Çocukluğumuzun kozasını yitirdiğimizden beri; kentsoylu yaşamımızda, hantse guaşenin peşinde koşturmalarımızın masumiyetine hasret yaşadık. Ve apansız bastıran yağmur öfkesini kustuğunda bir akşam üstü, hayallerimizi kaybettik. Hayallerimizi damıttık şehrin yaslandığı dağın eteklerinde. Naneden dinlediğimiz son şıpseyi gönderdik yağmurlarla Oşhamaho'ya ulaşır belki diyerek. Hantse guaşeye yabancıyız. Diasporik umutlarımız hüsranla noktalandı çoğu zaman. Aynı rüyayı görmek için zorladık uykularımızı. Kalabalıklar arasında yitip gitmek korkusu karabasan misali konuk oldu gün ortasında bile. Anadilde upuzun worşerlerin olduğu geceler mazide kaldı. Gecelerimiz siyahi bir kadın; gizemli, alıngan, kıskanç. Gecelerimiz ıssız, hoyrat, sırıtkan. Ve soğuk gecelerimiz. Bizi bizden kopartan. Anadilimize... Adıgebzeye yabancıyız. Ruhumuzu dinginleştirecek limanlar arıyoruz kentin keşmekeşinde. Çerkes ruhunu tarihin tozlu anılarına hapsediyoruz. Öfkeye bezenmiş mimikler, ihanetler yokluyor kapılarımızı. Ve asimilasyon denilen haduğodaxeyle boyuyoruz ruhumuzun kaybedilmiş renklerini. Ruhumuza yabancıyız. Hikayelerimiz düğüme ulaşmıyor, labirentlerinde zorlu yolculuğun. Yaman çelişkiler yaşayıp yaman vedalarla düşüyoruz yollara. Ayaklarımıza dikenler batıyor, paramparça olmuş yamçılarımız. Yine de direnerek devam ediyoruz yola. Yol ki uzun ve çatallı, yol ki yorgun ve yorulmuşuz çıkmaz sokaklarda. Yollarımıza yabancıyız. Ellerimiz nasır bağlamış geçmişi yakalama uğruna. Omuzlarımız yaslanmaya, gözlerimiz umuda muhtaç. Ve vakitsiz çırpınışlar beyhude hayaller yaşamış yüreklerimiz. Yüreklerimiz sahipsiz, yüreklerimiz kırılgan. Yüreklerimize yabancıyız. Başkalaşmışız seyrederek aynalarda bu başkalaşımı. Zaman harmanlıyor bizi. Saçlarımız beyazla tanışmış. Dilimiz her geçen bir başka yabancı kelimeyle tanışıyor asimile. Anadilimizde bir kelime daha yitip gidiyor belleğimizden. "Asalet" ve "Nezaket" mavralarının ürünü maskelerimizle barışık yaşıyoruz hayatımızı. Oysa sorgulamalıydık değişimin girift bilmecesini. Sürgünlük yüzümüzün yorgunluğu olarak yansımış aynalara. Aynalar duyarsızdır şimdi aynalar umarsız. 154 yıllık bir hikaye bizimkisi, kendimize gün be gün yabancılaştığımız. Yabancıyız... Oşhamaho'nun çocukları artık Oşhamaho'ya yabancı.   --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------     ХАМЭ   Ди сабийугъуэм и жылапхъэ кумысэр зэрыдгъэкlуэдрэ, къалэдэсу дыпсэууэ, хьэнцэгуащэхэм къыщыкlэлъыджыхьа гу къэбзагъэм ди нэр къыхуикlыу, дылъэмыlэсужыфу дыпсэуащ.   Аращи и губжьыр къыщыттриунэщlа пщыхьэщхьэ гуэр, ди къэкlуэнум теухуа ди нэгу къыщlэдгъэхьэхэри тlэщlэбзэхыкlащ.   Ди нэгу къыщlэдгъэхьэхэр щыдгъэжэбжэжыну иужь дыщихьащ къалэбгъухэм.   Ди нанэ къытхуиlуэта иужьрей дыдэ псысэр уэшхым гъусэ хуэтщlри хуедгъэхьащ lуащхьэмахуэм, дэнэ щытщlэн, зыгуэркlэ лъэlэсыну ди гугъэурэ.   Иджы дэ хьэнцэгуащэм дырихамэщ.   Хэхэсу къэдгупсысахэр зэхэщэщэжащ и нэхъыбэм. Дызэпщlыхьам депщlыхьжыну хущlэдгъэкъуащ ди жейхэр. Цlыхубэм дыхэшыпсыхьыжын гузэвэгъуэр жэщтеуэу къыттеуащ, махуэхэм нэгъунэ тхуэхьэщlащ.   Ди анэдэлъхубзэмкlэ пщыхьэщхьэ уэршэр щекlуэкl лъэхьэнэхэр ди блэкlам и пшагъуэм къыхэнащ.   Ди жэщхэр фlыцlафэу зы цlыхубз, щэху гуэрхэр щlэлъу, тэмакъкlэщlу, гу темыхуэу. Ди жэщхэр щэхуу, зэхэупцlауэ, зэlурылэлу. Аращи щlыlэщ ди жэщхэр, Дэ, дэрым дызэпигъэхуу.   Иджы адыгэбзэм дырихамэщ.   Ди псэр щыдгъэпсэхун екlуэлlапlэхэр къыщыдолъыхъуэ къалэхэм зэфlэзэрыхьа и щlыпlэхэм. Адыгэпсэр блэкlам и сабэрилэ дапхъэхэм къытыдонэ. Ди нэlур нэщхь пэщхь зэхэукlащ, епцlыжыныгъэхэр къыlуоуэ ди бжэlупэхэм. Аращи асимилацэ жыхуаlэ хьэдыгъуэдахэмкlэ долэж ди псэхэм щыдгъэкlуэда и плъыфэхэр.   Ди псэхэм дырихамэщ.   Ди хъыбархэр зэрэдзапlэм тхунэскъым, зэфlэзэрыхьа гъуэгуанэ гугъухьым. Зэмыфэгъу гъащlэхэр къэдгъэщlурэ, зэмыфэгъу щlыкlэурэ зэбгъэдэкlыжынхэр тыдоуху ди гъуэгуанэхэм. Ди лъакъуэхэм банэ зэмыфэгъухэр къыхоуэ, зэпкъыроху ди щlакlуэхэр. Дауи ди гъуэгу дытоувэж, ди гъащlэр едгъэкlуыну. Ди гъуэгуанэр кlыхьым и мызакъуэу, дыкъуакъуэщ, гъуэгухэм дыщешащ, дыригъэзэщащ къэгъэзэжыпlэ зимыlэ уэрамхэм.   Гъуэгхэм дырихамэщ.   Ди lэ, ди лъэм вэгъу трищlэжащ, ди блэкlам дылъэlэсыжын гугъэкlэ. Ди дамэр егъэщlыпlэ, ди гугъэр гугъапlэ хуэныкъуэщ. Имыгъуэ зэпlэрапlэ амалыншэ гугъэхэм къыхуеуащ ди гур. Ди гур зейншэщ, ди гур зэхэщэщэгъуафlэщ.   Ди гум дырихамэщ.   Зэхъуэжыныгъэр, ди зэхъуэжыныгъэр гъуджэхэм щитлъагъуэу. Лъэхъэнэм хьаму дызэхуехьэс дызэхегъэзэрыхь. Ди щхьэцхэр хужьыфэм нэlуасэ хуэхъуащ. Ди бзэр нэгъуэщl зы бзэм и зы псалъэм нэlуасэ хуохъу. Ди анэдэлъхубзэм зы псалъэ хокlуэдыкl, хокlуэсыкl.Нэмысыфlыгъэ фlэрэфlагъэ нэlупхъуэхэр зэlурытпхъуауэ псалъэ мышухэмкlэ ди щхьэ къэдгъэпцlэжу догъащlэ ди гъащlэр.   Арами къэтлъыхъуэн, къэтхутэн хуеятэкъэ зэхъуэкlыныгъэм хэкlыпlэгъуей и къуэжыхьхэр?   Хэхэс хъуным къыдэхуа ди напэ лъапlэхэм и фэр пихужауэ гъуджэхэм нахуэу къощ. Гъуджэхэм зэхащlэкъым хъампlэри ящlкъым.   Илъэсищэрэ щэныкъуэрэ плlырэ лъандэрэ икlу хъыбарщ дэ ди хъыбарыр, дэ дызэрызыхуэхамэм и хъыбарыр. Iуащхьэмахуэм и бынхэр иджы lуащхьэмахуэм хуэхамэщ.nanSerah’a Vedat

  Asırlık çınarlar gibi durgun, bilge, görkemli ihtiyarları; Onurlarını yaşamlarının önünde tutan erkekleri; Hüzünlü hayatlarına beceri perdesini örtüp, dünyanın geleceğini biçimlendiren anneleri; Hayata çılgın bir tutkuyla bağlı, ölüme bir adım kadar yakın, çelik bir bıçak gibi sert delikanlıları; Savaşa giden sevgiliye ağıtlar yakarken, zarafet ve asaleti bir giysi gibi taşıyan genç kızları; Kurşun sesleriyle göz açtıkları dünyada tek neşe kaynağı olan güneş yüzlü çocuklar ve canlarından çok sevdikleri dağları ve atları, dillere destan şarkıları, dansları, gümüş kınlı kamaları, bitmek bilmez savaşları ve korkunç sürgünleri ve umutlarıyla… Çok uzak da değil, hani şu masallardaki Kaf dağının ardı, Efsaneler ülkesi, Korkunç uçurumlar, derin ormanlar, coşkun ırmaklar ve geçit vermez zirveleriyle, Acının, gözyaşının, sürgün ve soykırımın, cesaret ve direnişin unutulmaz adresi... Yaralı bir cennet bahçesi… Aynı acıyı yüzyıllarca paylaşmak zorunda bırakılan, kadim bir geleneğin son hatıraları... Milattan öncesinden beri, Bosfor, İran,  Grek, Roma ve Bizans istilaları… Sonra İskitler, Sarmatlar, Alanlar… Milattan sonra Hun akınları, sonra Hazar İmparatorluğu, Moğol istilası, Altınordu Devleti, Timur orduları, Hanlıklar, sonra Rus Çarlığı… Yüzyıllar boyu sürecek, etkileri bugün bile hissedilecek Büyük Kafkas Savaşları... Tarihin en korkunç kitle katliamlarından birini yaşadı bu millet; sadece bir savaşı kaybetmedi, bir vatanı, bir tarihi, bir kültürü, bir varlığı olduğu gibi, tümüyle, baltayla kesilip koparılmışçasına arkasında bırakmak zorunda kaldı. Toplumsal bütün değerlerini, kültürel bütün birikimini, işte bütün çırpınış ve gayretlerine rağmen -ancak bu kadarını kurtarabilerek- ne yazık ki kaybetti. Adını, soy adını, dilini, efsanelerini, hikayelerini, şarkılarını, duruşunu, bakışını unutmak zorunda bırakıldı.   Anlatıyorum yine bir yerlerde; yazarlar, gazeteci arkadaşlarım, akademisyenler filan var, biraz şaşkın bir ilgiyle dinliyorlar. “Şu bizim bildiğimiz Çerkesler mi?” diyor birisi, “Yani bunlar, onlar mı? Onlardan geriye kalanlar mı?” Şu ülkenin Kurtuluş Savaşı dört yıl sürmüş, travması kırk yılda geçmemiş, ben kaç yüz yıl savaş, üstüne de sürgün ve soykırım travması yaşayan bir milleti anlatmaya çalışıyorum.   Ne yazık ki bilmiyorlar. Koca koca adamlar, okumuşlar etmişler neyse de bizden bahsederken bildikleri “Çerkez tavuğu, Çerkez Ethem… Az daha bilen, Çerkez düğünü, bıçak atarlar dans ederken işte, saygılı insandırlar, geleneklerine bağlıdırlar…” o kadar…   Amerika’nın eyaletlerini, Avrupa’nın başkentlerini sırasıyla sayabilecek bu insanlar, “Maykop”, Nalçik” deyince öylece bakıyorlar. Evet, bilmiyorlar…   Öğretmenliğe yeni başladığım zamanlar, bahçede öğrenciye tören yaptıracağım, ter içinde uğraşıyorum, yaşlıca bir usta öğretmen geldi, ne yaptığımı sordu, ben de ne yapamadığımı söyledim. Güldü; “sen bunlara ne yapmaları gerektiğini göstermedin ki? Nasıl yapsınlar?” sonra en öne kendisi geçip tören provası yaptırdı öğrenciye. O gün öğrendim öğretmenliği derim hep…   Bilmiyorlar, çünkü… Kimse onlara söylemedi, doğrusunu kimse göstermedi onlara... Okumuşu bu kadar biliyor; cahili ne yapsın, çıkıyor televizyona, köle ticaretiydi, sultanın atıfetiydi, sütü bozuktu, yok haindi, bilmem ne, üfürüp duruyor. Biz de cılız seslerle “ama olmaz ki…” diye sızlanıyoruz, beklemediğimiz yerden vurulduk çünkü, “hani kardeştik, ne kadar ayıp!” filan diye bozuluyoruz, alışkın değiliz toplumsal reaksiyonlara, örgütlü hak mücadelesine; ne yapacağımızı da şaşırıyoruz…   Bilmiyorlarsa, öğrenmedilerse, yalan yanlış zırvaları izlemek zorunda kalıyorsak herkesle beraber -nasıl derler- kabahatin büyüğü bizde kardeşim. Suçu derneklere, bu misyona kendini adamış emektarlara atıp işin içinden sıyrılamayız. Kendimizi doğru anlatmak bize düşüyor. Okuyacağız, yazacağız, anlatacağız, demokratik örgütlülükte yerimizi alacağız; her fırsatı, her imkânı değerlendireceğiz, doğrusunu bir şekilde öğreteceğiz.   Yoksa daha çok zırvalar dinleriz, daha çok canımız sıkılır. Sen kendini doğru dürüst tanımlayamazsan, başkası seni istediği gibi tanımlar, geriye de hak etmediğimiz bir iç sızısı kalır.  nanŞ. Şamil Koç

"езыр нэфу къалъхуат... зы махуэ гуэр и ныбжэгъухэр къыбгъэдыхьэри къеупщ1ас: "Къыдже1эт, к1ыф1ыр сыт, пщ1эрэ?"  "ар сыт къыщэк1ын?" жэуап яритыжас нэфыр.  Зыкъом дэк1а нэужь и нэф башыр зыпыудати; "к1ыф1ыр мырауэ къыщ1эк1ынс" жи1ас жи"   "Doğuştan görme özürlüydü. Bir gün arkadaşları gelip sordu: “Söylesene, karanlık nedir? Biliyor musun?”  “O da ne ola ki!” Diye cevapladı.  Biraz zaman geçti ve bir gün yürüyüş bastonu kırıldı.  "Karanlık bu olsa gerek" dedi o an içinden… "   Çerkes, ekonomik/sosyal gereksinimlerle köyden çıktığı gün yalnızlaştı. Çok yalnızlaştı hem de. Burada kullanılan "yalnızlık" kavramı salt duygusal bir kavramdır.   Bakmayan, bakıp da görmeyen gözler, tıkanmış kulaklar, kenetlenmiş çeneler, düğümlenmiş diller, açılan ama ses vermeyen ağızlar, buz tutmuş yürekler ve işlemeyen (daha doğrusu yaşanılan coğrafyadaki politik/sosyolojik tedirginliklerle ile işletilmeyen / işlemesi engellenen) beyinler arasında sıkıştı; giderek kendi içine kapanarak "dışarıda" kalmayı tercih etti.    Bu topraklardaki hikayemizin kısa özeti aslında bu. Sonra "Xase" imdadına yetişti şehirli Çerkes'in. Asimilasyona tam anlamıyla çanak tutan şehirli yaşam tarzında, karanlıkta yol gösteren bastonu oldu Çerkes'in “Xase”ler. Gözdeki, kulaktaki, beyindeki, dildeki buzullar çözülmeye başladı. Birbiriyle haberleşmeyi, iletişimi, paylaşmanın tadını aldı şehirli Çerkes. "Yalnız"lığını parçalamaya başladı.    Geçmişten beri derneklerimiz, "Xase"ler, kimilerince küçümsense, kimilerince alabildiğince eleştirilse de; ekonomik şartlar ve çağın gereklilikleri sebebiyle şehirleşmiş Çerkes'in toplumsal dinamiklerini harekete geçirme noktasında ister minik ister büyük diye adlandırılsın; bir adım atmasına katkıda bulunuyor ise; ben “tamam” derim “görevini yapıyor.”    Elbette eksiklikler var ve de olmaya devam edecek. Ama eksiklikleri giderecek olan yine bizleriz. Üzerimize düşen elimizi taşın altına koymak değil de nedir? Hiçbir efor sarf etmeden eleştirmek ne kadar yakışık alır?    Çok uzun yıllar önce Uzunyaylalı bir dadeden dinlediğim bir kısa anekdotla bitireyim...    ф1эщхъуныгъэ ди1эж1ым дызэрызу... е дызэрыгъэгушхуэу дызэк1элъывгъэплъыжынус е зыр зым дгъэкъуэншэу дык1уэдынус.   Kurtuluş yok bir başımıza... Ya birbirimizi gayrete getirip birlikte, omuz omuza mücadele edeceğiz; ya da birbirimizle didişe didişe yok olacağız.nanSerah’a Vedat

Bu yazı, burada geçirdiğim yıllar göz önünde bulundurulduğunda epey geç kalmış bir yazı olsa da, geç olsun güç olmasın diye başlayarak, dilim döndüğünce siz öğrencilerimizi bilgilendirmeye çalışacağım. Öncelikle kısaca kendimi tanıtayım, bendeniz 2011 yılında, Maykop Türkiye’ye 75 öğrencilik dev bir kota vermişken, hali hazırda okuduğum okulu dondurup şans eseri buraya gelmiş bir bireyim. Yazının ilerleyen kısımlarında Maykop’un nasıl alışkanlık yapan bir illet olduğunu bilahare anlatacağım. Tıp fakültesi bitirdim, halen uzmanlık eğitimim devam etmekte, ve özel bir kurumda çalışmaktayım. İlk paragraftan sizi yormamak adına konuya gireyim.   Üniversite eğitimi nedir? Üniversite eğitimi, herhangi bir alanda yahut herhangi bir disiplinde size ‘Bachelor’ ünvanı veren , bu aşamada da öğrenci emeğini esas alan eğitimdir. Bu demek oluyor ki artık eğitim kurumunuz size birey muamelesi yapacak ve sizden bir şeyler  talep edecektir. Size öğretilen yıllar geride kalmış, sizin öğrendiğiniz dönem başlamıştır. Bu cümleyi tekrar tekrar okumanız eğitim hayatınız boyunca işinizi kolaylaştıracak, deneyin ve görün.   Rusya’da üniversite eğitimi? Genel hatlarıyla Lizbon Anlaşmasına taraf bir ülke olduğu için Avrupa ve Türkiye ile aşağı yukarı aynı sistemle eğitim verilir. Lisans eğitimi süresi Mühendislik, Teknik Bölümler, Ekonomi, Hukuk gibi bölümlerde 4 yıl, Eczacılık ve Diş hekimliği için 5 yıl, Tıp fakültesi için 6 yıldır. Siz yabancı öğrenciler Rus dili yeterlilik belgeniz olmadığı sürece 1 yıl da Rusça hazırlık okursunuz. Bu hazırlık sınıfı öğrencinin seçeceği profile göre farklılık gösterecektir. Sosyal bilimler öğrencileri ilk 4 ay sadece Rusça eğitim alacaklar, sonraki dönemde buna ek olarak edebiyat, Sosyoloji, coğrafya ve tarih gibi dersler de eklenecektir. Fen bilimleri öğrencileri ise Rusca’nın yanı sıra Fizik, Kimya ,Biyoloji ve matematik dersleri de alacaklardır. Bu eklenen derslerin amacı bilimsel literatürü hazırlık öğrencisine tanıtmaktır. Bu derslerde sizden esasen o derslerde ki yeterliliğiniz değil, terminolojiyi Rusça bilmeniz talep edilecektir.   Türkiye’deki büyük okullardan farklı olarak Rusya’da tüm derslerde çok sıkı bir şekilde yoklama alınır. Raporlu dahi olsanız girmediğiniz dersleri telafi etmeniz gereklidir. Telafi etmemeniz durumunda o dersin önce ara sınavına, sonra da dönem sonu sınavına alınmazsınız. Yıl sonu geldiğinde bu peşinizde bıraktığınız dersler 2 dersi geçmişse size bir sınav hakkı daha tanınır, bu defa da veremezseniz fakülte komisyonu ile muhatap olursunuz. Komisyonda da veremezseniz OKULDAN  ATILIRSINIZ. Buradaki sistemde sınıfta kalmak diye bir şey yok. Pratikte okulla ilişiğiniz kesilir. Yeni kayıt döneminde yeniden  kayır yaptırmanız gerekir. Bu konulara ilerleyen bölümlerde tekrar yer vereceğim.   Okullara nasıl başvuru yapılır? Rusya Federasyonunda iki ana eğitim şekli vardır. Burslu ve Sözleşmeli. Burs başvuruları her yıl KAFFED’in ilan ettiği tarihlerde yapılıyor. Rusya Bilim ve Kültür merkezi her yıl belli sayıda öğrenciye eğitim bursu vermekte. Bu bursun kapsamı okul harcınızla birlikte size her ay verilen cüzi miktarda bir paradan oluşmaktadır. (1500 ruble) Burs alamadığınız takdirde bireysel olarak okullara başvuru yapabilirsiniz. Bu şekilde ise yıllık okul harcını siz ödersiniz. Bölümden bölüme değişmekle birlikte 2000 ila 2500 dolar arasında değişen harç ücreti her eğitim dönemi başında bir seferde ödenebildiği gibi 2 ayrı dönem 2 taksit şeklinde de ödenebilmektedir.   Burslu veya burssuz ülkeye giriş yaptığınızda ilk muhatap olacağınız yerler okulların yabancı öğrenciler dekanlıklarıdır. Ülkeye giriş yaptığınız günden itibaren 3 işgünü içinde okula müracaat edip geçici ikametgahınızı yaptırmalısınız. Aksi takdirde hiç de az olmayan cezalar ödeyebilir, ve protokole maruz kalabilirsiniz. Bir sonraki aşama sağlık kontrolüdür. Rusya Federasyonu yasalarına göre ülkeye geçici bir süre yaşamaya gelmiş her yabancıya yapılan işlemler size de yapılır. Bir dizi kan tahlili, Akciğer röntgeni, Aıds (HIV) testi yaptıracaksınız. Ve birden çok doktora muayene olacaksınız. Sağlıklı olduğunuza dair heyet raporu almadan eğitime başlamanız mümkün değildir. Türkiye’den getireceğiniz tahlil sonuçları çok yüksek bir ihtimalle kabul edilmez. Bu size biraz yabancı gelmiş olabilir, zira 5 milyon mülteciyi herhangi bir sağlık kontrolüne tabi tutmadan ülkeye salıveren bir yerden gelmeniz size bu önlemleri gereksiz bulduracaktır. Ama Ruslar halk sağlığına önem verir. Alışırsınız.   Okulların İstediği evraklar? -Pasaport -Diploma -Transkript Öncelikle tüm evraklarınızın orijinali sizden talep edilir. Noter onaylı kopya dahil olmak üzere hiçbir kopya burada evrak yerine geçmez. Siz de takdir edersiniz ki noter onayları ülkelere özgüdür. Bir ülkenin noterini diğer bir ülke tanımaz. Evraklarınızın  yabancı bir ülkede tanınması için hepsine apostil yaptırmalısınız. Apostil nedir? Nasıl ve Nerede yapılır? ‘’Apostil, bir ülke içerisinde resmiyet kazanmış bir kamu evrakının, başka bir ülkede geçerliliğini koruması adına ülkemizde illerde valiliklerin, ilçelerde kaymakamlıkların üstlendiği ücretsiz evrak tasdik durumudur.   Uluslar arası belge dolaşımı 5 ekim 1961 de birçok ülkenin de içinde bulunduğu Lahey Anlaşması’na bağlı olarak yasallaştırılmış ve yürürlüğe girmiştir. Bu anlaşma ile ülke dışına çıkacak evrakın, ülke dışında da tanınmasını sağlamak bu anlaşmaya göre evrakın apostil edilmesi şartına bağlanmıştır. Kısacası Türkiye’de aldığınız bir diplomanın Almanya’da ki bir üniversitede de tanınmasını istiyorsanız eğer apostil yaptırmanız gerekmektedir, yada Türkiye’den aldığınız bir doğum belgesinin ABD’de tanınmasını istiyorsanız yine aynı şekilde apostil tasdiki yaptırmanız gerekmektedir.’’ Yukarıda açıkça belirtildiği gibi apostilsiz evraklar başka bir ülkede sadece kağıttır. Daha da yukarıda belirttiğim gibi sizler artık birer bireysiniz. Ve yetişkin bireyler apostil yaptırmayı unutmaz. J Evraklarınızın hepsi apostilleri ile birlikte çevrilmiş ve notere onaylatılmış olmalıdır. Çeviri ve noter onayları Türkiye’de yapıldığında geçersiz sayılmaktadır. Çeviriler ve noter onayları geldiğiniz şehirde yaptırılmalıdır.   Tüm bu işlemler bittiğinde okula kesin kaydınız yapılır. Kesin kayıttan sonra evrakların denkliği için Moskova’da bir işlem daha yapılır. Bu işlemin adı нострификация ( Nostrification)  dır. Bu işlem 1. Sınıfa kabulünüz için zorunludur. Evraklarınızın resmi tanınırlığını gösterir bir belgedir. Daha sonra dilediğiniz bir zamanda Türkiye Cumhuriyeti Moskova Eğitim Müşavirliğinde dosya açtırılması özellikle erkek öğrenciler için elzemdir. Başka şekilde askerlik ertelemesi yaptıramayacağınızı hatırlatmak isterim.   Okulların Denklik Durumu? Rusya Federasyonu ve Türkiye Cumhuriyeti Lizbon anlaşmasına taraf ülkelerdir. Dolayısıyla karşılıklı olarak birbirlerinin yüksek öğretim kurumlarını tanırlar. AMA bu demek olmuyor ki denklik sınavına tabi tutulmayacaksınız. Elbette o sınavları vereceksiniz. Özellikle Tıp, Eczacılık, Diş hekimliği, Mühendislik vb. bölümlerden mezun iseniz Yüksek Öğretim Kurumu sizi seviye tespit sınavına tabi tutar. Bu sınavda başarılı olmanız durumunda diplomanız YÖK tarafından tanınacaktır. Bu bütün yabancı üniversiteler için böyledir. Hayalci olmayalım. Zaten bizlerin de KAFFED’in de amaçlarından biri sizleri anavatana kazandırmak, bu aklınızın bir köşesinde dursun. Tüm tatsız konular bittiğine göre daha yumuşak konulara giriş yapabiliriz. Öncelikle şunu belirtmeliyim kimse size burada altın tepside diploma sunmayacak. Dolayısıyla bu zamana kadar hiçbir yeteneğiniz olmayan bir alanda tercih yaparsanız hüsran yaşarsınız. Yani hayatında Matematikle barışmamış bir kişi mühendislik okuyamaz, bu pratikte mümkün değildir. Ya da biyoloji kimyadan hiç hoşlanmayan biri sağlık bilimlerinde başarılı olamaz. Gerçekten Türkiye’de hiçbir okulda başarılı olamamış bir kişi burada da başarılı olamayacaktır. Özellikle çocuklarını tanıyamamış ve tanıma isteği olmayan aileleri uyarıyorum. Doğduğundan beri konuştuğu ve eğitim gördüğü bir dilde kati surette başarı sağlayamamış bir çocuk, kısa zamanda Rusça gibi bir dili öğrenip o dil de eğitim alarak başarılı olamaz. Çocuklarınızı ve yeteneklerini tanımaya çalışın, olmuyorsa ısrar etmeyin, üniversite eğitimi zorunlu değil.   Bu kısmın net anlaşıldığını varsayarak okula giriş yapıyorum. Sevgili arkadaşlar sizi çok üzeceğim biliyorum ama bu ülkede henüz TEST yok. Yani çoktan seçmeyeceksiniz. Burada sizden bilgi istenecek, yani net ve safi bilgi. Okullarda sınavlar yazılı olabileceği gibi çoğu zaman sözlü de olabilir. Ve ders içi, yani dönem içi faaliyet sınav dönemleri için çok önemlidir. Her derse hazır gitmeniz gerekir, dersler soru cevap şeklinde gider. Hocalar size konu verebilir, konu ile ilgili sunum isteyebilir. Sunumda soru sorabilir. Okulda başarılı olmak için sınıftaki fiziki varlığınız yeterli olmayacaktır. Sınıf mevcutları ekseriyetle azdır, ve her öğrenci mutlaka dersin hocası ile derslerde muhatap olur. Hayalinizde dersliğin bir köşesinde sosyal medyada takılırım, yada uyurum var ise sizinle erken vedalaşırız. Çoğu bölümde dönemde 2 sınav olur, bu sınavların ikisinden de geçerli not almanız durumunda o dersi vermiş sayılırsınız.   Hep dersten bahsetmeyelim, okullarda sosyal faaliyetler de epey geniştir. Hatta sosyal faaliyetlere katılmanız ödüllendirilir. Dans kulüpleri, Gönüllülük kulüpleri, Satranç kulübü, matematik kulübü bu kulüplerden bazılarıdır. Mutlaka daha fazlası da vardır. Ben okuduğum bölümden dolayı daha çok asosyal kulübünün üyesiydim J   Yazının başında söz vermiştim, biraz Maykop’tan bahsetmezsem haksızlık olur galiba. Burası cetvelle çizilmiş gibi düzenli, küçük bir şehir. Kafkasya’nın bazı bölgelerinin aksine oldukça sakin, kimsenin bir diğerine kelimenin tam anlamıyla karışmadığı bir yer. Burada geçirdiğiniz ilk yıllar belki size çok sıkıcı ve soğuk gelecek, ama sonra geri dönemeyeceksiniz. Bunu isterseniz örneklerde zenginleştiririm J Son olarak şunu belirteyim, eski öğrencilik yılları geride kalıyor, artık kilit özne sizsiniz. Kararınızı alırken sadece kendinizi dinleyin ve doğruyu bulun. Sizleri seviyoruz.   Bu yazı bir dizi de olabilir, olmayabilir de. Bu talebe ve benim boş zamanıma göre değişecektir. İmkanlarım doğrultusunda bugüne kadar her öğrenciye yardım ettim, yine edeceğim. Okurken gerilip sıkılacağınız bu yazıyı okuduğunuz için teşekkür ediyorum.   Sevgiler & Saygılar Tsıba Ceyhun Gümüş  nanTsıba Ceyhun Gümüş

NanDu gitti… Gitmez sanırdım… Ülkesinde kalsaydı, prenses olacaktı NanDu. Öyle bir ailenin kızıydı. Bir türlü öğrenemediği Türkçesiyle “Nassil? İyy mı?” diye hal hatır sorardı, bir şeyi doğru dürüst anlaması için Kabardeyce anlatmanız gerekirdi. Bildim bileli 100 yaşından fazlaydı. Saçlarını hiç görmemişim, tülbent bir kat, üstüne koyu renk şal, omuzlarına inen. Gelini, kına yaptığını söylerdi saçlarına, gelini tararmış, memnun olurmuş. Bir de yün çorapları. Dışarı çıkacaksa mes-lastik. Hep kışın mı görmüşüm onu, kat kat giyinmiş hep. Gelini su ısıtır, abdest almasına yardım eder, bütün bir teslimiyetle namaz kılardı NanDu. Elinde Hacdan gelme bir tesbih, dudakları kıpırdar, çıt çıkaramazsın, bu huzuru bozulmasın istersin. "Uçmuş gitmiş NanDu, nerelerde kim bilir?" dersin.     Bey kızıymış, siyah deri çizmeleri varmış, Yincilız pantolon bile giyermiş, iyi biniciymiş, delikanlıların denemeye çekindiği atlara bile atlar sürermiş. Erkek gibiymiş gençliğinde, kimseden korkmazmış, gözlerini dikti mi, karşısındakine baş eğdirirmiş. Bir Abaza ile evlenince, "Zaten bununla da anca bir Abaza baş ederdi" demişler.     O sofradayken konuşmak, gülmek? Allah muhafaza… Zaten ayrı hazırlanır yemeği, tepsiyle getirir gelini, yanı başında bekler. Bitirince ses çıkarmaz. Anlar gelin ne zaman kaldırılacak tepsi. Sonra, torunlarla oynamayı sever, bir tek onlara karşı sabırlıdır, ses çıkarmaz yaramazlıklarına, kimse de onun yanında ses çıkaramaz zaten. Hangi torun kimin çocuğu bilir, kendi taktığı isimlerle çağırır, kaç tanesi torun çocuğu, neyse… Bir de 70 yaşına gelmiş, küçükken öksüz kalınca elinde büyümüş yeğeni, o koca adam çocuk gibi dizini büker oturur, o kocaman NanDu, çocuk sever gibi okşar onun saçını, anlamadığım sözler söyler, tembihlerde bulunur. “Üzme gelini”, “İyi bunlar”, “Allah görür”, “Sen hep böyle oldun”, “Vallahi bak duymayayım”… hepsini anlamam, içeri giremem, uzaktan, çaktırmadan dinlerim.     1. Dünya Savaşı'nda çocukluktan yeni çıkmış olmalı. Savaşı sorarım. Babası ne yiğitmiş, onu anlatır. Kendisi heybeyle yiyecek götürürmüş, işte şımarık Ermeni çeteciler süngü dürtermiş heybeye de… Dalar gider sonra, tesbih dönmeye başladı mı anlarsın, artık konuşmak istemiyor, sıkıldı bu konudan. "Filanın düğünü nasıl olduydu derim?" "İşte senin baban silah sıktı, biri yanlışlıkla arkadaşı filanı vurduydu, Wunafe mi? O öyle değil işte kimi davet edeceksen, ney? kafana göre olur mu hiç… Sonra filan köyden atlarla geldiler gelin almaya, yaa o zaman nerde böyle araba…" İşte, giysileri sorarım, yemekleri sorarım, "Kıtlık nasıl oldu, verem salgınında ne yaptın, bu kamçıyı sen gençken kullandın mı, bu fesin sırmalarını sen mi işledin, çok giydin mi bunu?" "Hay akıllım onu evlenmemiş kızlar giyer, düğüne giderken giyer, işte bu gümüş kemeri takarsın…" "Hadi yaa, bu kadar mıymış senin belin o zaman?"     Zexes derim, Xabze derim, elini sallar şöyle bir… "Nerde kaldı Zexes, kimde kaldı Xabze…" "Hadi biz gidiyoruz, yatacağız, bırak o da dinlensin" derler, ben "tamam geliyorum" derim, gitmem, sorarım… Yerinde uyuklayana kadar, unutur, hatırlar, başka yerden başlar, anlatır… Sizin "aile damganız neydi biliyor musun?" dedim bir gün. Nasıl bilmezmiş. Titreyen elleriyle çizdi bir kağıda, hala saklarım.      Komşuları gelir, herkes sorar onu her gün. Kimi meyve, kimi örgü için yün getirir, ipliği iğneye gözlüksüz geçirir NanDu, harika kazaklar örer, torunlara hediye eder… Kulaklarının ağır işittiğinden yakınır, yalan bence, işine gelen her şeyi duyar, inanmazsan gelinine sor. “Aman duysun” der gelini, “Tek yüzünü asmasın da…” Kızlar, gelinler oturur etrafında, sobaya yakın onun yeri, nasihatler eder kızlara, nasıl bir etki yaratıyorsa, söylediği her şey mutlaka doğru diye düşünürsün, şunu diyorsa vardır bir bildiği dersin. Temizliği titizlik boyutundadır, düzenliliği takıntı gibidir, her şey yerli yerinde olmalı, o terliklerin ucu hep aynı yöne bakar, ayağındaysa da değilse de…     Bir tarih hazinesi, bir bilgi küpü, ayaklarının üzerinde durup gözümüzün içine bakan capcanlı bir asalet, öyle uçtu gitti. Ağlaştık ardından, en çok gelini ağladı, herhalde kendisi görse kızardı. Bir dönemi, bir tarihi, bir kültürü o bükülmüş beli ve o dimdik ruhuyla beraber götürdü. Daha çok sormalıymışım, daha çok görmeliymişim, bunca okuduğum satır, bunca gezdiğim dünya, şu NanDu’nun bastonuna dayanıp attığı bir bakış kadar değer katmamış bana.      Ve farkında mısınız bilmem, son yıllarda daha hızlı eksilir oldular hayatımızdan. Bu kültürün yaşayan göstergeleri, bir daha rastlayamayacağımız güzellikleriyle beraber uzaklaşıyorlar, birer birer gidiyorlar. Artık kaç tane kaldıysa, daha bunun gibilerden almamız gereken çok şey var, öğreneceğimiz, öğrenmek zorunda olduğumuz çok şey var. Yoksa adımız Çerkes olmuş neye yarar? NanDu’nun sırmalı fesi, gümüş kemeri, Vallahi benden daha Çerkes… nanŞ. Şamil Koç