mehmet Paşa Belgrat yakınlarında Hünkâr Tepesi denilen yere görkemli bir köşk yaptırdı. Uzun yıllar ayakta kalan bu köşk, Abaza köşkü olarak anılmıştır. Bu arada Vidin Sancağı ve Tuna'nın muhafazası ile görevlendirildi. 1631 yılında Özi Valiliği'ne atandı. Özi Valiliği sırasında Osmanlı Devleti Lehistan'a savaş ilan etti. Abaza Mehmet Paşa derhal harekete geçti. Tuna nehrini geçip topları öne alarak Kamaniçe Kalesi önlerine geldi. Leh kralının vekili buradaydı. Kale önündeki müstahkem mevkilere saldırdı. Lehliler bozuldular. Ancak bu saldırılan haberi olmayan padişah, ele avuca sığmaz kabul ettiği bu paşayı İstanbul'a çağırdı. Padişahın muhasipleri arasına girdi. Padişahın Edirne seyahatine katıldı. Padişah 4. Murat, Abaza Mehmet Paşa'yı sevip takdir etmekle birlikte ileride bir tehlike teşkil edebileceğini düşünüyordu. Bu arada Bosna ve Vidin valilikleri sırasında çok düşman kazanmış, bunlar aleyhine dedikodular üretmeye başlamışlardı. Rumlarla Ermeniler arasında çıkan çatışmada Ermenilerden para aldığı dedikodusu çıkarıldı. Bunu fırsat bilen padişahın emriyle 24 Ağustos 1634 yılında idam edildi. Murat Paşa türbesine gömüldü.  NART DERGİSİ 84. SAYI+''+nan+''+İsmail Seçer

Adıgey Cumhuriyeti Tewıçüej Rayonu Khunçıkhohable köyünde doğdum.  KöyünKöyün adı, Bjeduğların en büyük Pşılerinden (Prens) olan Khunçıkho Pşımaf'den geliyor. Onların Khunçıkholerin soyundan, Khuyekholerin gelini bir anne süt verdi bana. Böylelikle belki de Khunçıkho pşıleri için yeni bir güç olabilirdim ama Sovyet düzeni tez yetişti, bize ne getirdiği pek bilinmez ama pşılerin ocağına incir ağacı dikti. Khuyekho'lerden birinin pşı soylu bir kadının kucağında büyüyüp yetişmesi, belki daha iyi de olabilirdi… Asıl mesleğim öğretmenlik. Bununla birlikte birçok iş değiştirdim ama en uzun süre yaptığım iş gazetecilik oldu.  Küçüklüğümde resim yapardım, resim öğrenimi de görebilirdim ama her şeyden çok ilgimi çeken şey sözdü, hep yazmak istedim. Bununla birlikte yazmaya ancak Enstitü'yü bitirdikten sonra başlayabildim, o zaman 23 yaşımı geride bırakmıştım. Yazdığım ilk şiir Adıgey diline ilişkindi, ilk yayımlanan şiirim ise Tanrı ve insana dairdi, o zamanlar bizi Tanrının olmadığına inandırmaya çalışıyorlardı. Bu yüzden olsa gerek; bu şiirimde Tanrı ile insanı karşılaştırmış, insanı daha üstün göstermeye çalışmıştım. O günden beri düşünmeye başladım: şayet Tanrı yoksa, onunla mücadele etmek için bunca çaba niye, niçin bunca eziyet çekiyorlar? Aradan yıllar geçti, Kur'anı kendim için çevirdim, Tanrı elçisi Muhammed hakkında Adığece küçük bir kitap da yazdım. Yazarın yazmaya niçin başladığını saptamak da, anlatmak da kolay değil; bunun Tanrı işi olduğunu söylemek belki de en doğrusu. Genç insan, taydaşları arasında sivrilmek, seçilmek, kendini göstermek ister; tanınmak, ünlenmek ister. Peki bunun yolu yalnızca yazmaktan mı geçer?! Hayır, ama sözden daha değerlisi, daha güçlüsü yok, dolayısıyla insanın onu sevmesi de onunla yaşama, çalışma, onu kullanarak mücadele etme gücü de Tanrı vergisi olsa gerek. İlk öykündüğüm yazarlar Rus yazarlarıydı, ama işin içine biraz daha girince Adığece yazılar, özellikle söylenceler bana rehberlik etmeye başladı; bugün bile her yıl en az biriki kez dönüp onları gözden geçiririm; bana göre onlar; yeryüzünde anlatılmış, yazılmış şeylerin en ilginçleri, en bilgelik dolu, geleceğimize yönelik ipuçları da içeren en şaşmaz rehberleri arasındadır ve bunda hiç de yanılmadığımı düşünüyorum. Dünyada yaşamış ve yaşamakta olan en ilginç yazarları, en büyük düşünürleri izlerim. Şiir, düz yazı, dramaturgi, mizah ve çocuk yazıları. Her gün aklıma gelenleri, gönlümden geçenleri hangi janra daha uygunsalar o janrda yazıyorum, bu da bana büyük kolaylık sağlıyor, zira her şeyi aynı janrda yazmak kolay değil. "Daha çok ilgimi çekiyor" diyebileceğim belirli bir konu yok; insanın başına gelecekleri bilememesi gibi bir şey bu; ileride ilgisini çekecek, kafasına takılacak şeyleri insan önceden bilebilir mi? Ama bu son yirmi yıl içinde daha çok; Adıgey halkının düşüncesi, dünya görüşü, tarihi ve bugünkü yaşamı gibi konular üzerinde duruyorum. Bu, düz yazı türünde hazırlamakta olduğum son çalışmamda daha net olarak görülecektir. Yazdıklarımdan yalnızca birini Huşha Yabge'yi/Hırçın kaya'yı kendim Rusça'ya çevirdim, diğerlerini hep Ruslar çevirdiler. Yani, benim silahım da, araçgerecim de yalnızca Adığece; bana göre Adığece'nin kapsayamayacağı ne bir görüş ve düşünce, ne bir seziş ve anlayış, ne de bir duygu ve duyum yoktur. Çevirmektense kendi anadilimle yazmak bana hem daha kolay geliyor, hem de daha büyük haz veriyor. Yalnızca iyi çevrilmeyebileceğinden endişe duyduklarımı kendim çeviriyorum ama öylesi de pek fazla çıkmıyor. İlginç bir edebiyatımız olmaya başladı, güçlü, genç yetenekler katılıyor aramıza, ama birçoğu Rusça'ya yöneliyor. Bu üzücü elbette ama neylersin… Edebiyatımız daha iyi olacak, bundan hiç kuşkum yok. Dilimiz güç bir dönemeçte. Öyle ya, tamamı yüz bini geçmeyen bir halkın dilini koruması kolay mı? Her şeye karşın, çok büyük bir engel çıkmadıkça bu halk dilini kaybetmeyecek. Yeni başka ürünler verilmese dahi, bugüne değin Adığece olarak anlatılmış olanlarla Nart destanları, halk söylenceleri, ağıtlar, kahramanlık şarkıları vb. Tanrı'nın kendilerinden beklediklerini başarmış sayılabilirler, kaldı ki ben O'nun bizi tümüyle terk etmiş olduğuna inanmıyorum. Adıgey halkının beyni ve gönlüyle kararlı biçimde uzun yıllar yeniden kendisini eğitmesi ve yetiştirmesi gerekiyor. Günümüz dünyasında büyük ulusların eriştiği kabul edilen başarılar içinde, geçmişte Adıgey halkının ürettiklerinin de payı var elbette, ama artık bunu bugün kim takdir edebilir, değerlendirebilir?! Bugün artık her ulus, kendi yaşamını kendi kuruyor ve koruyor. Sayıca çok az bir halkız; bu yüzden bilimde, sanatta, politikada, her alanda başarabildiklerimiz de az, ulusal duygu, düşünce ve anlayışların sönme tehlikesi de yok değil. Ama bence Adıgey halkı, pek çok şeyi başarabilecek, pek çok şeyin üstesinden gelebilecek biçimde yaratılmış bir halktır. Kendisini pek çok güçlüğün, zorluğun beklediğini bilmekle birlikte O'na güveniyorum ve umudumu hiç yitirmiyorum. Anayurduna dönebilecek durumda olanlar ilk fırsatta dönsünler, en önemlisi ve en doğrusu budur. Bugün dönebilecek durumda olmayanlar da, bulundukları yerlerde dillerini ve kültürlerini koruyabilirlerse, ulusal kimliklerini unutmazlar ve bir gün onlar da atayurtlarına kavuşabilirler…     NALBİY  KUYOK Çev.FAHRİ HUVAJ+''+nan+''+Nalbiy Kuyok

Ünlü Adığe yazarı Nalbiy Yunusoviç Kuyok sadece Adıgey'de degil, tüm Kuzey Kafkasya'da ve Adığe dünyasında çok iyi tanınır. Sanatçı, yaşamını ve sanatını sınırsız bir aşkla bağlı olduğu Adığe halkına adamıştır. Sanatı adeta halkının kültür ve dünya görüşüne adanmış bir şarkıdır.p>   Yazar, yeteneğini edebiyatın çok farklı alanlarında sergilemistir. Kendisi şair, yazar, dramaturg, çevirmen ve en nihayetinde cok önemli bir düşünür, filozoftur. Maykop, Krasnodar, Kiev, Moskova ve Prag'da yayınlanmış onlarca şiir ve düzyazı kitabına sahiptir.  Nalbiy'in çok zor ve zengin bir sanat yaşamı olmuştur. Okuyucularını şaşırtmayı her zaman başaran sanatçı, bu yolda kimi zaman alışılagelmiş gelenekleri yıkmış kimi zaman da yeni metodlar denemekten kaçınmamıştır. Şiirsel üslubunu bir başkasıyla karıştırmak hemen hemen imkansızdır.  N.Kuyok, 20 Temmuz 1938 tarihinde Adıgey'in doğa harikası köylerinden Pşiş nehri kenarındaki Kunçukohable köyünde dünyaya gelmiştir. Yazar doğduğu bölgeden şöyle bahseder: "Bjedug diyarı Adıgey'in söylenceleri, masal ve efsaneleriyle en zengin bölgesidir. Gençliğimde köyümüzde öyle ihtiyarlar yaşardı ki anlattıkları hikayeler on gün sürer, onları dinlemeye en saygıdeğer insanlar gelirdi. Biz çocuklar bu hikayeleri misafirhanelerin kıyısında köşesinde saklanarak dinlerdik." Pedagoji kolejindeki eğitiminin ardından bölgesel ve yerel gazetelerin yazı işlerinde, bölgesel radyo ve televizyon kurumlarında gazeteci olarak çalışmıştır. 1998 yılından, yaşamının son günlerine kadar Adığey Cumhuriyet Yayınevi baş editörü olarak hizmet vermiştir.  Edebiyat hayatına 60'lı yıllarda adım atan sanatçı ilk olarak şiirlerini yayınlamış, bir şair olarak kimseyi taklit etmeyip, kimseye benzemediğini hemen kanıtlamıştır. Şiirlerini yazarken sözlü halk edebiyatından ilham alan sanatçı; memleketinin güzelliğini, halkının gelenek ve göreneklerini, milli kıyafetlerini, danslarını ve Adığeceyi konu almıştır. Altını çizmek gerekir ki Nalbiy, ana dilini çok iyi bilen, dilin inceliklerine hakim bir yazardır. Yazar, öykü, roman ve hikayelerinde XX. yüzyılın, insan ve tarih, insan ve doğa, savaş ve barış gibi global problemlerine de değinmiştir. Bu eserlerin arasında öyküleri "Muhteşem At Beçkan, Kara Dağ, Yanlızlık Ormanı" ve ünlü romanı "Ölülerin  Şarabı" yer almaktadır. Adı geçen eserlerde yazar, Adığe halkının acılarla dolu tarihini anlatmış, bütün dünyaya dağılmış olarak yaşayan halkının herşeye rağmen küllerinden doğduğuna değinmiş ve halen güzelliği, dünya görüşü ve yaşam tarzında saklı bilgeliği ile dünyayı şaşırtmaya devam ettiğini anlatmıştır.  "Abzehlerin Annesi" hikayesi sanatçının öne çıkan eserlerinden biridir. Olaylar bütün oğullarını savaşta kaybetmiş bir anne ile ilgili eski bir halk söylencesine dayanır. Nalbiy bu hikayesinde kısa ama derin cümlelerle Abzeh bir kadının kaderini kaleme alır. Bu annenin özelinde, bitmek tükenmek bilmeyen özgürlük savaşlarında oğullarını ve eşlerini kaybeden binlerce kadının trajik hikayesini anlatır yazar. Geleneksel destansı halk sanatı tarzında yazılan eser, Adığe dilinin gizli kalmış imkanlarını ve kaynaklarını göz önüne sermiş, yazar için şüphesiz çok önemli bir başarı olarak edebiyatta yerini almıştır.  1997 yılında yayınlanan uzun öyküsü "Kara Dağ" bütün dikkatleri üzerine çekmeyi başarmıştır. Kitabın önsözünde yazar, halkını kastederek şu cümleyi kullanmıştır: "Ben onun oğluyum, ben onun babasıyım". Ardından Adığe tarihinin en trajik ve zor dönemlerinden, halk olarak neredeyse dünya yüzünden silindikleri o zamanlardan bahseder. Bu kısa kitap çok derin felsefi düşüncelerle doludur. Yazar, sadece insanların yangın içindeki köylerini terk edip Osmanlı'ya sürüldüğü günleri anlatmakla kalmıyor, aynı zamanda böyle birşeyin nasıl mümkün olduğunu da sorgular. "Kötülük" nedir ve onunla nasıl başa çıkılır sorularına yanıt arar. Roman kahramanları, iki yüz yaşındaki bilge ihtiyar Mazağ, güçlü ve akıllı adam Narıç ve onaltı yaşındaki oğlu Neşar'dır. Ata topraklarında kalmayı başaran çok az Adığe'den biri olan Neşar'ın  Adığe soyunu devam ettireceğine inanılır. Neşar Adığe halk masallarında doğaüstü güçlere sahip kahramanları anımsatır; rüzgarla birlikte uçar, akıntıyla beraber yüzer, en önemlisi insanların geçmişini görebilen; insanların, hayvanların ve bitkilerin düşüncelerini ve hislerini okuyabilen biridir. RusKafkas savaşlarında anne ve babasını kaybeden kahraman, diğerleriyle beraber Türk topraklarına göç etmeye karar verir ve Karadeniz kıyılarına yönelir. Ancak bir zamanlar Adığe köylerinin yeşerdiği topraklarda sadece "kan, gözyaşı, ceset, siyah ağaçlar ve siyah gökyüzü" ile karşılaşır. Dehşet içindeki delikanlı doğru düşünme yeteneğini kaybeder, kalbi kör ve sağır olur.  Yazar, Neşar'ın küller içinden denize doğru yaptığı zor yolculuğu anlatır. Farklı insanlara ve çeşitli soyut imgelere de rastlar Neşar, mesela herşeyi yutup içine alan Kara Dağ gibi. Rus askerleri tarafından iple ata bağlanarak yerlerde sürüklenen ve eğlence malzemesi edilen 7 yaşında bir kız çocuğuna  rastlayana kadar Neşar, birçok imtihan ve acı olay daha yaşar. Yaşadığı tüm acı deneyimlere rağmen bu küçük kız temizliğini ve iyi başlangıçlara olan inancını yitirmemiştir. İşte bu küçük kız çocuğu Neşar'in yeniden görebilmesini ve hayat sevincine kavuşmasını sağlar.  Nalbiy Kuyok'un bir sonraki romanı "Ölüler Şarabı" Adığe Edebiyatı için çok önemli bir dönüm noktasıdır. Roman, Adığe tarihini Nartların yaşadığı antik dönemlerden günümüze kadar geniş bir yelpazede ele alır. Yazar eserine neden "Ölülerin Şarabı" ismini vermiştir. Çünkü sanatçıya göre insan ölünce hiçbir iz bırakmadan yok olmaz, ardından fikirleri, düşünceleri ve hislerinden oluşan bir pıhtı kalır. Yıllar içinde eskimeyen, sadece yıllanan ve keskinleşen bir şarap gibi bu pıhtı da insanları ısıtmaya devam eder. 17 ayrı bölümden oluşan roman, Hatların torunları Hatkoyes sülalesinden kahramanların hikayelerini anlatır. Bütün bu hikayeler tek bir ortak noktada buluşur, Adığelerin bu topraklar üzerinde varoldukları günlerden günümüze kadar olan tarihlerini anlatır: Nartlar, Memlüklerin Mısır'da hüküm sürdüğü yıllar, feodal Çerkesya, 19. yüzyıl RusKafkas savaşları, Egemenlik Savaşı, 2. Dünya Savaşı ve modern dönem. Roman kahramanları hem geçmişte hem bugün hem de gelecekte yaşar, olaylar bu zaman dilimlerinin hepsinde birden geçer.  Yazar hikayesinde güçlü, cesur, korku nedir bilmez savasçı kahramanlar kullanır. Bu kahramanlar, işlerine, vatanlarına ve ata topraklarına ölesiye bağlıdırlar. Nart Kuntabeş (Şebatnıko isminin tersten yazılmış hali), Memlüklü Deder ve Kangur, lider, Redad, Çetav, Tepsav kardeşler ve diğerleri. Hayatlarını savaşmaya ve topraklarını korumaya adamış bu kahramanların sonu hemen her seferinde bu uğurda can vermekle sonuçlanıyor.  Bu kahramanlar arasında Şair Laşın, Bilge Fenes (Senef aydınlık şarap isminin tersten yazılmış hali), Üç Nene (Neniş büyük büyük anne anlamında) gibi çok ilginç kişiliklere rastlamak da mümkündür. Romanın her aşamasında varolan bu karakterler ölümsüzdürler her daim yaşarlar. Hatkoyes sülalesinin büyük büyük annesi bilge Üç Nene, sülalesinin temsilcilerinin rüyalarına giriyor ve hayatlarının zor anlarında onlara öğütler verir. Hatkoyes sülalesinin hikayesine paralel olarak yazar, Adığe kültürü, gelenekleri ve dünya görüşlerine de değinir. Mesela Adığe dansları İslamey, Zefak ve Zeğatlat'ın güzelliğini tasvir eder. Sadece dansların kurulumunu ve oynanış şeklini anlatmaz, aynı zamanda bu dansların felsefesini ve diğer dünya danslarından onları ayıran yönlerini de gözler önüne serer. Danslarda kadın ve erkeğin; eşit şartlara sahip olduğunu, birbirlerine saygıyla yaklaştıklarını, sırtlarının ne kadar dik olduğunu, parmaklarının uçlarında sanki bir kuş gibi gökyüzüne yükselmek, tanrıya ulaşmak için dans ettiklerini söyler. İslamey dansının tüm Kafkas halkları arasında sadece Adığelerde olduğu söylenir. Dansta, gökyüzünde halkalar çizerek süzülen iki kartalın hareketleri resmedilir. Nalbiy bu romanında baş döndürücü bir dünya yaratmıştır. Burada bilge ihtiyarlar yaşar, korkusuz kahramanlar, güzeller güzeli kadın kahramanlar için gözlerini kırpmadan fedakarlıklar yapar, cesaretlerini gösterirler.  Yazar, çocuk okurları için de sayısız eser bırakmıştır. Adığe Khabze dersi için hazırlanmış okul müfredat kitabının yazarıdır.  Kuyok Nalbiy'in piyesleri ve senaryoları  günümüzde halen sahneye konmaya devam etmektedir. Bu piyeslerden; "Yalvarırım Beni Gömün", "Biziyuko Savaşı", "Atalarımızın Şarkısı" en önemlileri olarak gösterilebilir . “Ölülerin Şarabı” romanı için yazar, Adıgey Cumhuriyeti Devlet Nişanı’na layık görülmüştür. Yazar aynı zamanda “Muhadin Kandur” ödülüne de sahiptir. Kuyok, Adıgey Cumhuriyeti Saygıdeğer Sanat Çalışanı, Rusya Federasyonu Yazarlar Birliği Üyesi, Uluslararası Adığe Akademisi'nin (AMAN) saygıdeğer üyesidir. Nalbiy'in eserleri bir çok dünya diline çevirilmiştir: Gürcüce, Bulgarca, Çekce, Almanca, Arapça ve diğerleri.  Nalbiy Kuyok 70 yaşına çok az bir zaman kala aramızdan ayrılmıştır. Kuşkusuz, ruhunun bıraktığı aydınlık, ömrü boyunca özveriyle hizmet ettiği ve ona layık bir oğul olmayı başardığı Adığe dünyasını ısıtmaya devam edecektir.   KUTAS PARANUK* Çev.Çetao Denef Kayhan NART Dergisi 84. Sayı+''+nan+''+Denef Kayhan