Nart: Sayın Başkan, Kafkas Derneği Genel Merkezi'nin çalışmaları ve hemşehrilerimiz tarafından zaman zaman sorulan bazı hususlarla ilgili görüşmek ve okurlarımızı bilgilendirmek istiyoruz. Bu yıl gerçekleştirmek üzere hazırlık çalışmalarını yapmakta olduğunuz etkinlikler hakkında bilgi verebilir misiniz? +''+ Muhittin Ünal: Sadece 1999 yılı için hazırlık çalışmalarını yapmakta olduğumuz etkinliklerden önemli gördüklerimi şöylece özetleyebilirim: 22 Mayıs 1999 tarihinde DSİ Genel Müdürlüğü toplantı salonunda Kafkasya'dan, Ürdün'den ve Türkiye'den konuşmacıların katılacağı, tüm dernek ve şubelerin çağrılı oldukları Büyük Çerkes Sürgünü'nün 135. Yılı Anma Toplantısı . 20 Haziran 1999 tarihinde Balıkesir'de yapılacak olan 20'den fazla derneğin ve çok sayıda hemşehrilerimizin katılacağı Güney Marmara Kafkas Kültür Etkinliği . 4 Temmuz 1999 tarihinde Tokat'ta gerçekleştirilecek olan,keza çok sayıda derneğin ve hemşehrilerimizin katılacağı 1. Kuzey Anadolu Kafkas Kültür Etkinliği. Haziran- Ekim 1999 tarihleri arasında Kafkasya'ya yapılacak 4 ayrı bölgeye yönelik toplu tanıtım seyahatleri. 4-11 Eylül 1999 tarihleri arasında Bodrum'da Dünya'nın tüm Kuzey Kafkas Kültür Dernekleri'nden gelecek olan 18- 25 yaş arası gençlerimizin tanışma ve tatil etkinlikleri. 31 Aralık 1999 tarihi ile 1 Ocak 2000 tarihlerini kapsayacak şekilde ve çok sayıda katılımla yeni çağı Kafkasya'da karşılamak üzere bir turizm etkinliği . iki ayrı belgesel çekiminin bu yıl içerisinde tamamlanması. Kuzey Batı Kafkasya televizyonlarının ortak yapımcılarından oluşan bir ekiple, Türkiye'de 5 ayrı tanıtım toplantısının çekimi ve diasporadaki yaşamın Kafkasya'daki insanlarımıza daha sağlıklı olarak aktarılması. Bu yıl içerisinde 6 ila 8 kitap yayımlanması. vakıf kuruluş çalışmalarının tamamlanması İlk etapta aklıma gelenler bunlardır. 1998 yılında Uzunyayla'da gerçekleştirilen 1. Kafkas Kültür Etkinliği'nin gelenekselleşeceği söylenmişti. Bu etkinliğin devamından vaz mı geçildi, neden iki yer tercih edilmiştir? Uzunyayla Kafkas Kültür Şenliği'nden vazgeçmiş değiliz. O etkinlik gelenekselleşecek ve devam edecektir. Ancak her yıl değil iki yılda bir düzenlenecektir. Uzunyayla –Göksun köylerinin ev sahipliği yaptığı geçen yıl düzenlenen etkinliğin yapıldığı yerde önemli alt yapı eksiklikleri vardır. Bu eksikliklerin giderilmesi de 7-8 milyar TL. sının üzerinde bir gideri gerektirmektedir. Oldukça büyük olan bu rakam derneklerimizin gücünü aşmaktadır. Dolaysıyla yavaş yavaş alt yapı eksikliği tamamlanacak ve 2000 yılında aynı tarihte ve aynı yerde veya daha uygun bir yerde 2. Uzunyayla Kafkas Kültür Şenliği biraz da ekonomik boyut kazandırılarak ve hiç kimseye yük olmadan yapılacaktır. Uzunyayla etkinliğinin bu yıl yapılamayışının bir başka nedeni de zaman probleminden kaynaklanmaktadır. Bundan böyle 4 önemli bölgesel etkinlik düzenleyeceğiz. Derneklere bağlı ekiplerin okul sorunlarının bitimi ile en verimli zamanları Haziran ayı başı ile 15 Temmuz arasıdır. Bu tarihler arasına 4 etkinliği sığdırmak kabil olmadığı gibi zamanla bıkkınlık da verecektir. Bu nedenle bir yıl ikisini, takip eden yıl da diğer ikisini düzenlemek daha akılcıdır. Yapılacak etkinlikleri sayarken iki tane belgeselin tamamlanmasından bahsettiniz. Bunları biraz tanıtır mısınız? Belgesellerden bir tanesini Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi öğretim üyelerinden sayın Doç. Dr. Sevda Alankuş ve ekibi ile birlikte hazırlıyoruz. Türkiye ve Ürdün çekimleri tamamlandı, Kafkasya, Suriye ve İsrail çekimlerini de bu yıl tamamlayacağız. Türkiye bölümü geçen yıl Prens Ali'nin atlı seyahati sırasında çekilmişti. Katılmış olduğu Ankara kısa metrajlı belgesel yarışmasında finale kaldı. Şu aşamada Ürdün çekimlerinin montaj ve alt yazı çalışmaları devam etmektedir. Belgeselin ikincisi, Amerika'nın CNN televizyonu için yapılmaktadır. Belgesel, Türkçe ve İngilizce olmak üzere iki dilde hazırlanacaktır. Prens Ali'nin atlı yürüyüşünü esas almakta ve Çerkesler'in tarihini, medeniyetini, köklerini, Kafkas-Rus savaşlarını, sürgün olayını diaspora yaşamlarını ve Çerkesler'in bugünkü temel sorunlarını işleyen, 60 dakikalık bir yapımdır. Belgeselin senaryoya esas metinleri; Muhittin Ünal, Erol Taymaz, Sevda Alankuş, Çetin Öner tarafında yazılmıştır. Film müziği için çalışmalar vardır. İlk çekimler bu hafta Kafkasya'da başladı ve 3 ay içerisinde her şey bitecektir. Bu yapımın bütün masraflarını Prens Ali karşılamaktadır. Gençlerimizin tanışması ve iletişim tesis etmelerini sağlamak üzere Bodrum'da düzenleyeceğiniz tatil programı için gençler arasında endişeler mevcuttur. Bu etkinliği başka yerde yapamaz mıydınız? Bizler elli yaşından sonra Dünya Kafkas Dernekleri'nin yöneticilerini ve bir kısım üyelerini tanıdık. İstiyoruz ki siz gençler daha yirmi yaşlarında iken tanışın ve iletişim tesis edin. Geleceğimiz sizlersiniz. Yurt dışına gitme, doktora yapma, lisan geliştirme, iş bulup çalışma normal öğrenim yapma gibi bir çok konuda da yararına inanıyoruz. Bodrum oluşu özel bir maksattan kaynaklanmamaktadır. Orada oteli bulunan bir hemşehrimizin uygun fiyatlar ile imkan sunması ve dışarıdan gelecekler için daha çekici olması kararımızda etken olmuştur. Hem dinlenmek hem eğlenmek ve hem de arzulanan iletişimi tesis etmek için uygun olur diye düşündük. Bir hafta süre ile 300-400 gencimizi misafir edebilecek güzel bir Çerkes köyümüz olsa idi de orada yapsaydık. Ya da daha uygun bir yerde benzeri bir tesis olsa da orada yapsaydık. Henüz vakit geçmiş değildir. Var ise öyle bir imkan hemen öneri getirin ve değerlendirelim. Bodrum tanrı yazgısı değildir, önemli olan ihtiyaca cevap verebilecek yer bulmaktır. 6-8 arasında kitap yayımlayacağınızı söylediniz. Bu kitaplar hangileridir. Sakınca yok ise söyleyebilir misiniz? Hiçbir sakıncası yoktur. İlk kitabımız çıktı. Özdemir Özbay tarafından hazırlanan "Dünya Mitolojisi ve Nartlar", diğerleri de sırası ile: Bitmeyen Umutlar ll., Bir Rus subayı olan Torno'nun anıları, Gürcü kökenli bir Rus subayının 1856-1864 arası son savaşlar ve sürgün olayını anlatan bir kitabı, Abhaz Çocuk Masalları, Lakoban'ın yazarı olduğu Abhazya ile ilgili bir kitap, Kurtuluş Savaşı'nda Çerkesler'in Rolü adlı kitabın 2. Baskısı ile Abazaca ve Khabardeyce sözlükler sıradadırlar. Burada bir hususu özellikle belirtmek istiyorum; her bir kitap için, bir hemşehrimiz gönüllü olarak, finans katkısında bulunur ise kitap yayım işimiz o denli olabilecektir. Bu vesile ile katkı yapan hemşehrilerimizi de herkese tanıtabileceğiz. Kafkas Derneği'nin şubeleşme çalışması hangi aşamadadır? Bu durumu yeterli buluyor musunuz? 20 şube olarak teslim aldığımız Kafkas Derneği'nde bir şubeyi kapattık ve bugün 32 şubemiz vardır. Şube adayı 11 ayrı Dernek ile de temasımız vardır. Maksat şube sayısını arttırmak değildir. Önemli olan yeterli iletişim tesisi ile giderek kurumlaşmaktır. Bu nedenle son zamanlarda kurulan Derneklerden bazıları başvurduğu halde yeterli taban olmadığından şube yetkisi vermedik. İki yılda hemşehri yoğun şubeler kazandık. Şubelerimiz önemli bölümü ile günübirlik ve iyi bir diyalogumuz vardır. Birlikte güzel çalışmalar yapıyoruz. Buna karşın şubelerimizde ne yazık ki istediğimiz hareketlilik sağlanamadı. Bu sorun öncelikli gündem mademizdir. Klasik kültürel çalışmalar dışında yapmayı hedeflediğiniz etkinlikler nelerdir? Bu çalışmalar dönüş sorunumuz dahil belli başlı problemlerimize ne oranda katkı yapacaktır? Çok kapsamlı bir soru. O nedenle basitleştirerek birkaç konuya ve çözümlerine temas etmekle yetineceğim. Kuzey Kafkasya'da binlerce yıllık mazileriyle otokhton halklar olduğu tartışma götürmez olan Çerkesler'den özellikle Kuzeybatı Kafkas kökenlilerin çok büyük çoğunluğunun, Dünya'da eşi emsali görülmemiş büyük bir soykırımına ve sürgüne tabii tutuldukları, (Çeçenistan, Dağıstan ve Osetya'da bu oran bir hayli düşüktür.) Anavatanları dışında ve öz kültürlerinden gün geçtikçe uzaklaşarak yok olmaya doğru çok süratle gittikleri ancak bu durumun hem kendi insanımızca hem de Türk ve Dünya kamuoyunca yeterince bilinmediği bir vakadır. Çok önemli olan bir diğer husus da Abhazya, Adığey, Karaçay-Çerkesk, Kahabardey-Balkar ve Kıyı boyu Şapsığ bölgelerindeki Kuzey Kafkas kökenli nüfusun çok az olduğu gerçeğine ve tüm Kafkasya'daki ekonomik yetersizliğin giderilmesine çözüm bulunma zorunluluğudur. Yüzyılların getirdiği birikmiş sorunları çok kısa sürede çözebilmenin mümkün olmadığının farkında olarak bazı çalışmalar yapmanın gayreti içerisindeyiz. DÇB tarafından UNPO ve Birleşmiş Milletler nezrinde yapılan çalışmalar, kongreler, çekimini yapmakta olduğumuz belgeseller, ileriye yönelik planladığımız iki belgesel, geniş katılımlı bölgesel etkinliklerimiz ve yayınlarımızın ortak hedefi, öncellikle kendi insanımızı bilgilendirmek ve daha sonra da Türk ve Dünya kamuoyunu bilgilendirmek ve ortak çözümlere doğru elbirliği ile gitmektir. 21 Mayıs Sürgününü anma etkinliklerinin düzenleniş amacı da tüm Dünya'nın imkanlarını seferber ederek yardımına koştukları Kosovalılar'ın dramıyla kıyaslanması kabil olmayan ve 135 yıl önce halkımızın yaşadıklarını insanlarımıza ve kamuoyuna açıklıkla anlatmak ve Kafkasya'nın ihtiyacı kadar insanımızın Anavatana dönüşüne katkıda bulunmaktır. Dönüşün ne denli hayati öneme sahip olduğunu bilmek tek başına fazlaca bir anlam taşımıyor. Bunu gerçekleştirebilmek ve diğer sorunlarımızı çözebilmek için 3 şeyi yapmak zorundayız. Diyasporada ve anayurtta örgütsel birlikteliğimizi bir an önce tamamlamak. (Derneğimizin çalışmaları bu doğrultuda olmasına karşın ne yazıktır ki ısrarla engel olunmak istenmektedir. Birlikteliğe katkı yerine bölünme teşvik edilmektedir.) Ekonomik ve siyasal yönden güçlü bir toplum haline gelmek. (İşadamlarımızın Kafiad'ı kurmaktaki maksatları tümü ile ekonomiktir. Elbette ki çalışma kuralları da iş dünyasının geçerli kurallarıdır. Bu yıl başlatılan ve dernekler dışında ama hem derneklere yakın hem de laik-demokrat çizgide yer alan değişik siyasal partilere mensup ve çalışmalarını dernekler dışında yürüten 7 kişilik siyasi insiyatif grubu ve 35 kişilik danışma grubunun oluşturuluş maksadı da seçimlerde tavır birliği sergileyerek siyasi alanda etkin hale gelmektir. Kısa sürede önemli mesafe kat edilmiştir. Bu grup, katılımı arttırarak çalışmalara devam edecektir.) Kuzey Kafkasya'nın ve Kuzey Kafkasyalıların dününü ve bugününü bilimsel araştırmalar ve yayınlar ile Dünya Kamuoyunun önüne sermek ve uygulanabilir çözüm önerileri ortaya koymak. (Bugüne kadar pek çok hemşehri yazar 120 civarında kitap yazmışsa da içlerinde bilimsel değer taşıyan azdır. İşte bu nedenle bilimsel çalışmalar ve araştırmalar ile Çerkes Halkı'nın geçmişini, yaşamakta olduğu sorunları tüm dünyaya anlatmak önemli bir eksiklik olup çözebilmek için bilimsel araştırmalar yapacak ve ileride ihtiyacımız olacak alanlarda Vakfımızı kuruluş aşamasına getirdik.) Soru kapsamında daha çok şey söyleyebilirim. Ancak özetlemeye çalıştığım şeylerin gerçekleşmesi halinde sonuçlar kendiliğinden gelecektir. Ne var ki, söylediğim hususlar kısa zamanda ve kendiliğinden gerçekleşebilecek şeyler değildir. Sabır, planlı ve uzun süreli çalışmaları gerektirmektedir. Bizi eleştirenlerden en önemli farklılığımız da zaten bu noktada başlıyor. Sormayı düşündüğümüz daha birkaç soru vardı. Ancak derginin sınırlı sayfalarında daha fazla yer ayıramayacağımızdan devamın daha sonraki sayıya bırakmak üzere sizi ilave edeceğiniz başka bir husus var mıdır? Kafkas Derneği, ülke bütünlüğüne sıkı sıkıya bağlı, laik demokrat bir çizgisi olan, dünya kültürünün önemli bir parçası ve belki de temel direklerinden birisi olan, Kuzey Kafkasya kültürünün yok olmaması için çalışan, hiçbir şekilde gizlisi saklısı olmayan demokratik bir kitle örgütüdür. İstihbarat birimleri de dahil herkese kendimizi en açık şekilde tanıtmaya ve her türlü soruya cevap vermeye hazırız. Bizi yeterince bilmeyen ve birikimleri itibari ile bilmesi de mümkün olmayan kişi ve kuruluşların yalan yanlış yorumlarının gerçek yapımız ile uzaktan yakından bir benzerliğinin olmadığının özellikle bilinmesini istiyorum ve sizlere de teşekkür ediyorum. Bize zaman ayırdığınız ve açıklamalarınız için biz de size teşekkür ediyoruz.  +''+Kaffed

Çerkeslerin konu edildiği; 'Kalan' ve 'Orada Ölmek' adlı iki belgesel ile birçok başarılar elde eden genç yapımcı Sayın Eylem Er ile yapmış olduğumuz röportajı okuyucularımıza sunuyoruz. +''+ Eylem kendinden biraz bahseder misin okurlarımıza? Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesini Halkla İlişkiler Bölümünden mezunum, aslında henüz bitiremedim; iki dersim kaldı, onları verince mezun olacağım. "Hayal Mahsulleri Ofisi" adında üç ortağımla birlikte kurduğumuz, organizasyon, prodüksiyon ve reklam işleri yapan bir ofisimiz var. Çerkesler ile ilgili bir belgesel çekimine nasıl karar verildi? Ben geçen sene yaklaşık bir yıl boyunca Can Dündar ve ekibi ile İnönü belgeselinde çalıştım. Bülent Çaplı' nın o dönem Ankara Üniversitesinde Öğretim üyesi olması ve belgeselin yapım aşaması çalışmalarının okulda olması nedeni ile o yazımı okulda geçirdim. Herkese kısmet olmayacak şekilde hocamla aynı odayı paylaşarak bu çalışmanın içerisinde yer aldım. Sayın Sevda Alankuş zaten Fakülteden benim hocamdır, kendisinden de ders almış olmam nedeni ile önceden tanışıklığımız vardı. O dönem okuldaydım ve uygulamalı televizyon dersi alıyordum. Bu dersi tamamen kendi isteğimle alıyordum. Normalde Halka İlişkiler öğrencileri bu dersi almazlar. Bu derslerin amacı uygulamalı projeler yapmaktır. İster drama ister belgesel çekersin; ama benim belgesele olan ilgim nedeni ile bu dalda çalıştım ve bundan önce de 'Son Meyhaneci' adında bir belgesel hazırlamıştım. Bu belgesel Almanya Nürnberg' de Oddsy Prize' a layık görülmüştü. Sevda hocam da benim belgesellere olan ilgimden ve bu konuda yapmış olduğum çalışmalardan haberdardı. Taner Baltacı ve Emrah Bakkaloğlu arkadaşlarım da belgesel konusunda çalışıyorlardı. Ve bir ortak proje olsa da beraber çalışsak diye kendi aramızda konuşuyorduk. Dediğim gibi yaz tatilinde bizler okulda iken Sevda hocam 'Uygulamalı Televizyon Dersi' ni veren hocamıza giderek kendi kafasında olan projeyi anlatmış ve bu konuda kiminle çalışabileceğini sormuş. Hocam da böyle bir iş için gönüllü olabileceğimizi ve beraber çalışmak için bir fırsat aradığımızı bildiğinden bizim adlarımızı vermiş. Bu da Sevda hocanın fikrini bize açmasına vesile olmuş. Sevda hocam bir gün Ürdün' den atlı bir birliğin Türkiye' yi geçerek Kafkasya' ya gideceğini, söyledi -bu arada bizler Çerkesler gerçek anlamda kimlerdir, tarihleri nedir, yaşam tarzları nelerdir, yani hiç bir konuda bilgimiz yoktu- ve "-sizler bu işlerle uğraşıyorsunuz ve bunu belgesel olarak çekerek belgelemek ister misiniz" dedi. Biz de büyük bir hevesle, gerek böyle bir konuda çalışacak olmaktan gerekse üçümüzün bir konuda çalışma isteğinden dolayı, bu öneriyi kabul ettik. 'Kalan' ın çekimlerine başlamanızdan ve ilerleyişinden bahseder misin? 'Kalan' ın çekimlerine başlamak için önce gideceğimiz köyü seçmek gerekiyordu. Bu köyün seçiminde herhangi özel bir kriterimiz yoktu, atlıların güzergahı üzerinde olması dışında. Belgeselin çalışma alanı olarak Kayseri ili Karaboğaz köyünü seçtik. Bu köye iki gün öncesinden gittik. İstedik ki hazırlıkları görelim, Prensin gelişini ve karşılamayı alalım ve bakalım neler elde edeceğiz. Çünkü neler olacak hiçbirşey bilmiyoruz. Hazırlıkları çekmek için gittiğimizde gördük ki çok fazla bir hazırlık yok. Hazırlık yok derken asla bu işi önemsemedikleri için değil, heyecanları gerçekten var fakat bunu hayata yansıtmak gibi bir durumları yok, çünkü çok önemli bir çabaları var; yaşam gailesi. Karaboğaz' da çekimleri sürdürdük, Prensin buraya gelişini beklemeden bir önceki köye giderek köye gelişini oradan itibaren çekmeye başladık. Köye girişi ve karşılamayı görüntüledik. Ben orada Ali ve onunla beraber gelen ve bence bu heyecanı asıl tadanlar ile beraber oldum. Bence en görkemli gece bu gece idi. Ertesi gün de köyden ayrıldılar. Biz de Ankara' ya döndük. Burada beni çok heyecanlandıran bir şey vardı; Çerkes olmamasına rağmen, Ali' nin Çerkeslere vermiş olduğu destek ve bunun karşılığında da başka bir ülkede yaşayan ama Çerkes olan insanların heyecanları. Ben bunu rüya olarak nitelendiriyorum yani bir şey hayal etseler herhalde bunu hayal edebilirlerdi diye düşünüyorum. Yaşlıların, Çerkes kıyafetleri içerisinde gelen atlıları köylerine girerlerken izlemeleri, Çerkes halkın onları karşılamaları, herkesin yüzündeki o gülümseme ve mutluluk çok açık bir şekilde göze çarpıyordu. Demek istediğim tıpkı eski günlerdeki gibi, Çerkes kıyafetleri giymiş, kılıç kuşanmış, atlı gençlerin orada yaşayan ve bunları sadece hayal edebilecek olan Çerkes halka ne ifade ettiğini gözlerinden okuyabilirdiniz. Burada yaşadıklarım sizleri daha rahat anlamama neden oldu. Çok güzel bir gece geçirildi ve sabah atlıların yollarına devam ettiler. Ve sonra köylüler tüm doğallığı ile kendi hayatlarına geri döndüler. Bizim, Türkiye ayağı olarak nitelendirdiğimiz belgesel ismi 'Kalan' da, çizdiğim bu portreyi anlatıyor. Öncesini, karşılamasını ve sonrasını, yani kalanını. Benim bu belgesel nedeni ile gördüğüm bir yapı var; Türkiye' deki köylerde yaşanılan Çerkeslik düğünler ile sınırlı. Doğal hayatta hangi köy Çerkes köyü diye sorup yanına da bir Türk köyü koysalar, bu kadar içinize girmiş olmama rağmen inanın bir ayrım yapamam. Birinden biri çıkıp Çerkesçe konuşmadığı sürece, ki çok fazla konuştuklarını da söyleye-me-ye-ce-ğim. Ben belgesellerin röportajları için kendilerine Çerkesçe konuşabileceklerini söylememe rağmen hiç kimse bunu tercih etmedi. Elde ettiklerimiz Taner' in, be-nim ve Emrah' ın çok ilgimizi çekti. Orada Ali ile tanıştığımda kendisine bu belgeselin Ürdün ayağına ilişkin fikirlerimi söyledim ve bizi bu konuda maddi olarak destekleyip desteklemeyeceğini sordum. Kendisi seve seve bunu yapacağını söyledi. Ankara' ya döner dönmez Türkiye ayağının kurgularını çalışmaya başlarken ben bir yandan da Ürdün ayağına ilişkin yapım çalışmalarına giriştim. Nerede kalabileceğimizi, kimlerle görüşebileceğimize ilişkin detayları düşünürken, Sevda hocam ve Waleed Todd bana Ürdün' deki Çerkes derneklerinin bu işi organize edebileceklerini söylediler. Çünkü bunun için gereken maddi olanaklara sahiptiler. Onlarla bağlantıya geçtik. Türkiye' ye ilişkin yaptıklarımızı ve Ürdün' e ilişkin planlarımızı anlattık ama bunu için uçak biletinden kullanacağımız kasete kadar yardıma ihtiyacımız olduğunu ve bunları sağlamaları durumunda bizim de bu belgeseli maddi bir talepte bulunmadan çekmek istediğimizi belirttik. Yazış-malar, telefon görüşmeleri sonucunda, bunu kabul edeceklerini söylediler. Bürokratik engeller de atlatıldıktan sonra ben, Emrah, Taner, Walled Todd ve Sevda hocam ile birlikte Ürdün' e hareket ettik. Kafkas Derneği' nin bize hep inandığını düşünüyorum. Bize bizim arzuladığımız değeri gösterdi. Hani bunlar öğrenci, bu işte amatörler demeden elinden gelen her şeyi yaptı. Bizi çok hoş karşıladılar. İndiğimiz gibi derneğe gittik ve dernekte 'Kalan' ın gösterimini yaptık. Burada amacımız kendimizi konuşarak ifade etmek yerine, yaptığımızı ortaya koyarak, bunun Ürdün ayağını yapmaya geldiğimizi anlatmaktı. Ama ne yazık ki bizi karşılarken ki samimiyet ve güler yüzlülüğü belgeseli izledikten sonra bize gösteremediler. Çünkü inanamadılar, Türkiye' de bu şekilde yaşayan Çerkeslerin olamayacağından bahsettiler. Burada bir parantez açmalıyım; 'Kalan' şu şekilde başlar; köyün hali, köyün süreğen yaşamı, atlıların gelişi, akşam eğlencesi ve akabinde köyde bir önceki gün bıraktıkları yerden hayatlarına devem eden insanlar ve finalde omzuna küreğini almış ve işine doğru gitmekte olan adamın görüntüsü ile son bulur. Çünkü ne kadar görkemli ve mutluluk verici bir gece geçirilmiş olsa da geriye kalan budur. Ama bu fotoğrafa inanamadı Ürdün' de yaşayan Çerkesler. Çünkü onlar Ürdün' de çok başka koşullar altında yaşıyorlar ve Çerkesliklerini yaşatıyorlar. Dediğim gibi bize tepki gösterdiler ve bizim ile sürekli tartıştılar. Hatta aralarından bazıları, "-sizi buraya kim gönderdi, sizi kim böyle yönlendirdi, bunlar yanlış görüntüler bunlar gerçek olamaz yoksa bizi de mi böyle göstereceksiniz" diye eleştirdiler. Biz de onlara bunun Türkiye' deki görüntülerden sadece birinin olduğunu ve belgeselin bunu yansıttığını, bizim bu görüntüleri yorumsuz olarak aldığımızı belirtik. Ayrıca Ürdün' deki yaşamı görüntülemeye geldiğimizi ve onu görüntüleyip belgelemek istediğimizi belirttik. Bir de belgesel de bize konuşmamız için, yaşlılar, bakanlar, önde gelenler ile görüşme ayarlamaya çalışmamalarını istedik. Bizim istediğimizin Çerkes halktan olan insanlarla röportajlar yapmak olduğunu dile getirdik. 3 gün boyunca bu konuyu tartıştık ve elimize kamera bile almadık çünkü bize inanmadılar. Tam burada Hasan Hurma' nın (o dönem Amman Çerkes Derneği başkanı) adını anmadan geçemeyeceğim. İlk günden beri bizle beraber oldu ve bizim için büyük bir gayret sarf etti. Ancak 3. günün sonunda kamerayı elimize alabildik ve çekimlere başlayabildik. Burada Ürdün Televizyonunun katkıları da büyük oldu. Kraliyet bize bir araç tahsis etti. Toplam sekiz gün kaldık Ürdün' de. Burada da çok keyifli vakit geçirdik. Çerkes gençlerin gittiği Ahli Club' ta Türkiye ayağının gösterimini yaptık. Buraya Gelen Çerkes gençlerle çok keyifli vakit geçirdik. Çoğu bizim yaşlarımızdaydı zaten. Benim için çok özel zamanlardı. Bundan sonra Türkiye' ye kasetlerimiz ile geldik. Ve buraya gelince inanılmaz bir şeyin farkına vardık ki, orada çekimde kullandığımız kasetler eski teknoloji idi ve Türkiye' deki stüdyolarda bu sistem ile çalışmanın olanağı yoktu. TRT dahil her yeri aradık ama kurgulama yapabileceğimiz böyle bir sistemle çalışan yer kalmadığını gördük. Bu süreç 4 ay aldı ve sonunda kasetleri Ürdün' e tekrar göndermeye karar verdik. Kasetler Ürdün' de yeni teknoloji kasetlere kaydedilip bize geldi ve bu da yaklaşık bir 3 ay sürdü. Çekimler Aralık' ta yapılmıştı. Kasetlerin gelmesi ve bizim kurguya başlamamız Haziran' ı buldu. 'Orada Ölmek' te böyle bir süreçten sonra tamam-landı. Ürdün ayağı olan Orada Ölmek adlı belgeselin içeriğinden bahseder misin? Orada Ölmek Çerkeslerin anavatanlarının uzağında Ürdün' de etnik özelliklerini koruyarak sürdürdükleri hayatın hikayesi. Bir çeşit gitmek mi zor kalmak mı öyküsü... Ürdün' de olmak onlara rahatsızlık vermekle de Kafkasya için uğraşmak ve orada yaşamak istiyorlar. Şu an ben ko-nuşurken kullanacağım kelime-yi seçerken ki ikilemi onlar da yaşıyorlar. Ürdünlü mü, Ürdünlü Çerkes mi, Çerkes mi? oldukları ikilemi. Bun bunu orada açıkça gördüm. Oraya ihanetle yapmakla birlikte Kafkasya özlemi var. Ayrıca, belgeselde hiçbir üst metin yok, sadece röportajlardan oluşuyor. Belgesellerin katıldığı festivalleri ve aldığı ödüllerden bahs eder misin? Türkiye ayağı olan 'Kalan' (15 dk.) ile 10. Ankara Film Festivali' ne katılmıştım. Burada finale kalmış ama dereceye girmemişti. 'Orada Ölmek' (20 dk.) Aydın Doğan Vakfı 11. Genç İletişimciler Yarışmasına katılmıştı. Buradan çok sevin-dirici bir şekilde: 'En İyi Haber Belgeseli' dalında 1.lik ödülünü aldı. İfsak' da da ilk 5 arasına girdi. Son olarak da 11. Uluslararası Ankara Film Festivali' nde öğrenci belgeselleri kategorisinde 1. ödülüne layık bulundu. Tabi bunların hepsi çok sevindirici çünkü her şeyden önce "sözünüzü" söylemeyi başardığınızı ispatlıyor. Ayrıca bu festivaller sayesinde pek çok kişi tarafından izlenme olanağı buluyor. > Bu belgeselin bu kadar ilgi değer görmesini nasıl değerlendiriyorsun? Benim bir ilgi kaygım yok. Çünkü ben bu işi sadece kendim istediğim için yapıyorum. Ben bu belgeselleri bir televizyon kanalı için ya da bir yerde gösterilmesi için yapmadığım ve bundan maddi bir çıkarım olmadığı için belgeselin gösterimi yapıldığı yerlerde aldığı sonuçlar beni tatmin ediyor. Ürdün' de anlattığım o üç gün sonunda çekip geri dönmememizin de nedeni buydu. Çerkes-lerin yani bu belgeselin konusunu oluşturan etnik topluluğun bunu doğru bulması önemli. Belgesellerdeki beğeni, bir filmi izledikten sonraki beğeni ile aynı şey değil. Önemli olan doğru olması ve belgeleyici olması. Bu benim için önemli olan tarafıdır. Beğenim yok derken şunu da belirtmeli; birerbir bir beğeni kaygım yok ama tabi ki derece alıyor olması, bir yapımcı olarak benim için önemli. Çerkeslerin yaşamından birşeyler verebilmiş olması ve bunu anlatabilmesi, benim Ürdün' de kokladığım havayı sen izlediğin zaman sana koklatabilmesi, benim için temel. Taner ve Emrah için de bu aynen geçerli. Biz hep bu açıdan değerlendirdik olayı. Elbette izlenilebilir olması çok önemli. Yani kısacası, demin de söylediğim gibi "sözünü" söyleyebilmiş olmasıdır esas olan. Eklemek istediklerin var mı? 'Kalan' ve 'Orada Ölmek' in peşinden koşmaya devam edeceğim daha katılmadıkları bir çok festival ve uluslararası yarışma var. Okuyucular sorabilirler; festivallere göndermek ile bu beğeni arasında bir ilişki olamaz mı diye? Bu tamamen kendi emeğimizin karşılığını almak ve diğerlerini sınamak. Bu tür ortamlarda beraber olabilmek çok önemli. Festivallerde bizim gibi işler yapanlar, belgeseli bizim gördüğümüz gibi görenlerle dolu. Aynı zamanda aksi görüşlerle de bu ortamlarda karşılaşmak keyifli oluyor. Ayrıca ödüllendirilmek beni çok mutlu ediyor ve belgesellerde bana yardım etmiş olan insanları arayıp bunu haber vermek, bana yardımlarına teşekkürü, bu şekilde verebilmek bana inanılmaz bir haz veriyor. Hayat bazen tesadüfler ile insana yön verebiliyor. Bende oturup yahu Çerkesler nasıl yaşarlar ne yaparlar diye düşünmemiştim. Sevda hocanın önerisi ile başladı, şimdilik de gayet iyi gidiyor. Şöyle bir aşkınız olmalı; belgelemek, görüntülemek... Ben bunu okudum ve bu işi yapmayı çok seviyorum. Eğer imkanım olur ise gerek Suriye, İsrail ve Kafkasya' da yaşayan Çerkeslerin belgesellerini çekmek istiyorum. Bunun için kendini yetkin ve etkin gören herkesten de destek bekli-yorum. Sayın Eylem Er' e teşekkür ediyor ve çalışmalarında başarılarının devamını diliyoruz. [ Röportaj: Rahmi Lale ]  +''+Eylem Er

Karadeniz Kıyıboyu Şapsığları Derneği Nisan ayında kuruluşunun 11.yılını doldurdu. Bu zaman içerisinde ve özellikle de geçtiğimiz yılda dernek ne gibi işler başardı? Günümüzde neler yapıyor ve gelecekle ilgili düşünceleri neler? Bu konuda dernek başkanı Mecit Bey ile yapılmış olan röportajı, 23 Mart tarihli Adığe Mak gazetesinden çevirerek yayımlıyoruz... Başkanı olduğunuz derneğin en fazla üzerinde durduğu konu nedir? 1999 yılında ne gibi çalışmalar yaptınız? +''+ 11 yıllık süre içerisinde en verimli çalışmaların geçen yıl yapılmış olduğunu belirtmek isterim. Kıyıboyu Şapsığlarının kongrelerinde alınmış olan bir çok karar geçtiğimiz yıl uygulamaya konulabilmiş, derneğimizin çalışma sistemi ve yapılanma şekli daha iyi bir duruma getirilebilmiştir. Çalışmalarımız sayesinde derneğimizin toplumdaki saygınlığı daha da artmış ve gerekliliği daha iyi anlaşılır olmuştur. Derneğimizin kuruluşunun 10. yılının kutlandığı 29 Nisan 1999 tarihinde, "Rusya Federasyonu" nda öz topraklarında yaşayan küçük halkların özgürlüklerine dair garantiler" isimli federal yasanın Başkan Boris Yeltsin tarafından imzalanarak yürürlüğe girmiş olması bizi çok memnun etmiştir. Bizde kongrelerimizde bu kanunun çıkarılmasını çabuklaştırmak amacıyla almış olduğumuz kararların gereği olarak, yasama meclisi milletvekilleri nezdinde bir hayli çalışmalarda bulunduk. Yasanın ilgili meclislerde girişilmesi esnasında görüş ve önerilerimizi gerekli makamlara aktardık. çıkarılan yasada bizim kimi önerilerimizin dikkate alınmış olduğunu görmekteyiz. Bu kanunu temel alarak "öz topraklarında yaşayan Kıyıboyu Şapsığ Adığeleri'ne dair "yasa taslağını hazırlayıp Krasnodar Eyalet Yönetimine ve yasama meclisine sunduk. 1999 yılında çözüme kavuşturduğumuz diğer bir konu ise Kıyıboyu Şağsığların Sosyo-ekonomik ve ulusal-kültürel gelişmeleri için ihtiyaç duyulan paranın Krasnodar eyalet bütçesinde ayrı bir kalem olarak yer almasını sağlamak olmuştur. Bundan dolayı da Tuapse ve Lazarevsk ilçelerindeki Adığe köylerinin sosyal ve kültürel problemlerinin çözümünde ilerleme sağlanmıştır. Eyalet bütçesinde bu amaçla ayrılmış bulunan 2, 5 milyon ruble (bir dolar şu anda 28, 5 ruble) nin harcanmasında derneğimizle birlikte köy yönetimlerimizde görev almışlardır. Uzun yıllardır arzulamakta olduğumuz Adığey Devlet Üniversitesi' nin Lazarevsk Şubesinin açılışı da geçtiğimiz yıl gerçekleşmiştir. Altı fakülteden oluşmakta olan şubede, anadilimizde eğitim yaptıracak öğretmenler de yetişecek şekilde eğitim öğretim devam etmektedir. Sevinçli bir haberi daha söylemek istiyorum. Geçtiğimiz yıl Adığey Devlet Radyo-Televizyon Kurumu tarafından "TV Şapsugiya" adıyla bir muhabirlik merkezi açılmıştır. Bu merkezin imkanlarının daha da gelişeceğini ve halkımıza yararlı yayınlar sunacağını umut ediyoruz. Geçtiğimiz yılda Krasnodar Eyalet Yönetimi derneğimizce çıkarılan "Şapsugiya" gazetesine maddi yardımda bulunmuş ve bu sayede gazete çalışanlarının aylıkları ödenebilmiş ve gazete düzenli olarak çıkarılmıştır. Bunların dışında geçtiğimiz yıl yine anılarda kalacak etkinlikler gerçekleştirmiş bulunuyoruz. Bu bağlamda derneğimizin kuruluşunun 10. yılını yaygın etkinliklerle kutladık. Kuban'ın saygın ressamı Aysa Hapişt'in resimlerini Krasnodar ve Maykop'ta sergiledik. Tuapse ve Lazarevsk'de "Agiğey'in Yıuldızları" isimli teleşov programlarını gerçekleştirdik. Tuapse ve Lazarevsk ilçelerindeki köylerde Adığey Devlet Tiyatrosu'nun oyunları gösterildi. Tanınmış Kompozitör ve şarkıcı Albert Tlaşe Soçi, Lazarevsk ve Tuapse'de konserler verdi. Adığe köyleri arasında çeşitli spor dallarında yarışmalar düzenlendi. Aynı şekilde köy dernekleri ile köy yönetimleri ve yaşlılar meclisleri de geçtiğimiz yıl unutulmayacak etkinliklerde bulundular. Hacok köyünde düzenlenen "Nartların Ateşi Sönmesin" toplantısı, Tuapse ve Lazarevsk'te Şapsığ öğrencileri etkinlikleri, Şeheçey köyünde düzenlenen anı toplantı, Lazarevsk'te okutulan Mevlid, Şoyuku köyünde Madina Çuntıj'ın evinin duvarına konan anı levha, Hacok'un köy gününün kutlanması bunlar arasındadır. Anlaşılan o ki geçtiğimiz yıl önemli işler başardınız ve kitlenizi memnun ettiniz. Bu çalışmalarda size güç veren neydi? Kimler yardımcı oluyorlardı? Bu çalışmalarımızı yönlendiren ve bize güç veren birkaç etken var. Bunlardan birincisi, derneğimizin kurulması ve kuruluş amaçları doğrultusunda çalışması için bu güne kadar çok insan emek vermiştir. Bunların arasından bugün dünyamızdan ayrılmış olanlara tanrıdan rahmet diliyorum. Onların yaptıkları çalışmalar ve bize bıraktıkları politik deneyimler sayesinde, 1V nci Şapsığ Kongresi'nin bize yüklemiş olduğu sorumlulukları yerine getirebildik. İkincisi ise yönetimimizin çalışma devresinin Eyalet Başkanı Nikolay Kandretonko'nun çalışma devresi ile çakışmasının büyük önemi vardır. O Şapsığların çözümlenmemiş sorunlarını iyi anlamış ve derneğimizin toplumsal –politik gücünün devlet politikası ile uyumlu hareket etmesi imkanlarını yaratmıştır. Eyalet Yönetiminin sorunlarımıza bakış tarzını Eyalet Başkan Yardımcısı N. I. Harçenko kongremize katılarak anlatmıştır. Ayrıca Adığey ile Krasnadar arasındaki iyi ilişkilerin de çok yararını görmekteyiz. Adığey ile Krasnadar eyaleti arasında imzalanan dostluk ve işbirliği anlaşmasında, Adığey'in Kıyıboyu Şapsığları ile sosyo-kültürel ilişkilerini güçlendirmeye verdiği önemi görmekteyiz. Aslan Carım ile Nikolay Kandratenko'nun 1998 yılında bölgemizde birlikte gerçekleştirdikleri gezi de bu iyi ilişkilerin bize bir yansımasıdır. Derneğimiz hem bölgemizde yaşayan diğer halklara, hem de bölge yöneticilerimize ayrım yapmadan herkesin yararına çalışmalar yapmış olduğunu da kanıtlamıştır. Adığey Devlet Üniversitesi' nin Lazarevsk'te açtığı şubede sadece Adığe gençleri değil tüm halkların çocukları okuyacaklardır. Tuapse ve Lazarevsk kaplıcalarının tanıtımı için Adığey'de yaptığımız çalışmalar hepimizin çıkarınadır. Federal ve Eyalet bütçelerinde Şapsığlar için ayrılmış olan ödeneklerden bu köylerde yaşayan tüm insanlar yararlanmaktadır. Şapsığ Adığeleri'nin ezelden beri yaşadıkları topraklarını korumaya çalışmaları, doğanın bize sunduğu zenginlikleri yarar getirecek şekilde işletilmesini istemeleri, ormanlarımızın talan edilmesini önlemeye çalışmaları hepimizin sorumluluğu değil midir? Korumaya çalıştığımız güzel kıyafetlerimiz, şarkılarımız ve danslarımız tüm halkların kültürlerini zenginleştirmiyor mu? Şapsığlarla ilgili Eyalet Meclisine vermiş olduğunuz yasa taslağı ne bakımdan önemlidir? Bu konuda çıkarılmış olan söz konusu federal yasa küçük halkların sorunlarının çözümünü yerel yönetimlere bırakmış olup bu da bence doğru bir karardır. R. F.'nda yaşayan 60 kadar küçük halkın tarihi, kültürel, ekonomik, coğrafi ve politik sorunlarını bir federal yasa bünyesinde çözmek mümkün değildir. Amacımız Şapsığların bölgenin yerli halkı oldukları gerçeğini hiç bir zaman göz ardı edilemeyecek şekilde eyalet meclisine yasa ile tespit ettirmektir. Bu istemimizde hiç bir anormallik yoktur. Yasayı kabul edecek olan Eyalet meclisidir. İsteğimiz yasa görüşmelerine bizim de katılmamızın sağlanmasıdır. Başarıdan söz etmek güzel. Ama her zaman başarının yanında eksiklikler de vardır. Sizin çözemediğiniz sorunlar ve eksiklikleriniz nelerdir? Gerçek yaşamda ve özellikle bugünkü yaşamımızda her şeyin iyi olması mümkün değildir. Şimdiye kadar yaptıklarımızı ve başardıklarımızı anlattım ve bunlar söylenmesi gerekli şeylerdi. Yapamadığımız ve çözemediğimiz öyle sorunlarımız da vardır ki eğer bunları çözemezsek yaptığımız tüm iyi şeyleri de silip götürebilecektir. Adığelerin güzel geleneklerinden ve Adığeliğin bir çok alanı kapsadı-ğından sıkça söz ederiz. Adığelik ulusumuzun paha biçilmez mirasıdır ve hepimiz onunla gurur duymalıyız. Eğer onu gelecek nesillerimize de aktarmak istiyorsak ona aykırı olarak insanlarımızda gelişmekte olan davranışlara karşı ciddi bir şekilde savaş açmalıyız. Köylerimizde hırsızlığın arttığını, kötü davranışlarda bulunanların çoğaldığını, yaşlılara saygının azaldığını, herkesçe tanınan insanlarımızın arkasından yapılan çirkin dedikoduların yaygınlaştığını, yakınlık ve dostluk ilişkilerini kötüye kullananlara gerekli tepkiyi göstermemekte olduğumuzu açıkça söylemeliyiz. Sadece derneğimizin ve yaşlı meclislerimizin gücüyle bu tür olumsuz gelişmelerin önüne geçilemeyeceğini de belirtmek isterim. Bir Adığe'nin isminden öv-güyle söz edildiğinde bundan memnunluk duyuyoruz. Derneğimizin çalışmaları sayesinde bir çok insanımızın yaptığı güzel işler öne çıkarılmış ve topluma tanıtılmıştır. Kanunlara uymayan, halkımızın onurunu zedeleyen insanlara karşı yaptırım manın da zamanı gelmiştir. Adığelik çalışmalarına karşı çıkan ve yasalarla kazandığımız haklarımızı küçümseyen kişilere karşı da etkili tavırlar ortaya koymamız gerekmektedir. Bu bağlamda derneğimizin adli makamlarla ilişkilerini güçlendirmesi gerektiği kanaatindeyim. Kötü davranışlarda bulunanların sayılarının azaltılması için yapacağımız çalışmaların da uğraş alanlarımızın biri olması gerektiğini düşünüyorum. [Röportaj: Haceretbiy Tlehusej] [23 Mart tarihli Adığe Mak Gazetesinden çeviren: İbrahim Çetao]+''+Kaffed

Başbakan Muharbi Tharkaho ile röportaj 21 Mayıs Ulusal Yas ve Anma günü nedeniyle Adığey Başbakanı Muharbi Tharkaho ile yapılan röportajı okuyucularımızın dikkatine sunuyoruz. +''+ Sizce bu günü ne şekilde anmak daha yararlıdır? Anma ve yaş gününün gerekliliğine şüphe yoktur. Ulusumuz nüfus olarak büyük kayba uğramış, yok olmanın eşiğine gelmiştir. Yaban topraklarda ve denizde ölen insanların gerçek sayısını dahi bilmek zordur ve onları unutmamız imkansızdır. Acılarımızı bir nebze olsun hafifleten, Rus Çarının bu suçunun Rusya tarafından kabul edilmiş olmasıdır. Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin altı yıl önce Kafkas Halklarına yayınladığı mesajında Rus Çarının Kafkasya halklarına uyguladığı zulüm politikasının bir hata olduğunu kabul etmiştir. Bunu Sovyet düzeni ve komünistler söyleyememişlerdir. Bu çağrıyı iyi anlamamız gereklidir. Bu çağrı bugüne kadar Rus-Kafkas savaşları üzerine yapılan tartışmaları da sona erdirmiştir. Birlikte yaşadığımız halkların da tarihimizi iyi bilmeleri için bugüne gereken önem daima verilecektir. Hakkımızda iyi düşünmeyen güçlerin olduklarını biliyoruz. Onların eline koz vermemek için bugünde tüm Adığey halkları olarak birlikte vatanları uğruna can verenleri yadetmeliyiz. Hangi halktan olursa olsun kalbi temiz olan herkesin bugünün önemini anlayacağına inanıyorum. Amaç sizin de söylediğiniz gibi Çarın zulmünü yeniden anılarda canlandırıp birlikte yaşadığımız halka karşı kin ve nefret duyguları yaratmak değildir. Gazete, radyo ve televizyonlarımız yukarıda sözünü ettiğim Rusya Devlet Başkanı'nın çağrısını esas alarak bu savaşta halkımızın uğramış olduğu büyük kayıpları kitlelere iyice anlatmalıdır. Rusya'ya karşı intikam almak gibi bir düşüncemizin bulunmadığı, amacın bu tarihi olaydan gerekli dersleri çıkarmak olduğu bu programların temel fikri olmalıdır. İhtiyacımız olan insanlarımızı birbirlerine daha çok yaklaştırmak ve birbirlerini sevdirmektir. Bu tarihi olaya doğru bir yaklaşım tarzı bulamazsak kendimizden sonraki nesillere de zarar veririz. Buna çok büyük dikkat göstermemiz gerekmektedir. Ayrıca Sovyet düzeninin küçük halklara getirdiği yararları da gençlerimize iyi anlatmalıyız. Kısacası tarihimizi tüm iyi ve kötü yönleri ile gerçeklere uygun olarak öğrenmeliyiz. Kimse bunlara kendince ilaveler yapmamalıdır. Bu savaşta ölenlerin anısına dikilecek olan anıt hala yapılmadı. Neden gecikiyor? Bunu yapmakla kim yükümlü? Başta Bakanlar Kurulu bu işle uğraşmalıdır. Buna harcanacak olan parayı da bulabiliriz. Ancak bana göre Cumhuriyetimizde yaşayan herkes bir ruble dahi olsa katkıda bulunmazsa insanlarımız tarafından anıta vermek istediğimiz anlam yeterince anlaşılmaz. Tüm dünyada üç milyon Adığe bulunduğu söyleniyor. Kişi başına yarım dolar dahi olsa ulusal harcamalar için toplanabilirse yapabileceğimiz şeyleri siz düşünün. Dünyanın her yerindeki Adığeler şunu iyi anlamalıdırlar ki, biz vatan toprağını bu güne değin koruduk. Hiçbir Adığe'yi "sen nereden geldin?, vatanın var mı?" sorusunu cevaplayamayacak durumda bırakmadık. "Adığe'yim" diyen herkes ulusal çalışmalara gücü oranında katılırsa gücümüz artar ve yaptığımız her işin değerini daha iyi anlarız. Söylediğim bu nedenlerden dolayı anıt işini organize etmek Adığe Xase'nin görevi olmalıdır. Kanaatimizce Rus-Kafkas savaşları hakkında gençlerimizin bilgileri yetersizdir. Bu alanda ne yapılmalıdır? On, on beş yıl öncesine kadar bu savaş hakkında konuşamadığımız herkesin malumudur. Bugün şartlar değişmiş olup tarihimizi doğru olarak öğrenme imkanına sahip olmuş bulunuyoruz. Eğitim müdürlüklerimize ve öğretmenlerimize büyük iş düşmektedir. Ekonomik sıkıntılarımızın bu konudaki çalışmalarımızı da aksattığını biliyorum. Ancak şu bir gerçektir ki, ne ekersen onu biçersin derler. Bugün çocuklarımıza vereceğimiz ulusal bilinç, yarın biçeceğimiz ekin olacaktır. Buna maddi olarak değer biçmek mümkün değildir. Tarihimizi iyi öğrenmek amacıyla daha fazla kitap yayınlamalıyız. Gençlerimiz bilim adamları ile bu konuda televizyon programlarında buluşturulmalıdır. Örneğin Abu Shalaho gibi yetişmiş ve alim bir insanla yapılacak olan programlardan gençlerimizin öğreneceği çok şeyler olacaktır. Ben de bu konuda Radyo Televizyon Kurumu ile işbirliği yapmayı düşünüyorum. Gençlerimizi ulusumuzun yüz akı olacak şekilde eğitebilmek için elimizden geleni yapmalıyız. [ Röportaj: Aminat Jacemıko, Adığe Mak 20 Mayıs, Çev: İ. Çetao ]+''+İbrahim Çetao

DÇB Genel Kurulu nedeniyle Adığey Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Aslan Carım ile yapılan söyleşiyi okurlarımıza sunuyoruz. En son Dünya Çerkes Birliği Genel Kurulu iki yıl önce yapılmıştı. Bu süre içerisinde Adığey'de ne gibi gelişmeler oldu? +''+ Son genel kuruldan bu yana Adıgey'de politik, ekonomik, sosyal ve kültürel alanda ne gibi gelişmeler olduğu sorusunu cevaplarken devletin ve DÇB'nin görevleri arasındaki ilişkiyi de dikkate almak gerekir. Gerek devlet hizmeti görenler ve ge-rekse DÇB içerisinde ulusu için samimi olarak çalışan insanların amacı ulusa hizmet etmek olduğundan birbirleri ile bağlantılı bir şekilde çalışmak durumundadırlar. Bu nedenle Adığey'de devlet ile ulusu için çalışan sivil toplum örgütleri arasında iyi ilişkiler vardır. Adığey son iki yılda Rusya'nın diğer bölgelerinden hiç geri kalmayacak şekilde gelişmeler gösterdi. 1998 yılında sanayideki üretim düşüşünü durdurduk ve az da olsa artışa geçirdik. 1999 yılında iyi gelişme gösterdik ve bu başarımız çalışan insanlarımıza aittir. Bu gelişmeye yasama organının katkısı ise gerekli yasal ve hukuksal altyapıyı hazırlamış olmasıdır. 1998 yılına nazaran sanayi üretiminde bir buçuk kat gelişme yapmış olmamızdan memnunuz. Bu başarıyı Rusya'da birkaç bölge gösterebilmiştir. 2000 yılında da tüm güçlüklere rağmen gelişmemizi sürdürüyor ve amaçladığımız hedeflere ulaşıyoruz. Yılın ilk yarısında sanayi üretimdeki gelişme oranımız yüzde on altıdır. Üretim artışına fazla önem vermemin nedeni bütçe gelirlerindeki artışında buna bağlı olmasındandır. Zira çalışanlarımıza yaptığımız maaş ve diğer ödemeler kendi vergi gelirlerimizle yapılmaktadır. Tarımsal alanda da önemli gelişmeler gösterdik. Hayvancılığımızı güçlendirmek için uğraşıyoruz. İnek başına aldığımız 1665 kilo süt çok düşüktü. Bunu, geçtiğimiz yıl 2000 kilonun üzerine çıkardık. Bu yıl ise 2500 kiloyu hedefledik. Yılın ilk yarısı itibariyle plan hedefinin az bir miktar altına düşmüş olmakla birlikte ilerleme kaydediyoruz. Diğer alanlarda örneğin eğitimde de daha iyiye ulaşma çabası içerisindeyiz. Yeni okullar açıyoruz. Uzun zamandır arzuladığımız kimi gelişmeleri de bu yıl sağladık. Doğal gaz kuyularımıza bir tane daha bu yıl kattık. Yakında bir iki tane daha açacağız ve böylelikle cumhuriyetimiz kendi ihtiyacı olan gazı kendi üretmiş olacaktır. Bu da insanlarımızın yararına olacak bir gelişmedir. Ekonomide gelişme olursa şüphesiz toplumda bundan yarar görüyor, sıkıntıları azalıyor ve daha başı yukarıda yaşayabiliyor. Bununla birlikte insanlar mal mülkün dışında ulusal sorunları da düşünebilir hale geliyor. "Zamana ayak uydurabilen yiğittir" diyordu Kazanoko Jabağı. Bunun ulus için anlamı dünya uluslarından geride kalmamaktır. Dünyaya Adığe'nin adını duyuran atalarımız artık yaşamıyor. Ulusumuzun adını tekrar duyurmak ve başka ulusların gerisinde kalmamak için bizim ne yapmamız gerekiyor? Son 8-10 yılda ulusal konularda iyi gelişmeler sağladığımızı düşünüyorum. Cumhuriyetimiz ve anayasamız oldu, ulusal sorunları daha kolay çözebilmemizi sağlayacak kararlar aldık. Cumhuriyetimizde yaşayan tüm halkların anlayış ve beraberlik göstermesiyle dış ülkelerdeki Adığeleri vatana getirebilme imkanı elde etmiş olmamız sağladığımız en önemli gelişmedir. Anayasamızda dış ülkelerde yaşayan Adığelerin vatanlarına dönme haklarının bulunduğunun yazılmış olması sözde kalmamıştır. Böyle bir yasal dayanağımız bulunmasaydı Kosova Adığelerinin sorunu çözümlenemeyebilirdi. Bu olay cumhuriyetimizde yaşayan tüm halkların anlayış birliği içinde olması sayesinde çözümlenebilmiştir. Aksi takdirde karşımıza birçok engel çıkabilirdi. Krasnodar'da yapılan dördüncü DÇB Genel Kurulu'nda Kosovalıların durumundan söz etmiştim. O günlerde Yugoslavya'da savaş ateşi her tarafı sarmaya başlamıştı ve soydaşlarımızın sorunlarını iyi bir şekilde çözüme kavuşturacağımızı genel kurulda dile getirmiştim. Genel Kurul öncesinde konu üzerinde bir hayli çalışmıştık ama Rusya Hükümeti o ana kadar henüz bir karar vermemiş olduğundan kesin bir şey söyleyemiyorduk. Ancak bir kaç gün içerisinde kararnamenin imzalanacağını da bildiğimden işi en iyi biçimde çözme sözü vermiştim. İşte aradan iki yıl geçti ve şimdi Nalçık'ta yapılacak olan beşinci Genel Kurula alnı açık olarak katılacağım ve insanlarımıza vermiş olduğum sözü tuttuğumu söyleyeceğim. Adığeleri sadece Kosova'dan getirmekle kalmadık onlar için Maykop yakınında Mafehabl isminde bir de köy kurduk. Bu olay Adığelerin sürgününden bu yana ilk kez olmuş ve dönenler için köy kurulup yerleşmeleri sağlanmıştır. Bunu da son iki yılda gerçekleştirdiğimiz önemli işlerden sayıyorum. Bu köyün kuruluşunda İhsan Vıcuh, Murat Bişe, Tsey kardeşler Aslan ve Raslan, Muhammet Yerugu ve bunlar gibi gerçekten Adığe yüreği taşıyan kişiler büyük katkı sağlamışlar, kendi imkanları ile dönenler için konutlar yaptırmışlardır. Adığelerin vatanlarına döndürülmesi kolay bir iş değildir. İyi çalışılmadıkça başarı şansı yoktur. Alınan kararlar uygulanamadıkça sözden ibaret kalmaktadır. Uygulamaya geçildiğinde ise bir çok zorlukla karşılaşılmaktadır. Bu nedenlerle dış ülke Adığelerinin vatanlarına döndürülmelerinin kolay olmayacağı kanaatindeyim. Vaktiyle bir çok insanımız binlerce ve milyonlarca soydaşımızın dönüş yapacaklarını sanıyorlardı. Birlikte yaşadığımız halkların da bundan kaygıya kapılıp bu kadar insan gelirse biz nereye gideriz diye düşündükleri zamanlarda olmuştu. Artık milyon gelmeyeceği de anlaşılmıştır. Dönen soydaşlarımız da az sıkıntılar çekmemişlerdir. Yaşamları boyunca vatanlarının sesini içlerinde duymuşlardır. İçlerinde en yaşlısı olan 97'lik dede "yaşadığım sürece kalbim vatanıma dönüktü" diyor ama bir türlü karar verip gelemiyor. Savaş ateşi etraflarını sarınca dönüş kararı verebilmişlerdir. Yani vaktiyle savaş yüzünden çıktıkları gibi yine savaş nedeniyle dönmüşlerdir. Bunun üzerinde çokça düşünmek gerekmektedir. Bu nedenle savaşların bir daha olmaması, Adığelerin tekrar savaş nedeniyle vatanlarını terk etme zorunda kalmamaları, vaktiyle sürülenlerinde barış içinde dönebilmeleri için tanrıya dua etmek gerekmektedir. Kendisi düşünüp taşınarak ve kendi kararını kendi vererek vatanında yaşamak üzere dönmüş olanlara bizde gerekli imkanları sağlayabilmeli ve onları layık oldukları bir şekilde karşılayabilmeliyiz. Ben de tanrının bize bu imkanları vermesi için dua ediyorum. Rusya Cumhurbaşkanı'nın dışarıdaki soydaşlarımızı getirmek veya yaşadıkları ülkelerde onlara yardımcı olmak için çıkarmış olduğu kararname önemli bir gelişmedir. Bu kararname ile dış ülkelerdeki soydaşlarımıza dilimizi öğrenmeleri için kitaplar hazırlama ve öğretmenler gönderme imkanı tanımaktadır. Ulusu korumanın en önemli yolu dilini korumak olduğundan bunu başarabilirsek en önemli sorunu çözdüğümüzü kabul edeceğim. Adığe sofrası dil, gelenek ve bilinçten oluşmak üzere üç ayaklıdır. Dünyanın her tarafında yaşayan Adığeler dil, gelenek ve bilinçlerini korumak için ne yapmalıdırlar? Adığelerin ortak bir idealleri olmalı mıdır? Ulusun ortak bir ideali ve düşüncesi olabilmesi için aynı topraklarda yaşaması gerekir. Biz ise uğradığımız felaket sonucunda ulusumuzun çoğunluğu başka ülkelerde yaşamak zorunda kaldı ve dağıldık. Böyle olmakla birlikte yine ortak bir idealimiz olmalıdır. Peki bu ideal ne olabilir? Beni çok düşündüren ulusun yok olmakta oluşudur. Dilini kaybeden ulus yok olmuş demektir. Vubıhlar yok oldu denince onların kişi olarak yeryüzünde kalmadıkları anlamı çıkmıyor. Dillerini kaybettikleri için yok olmuş sayılıyorlar. Bu nedenle günümüzdeki en büyük idealimiz ulusumuzu korumanın yolu olan dilimizi korumak olmalıdır. Ulusu korumak istemek başlı başına bir idealdir. Eşsiz uygarlığımız geleneklerimizi kaybediyoruz. Dış ülkelerde yaşayanlar da dil ve geleneklerini kaybediyorlar. Çoğunlukla birlikte yaşadığımız halkların yaşam tarzlarını benimsiyoruz. Bu nedenle üzerinde en fazla durmamız gereken konu ulusal varlığımızı korumak olmalıdır. Ulusun yeniden gelişip dirilmesi öncelikle buna bağlıdır. Bunun yolu ne şekilde olabilir? Bunun bir çok yolu vardır. Yolu bilenin, rehberin ardından gidilmelidir. Önder olacak kişi ve organizasyon önem taşımaktadır. DÇB'nin kuruluş nedeni Dünya Adığelerinin temsilcilerini bir araya toplayıp sorunları görüşmek, çıkış yollarını arayıp bulmak içindir. Ancak paran olmadan iş başarmak zordur. Ben şahsen bazen umutsuzluğa düşüyorum. Ulusun tüm işlerini devlet kanalıyla çözmemiz mümkün değildir. Devletin parasına el atıp ulusun her işi için harcamak olmaz. Bu nedenle herkesin cebine davranması gerekiyorsa da bunu da bir türlü başaramıyoruz. Yeryüzünde üç milyon Adığe varsak ve her yıl kişi başına bir dolar toplayıp bunu DÇB'nin yönetimine verebilsek ne gibi işler başarılmaz ki? Öncelikle Adığelerin varlığını çağdaş iletişim araçları ile tüm dünyaya duyurmak ve anlatmak gerekmektedir. Kısa bir süre önce Hanover fuarına Kafkasya'nın beş bölgesi ile birlikte katıldık. Kafkasya mamasında tüm dünyaya Adığey'i tanıttık. Fuar gösterileri Adığey'i tanıtan bir film ile başladı. Bunların önemi büyüktür. Bu tür imkanlar kullanılmadıkça kendimizi tanıtmamız ve bilinmemiz mümkün değildir. Birleşmiş Milletler'de temsil edilmiyorsak da başka dünya kuruluşlarına katılarak kendimizi tanıtmalıyız. Tüm bunlar için de para gerekmektedir. Dil üzerinde önemle durmalıyız. Türkiye'de yaşayan insanlarımıza bu ülkenin yönetimi izin vermedikçe Adığe okulları veya sınıfları nasıl açacaksınız? Yüzlerce köye bizim öğretmen gönderebilme imkanımız yoktur. İşte bu gibi işlere harcanacak olan para aramızda oluşturacağımız bütçeden karşılanmalıdır. Dil bu şekilde öğrenilecek ve ulusta korunmuş olacaktır. Yine kültür ve sanatımızı dış ülke Adığelerine tanıtmak için de paraya ihtiyaç vardır. Ben her aile kişi başına bir dolar versin dediğimde kendi aile fertlerim için kişi başına 12 dolar DÇB fonuna yatırmıştım ancak bu iş yürümedi. Şimdi de aile fertlerime düşecek olanı yatırmaya hazırım. İyi imkanlara sahip olanlar daha fazla yatırsınlar, imkanları yetersiz olanların yerine ödeme yapsınlar. Eğer Türkiye'de imkan yetersizliğinden dolayı ödeme yapamayan varsa imkanı olanlar onların yerine ödeme yapmalıdırlar. İşte böylece her yıl üç milyon dolar toplarsak bir iş başarabiliriz. Toplayamazsak bir şey yapamayız. İki yılda bir toplanıp hepimiz birbirinden daha güzel laflar edip dağılırız. Ortak bir bütçe oluşturamazsak sonuç bu olacaktır. Dış ülkelerdeki Adığeler sizin söz ettiğiniz ortak bütçeye katkıda bulunmalı ve ayrıca imkanı olanlar da anavatanlarına yatırım yapmalıdırlar ancak bunu anlayan soydaşlarımızın sayısı da oldukça azdır. Az sayıda olan bu kişilere de her türlü destek sağlanmalıdır. Ama iyi niyetlerle vatanına yatırım yapmak isteyen kimi şahıslara kötü muamelelerde bulunulup umutlarının kırıldığı sizin de malumunuzdur. Böyle bir durumda dış ülke Adığeleri vatanlarına yatırım yaparlar mı? Bu gibi şeylere karşı önlem almak gerekmez mi? İş yapmak isteyenler yönetimin bilgisi dahilinde işlerine başlarlarsa yararlı olur. Dış Adığelere vatana yatırım yaptırtmak da oldukça zor bir iştir. Maykop'ta düzenlenen DÇB kongresinde iş adamları kulübü oluşturmuştuk. Hakkı Kurmel bu girişimin önderlerindendi ve bu güne kadar bir yatırım da olmamıştı. Aradan altı yıl geçtikten sonra kendisi tekrar düşünmüş olsa gerek ki bir milyon dolarlık bir yatırım yapmıştır. Biz kendisine vergi yönünden indirimler yaptık ve yardımcı olduk. Bu şekilde yönetimin bilgisi altında iş yapmak isteyenlere destek oluyor ve gözetiyoruz. Böyle hareket edenler korunmuş oluyorlar. DÇB Genel Kurulu'na bir mesajınız var mı? Başarılar diliyorum. Az söz çok iş yapmalarını, sözleri ile icraatlarının aynı olmasını ve Adığe ulusu için yararlı hizmetlerde bulunmalarını diliyorum. Röportaj: A. Kuyoko [ 27 Temmuz tarihli Adıge Mak gazetesinden çeviren: İ. Çetao ]+''+Aslan Carım