Yeni yetmeyiz o zamanlar, “kentli” ol-durul-maya uğraş-ıl-an köyden çıkmalarız. Kenar mahalleliyiz, şehrin zengin bölgeleri uzak bize henüz. Sinema, çarşı, sahil, kordon lafları duyuyoruz abilerden, merak ediyoruz ama daha onların peşine takılacak durumda değiliz. Mahallemizde bizim gibi, ama bizim gibi olmayanlar var. Biz onların şivesine gülüp gırgır geçiyor, taklit ediyoruz, onlar da bizimkine gülüyor. Sonra yakınlaşıyor, beraber oyunlar oynuyoruz, çamurlu inşaat çukurlarının, yeni oluşmaya başlayan sokakların arasında. Birbirimizin evine girmeye başlıyoruz. Çok farklı değil evlerimiz ama farklı. Büyüklerimizin de giyimi, duruşu, konuşması ne bileyim farklı yani, hissediyoruz. Bizimkilerden birinin evinde biz de farklıyız bir de… Daha bir rahat, daha bir iyiyiz. Okul başlıyor, mahallenin çocukları, hep beraber gidip geliyoruz. Orada da farklıyız. Bunu bizim gibi öğretmenler de biliyor. Sonra, onlar da biliyor, farkı fark ediyorlar mutlaka. Beraber büyüyoruz; beraber değiliz. Bizim evimizde İmam Şamil resmi var. Sonra bir kamçı var, diğerlerinde yok. Bizimkilerin bazısında daha iyi kamçı, sonra bir tencere var, “şoven” diyor bizimkiler, baste yapılıyor içinde, onlar bilmiyor. “Kheblağ” diyor bizimkiler birbirine, onlar bunu da bilmiyor. “Nıse?” bilmiyorlar, “geragho?” yok. “Nan? Ğuegmakho?” “Yahu bunlar” diyoruz, “hiçbir şey bilmiyor”. Küfürler öğreniyoruz, sonra abiler duyuyor, dayağı yiyip tövbe ettiriliyoruz. Derneğe gidiyor büyükler. Düğün ya da Gece olursa bizi de götürüyorlar. Tanıdık yüzler, abiler, ablalar, teyzeler filan. Gülerek konuşuyor, şakalaşıyorlar. Biz de eğleniyoruz, bazen uzun konuşmalar yapılıyor, sıkılıyor, kovalamaca filan oynuyoruz. Tiyatro oynanıyor dernekte; şaşkınlık ve ilgiyle izliyoruz. İşte bazı söylediklerini anlayamıyoruz ama artık. Sonra mızıka çalınıyor, büyükler, gençler el çırpıyor, öyle bir oynuyorlar ki… Büyüleniyoruz. Hele düğün açık havada ise silahlar peş peşe patlıyor. Çılgına dönüyoruz, kulaklarımızı tutuyor, sonra yerden mermi kovanı alıyoruz, elimizi yakıyor, geri fırlatıyoruz. Gizli saklı taklit ediyoruz hareketlerini, “işte falan abi de şöyle oynadı” diye gülüyoruz. Diğerleri bilmiyor. Şaşkın izliyor, yapamıyor, bir komik oluyorlar. Öğretmene söylüyorlar, “Oynayın göreyim” diyor öğretmen; mızıka yok, nasıl oynanacak? El çırpmayı gösteriyor, öyle tempo tutturup oynuyoruz işte… Aferin alıyoruz, kıskanıyorlar. Onlar da kendince oynuyor ya, bizim gibi değil işte. Taklit ediyorlar, maskaralığa dönüşüyor bazen, yumruklaşıyor, birbirimize giriyoruz, çocuk kavgası ne olacak, aileler karışmaya gerek görmüyor, sonra barışıyoruz. Artık derneğe daha çok gidiyoruz. Mızıka çalıyorlar, oynuyoruz, gülüyorlar, yanlışımızı gösteriyorlar, doğrusunu öğretiyor abiler, ablalar. Öyle kızlı erkekli oturup sohbet ediyorlar, mızıka çalıyor, şarkı söylüyor, bize gazoz ısmarlıyor, konuşturup, oynatıp gülüyorlar. Misafir kız varmış diyorlar, Kaşen olma kavgası yapıyorlar. Oynamaları yarışa dönüyor, ya bunlar hiç küsmüyor, döğüşmüyor, sövmüyorlar. Bir büyük gelince hepsi ayağa kalkıyor, sesleri kesiliyor, öyle asker gibi duruyorlar. Biz de öyle yapıyoruz, sonra dışarı çıkıyorlar, biz de çıkıyoruz. Büyükler tavla oynuyor, çay içiyor, artık unuttuğumuz sözlerle konuşup sohbet ediyorlar. O küçücük mahallede, iki sokak boyunca değişik köylerden Abaza, Adige, Kuşha, Çeçen aileler vardı. Çevremizde Yörükler, Kürtler, Araplar otururdu. Herkes geçim derdindeydi bir yandan; sigara bulunmazdı, bütün giysiler el dikimiydi, peynirin karaborsaya düştüğünü bilirim… Her şeye rağmen mesela bir düğün olacak olsun, evler terzihaneye döner, ondüle maşası elden ele gezer, sonra bir düğün olurdu ki o, var ya bu devirde hayal bile edemezsin… Bir hanede sekiz nüfus, bir odada altı kardeş; işte o şartlar altında geçinir gider, yer, içer, çalışır, yorulur… Banyo kazanı yakılacak, elde çamaşır yıkanacak, onca misafir ağırlanacak, köydeki hasta tedaviye gelmiş, o da o evde günlerce yatacak, o kenar mahalle insanlarını yine de ne bir gün suratları asık görürsün, ne de moralleri bozuk… Hey Allah’ım, bir de şu halimizi gör… Altımızda arabalar, şehrin ışıklı semtlerine dağılmışız, iyi kötü ünvanlı işler tutmuş, kendimizce çevre yapmışız yapmasına da… Cenaze mesajı SMS ile geliyor, işten çıkıp gidemiyorsun, Wunafe nedir bilen kalmadı, düğüne gidiyoruz ya tadı tuzu yok, sohbet edemiyor, birbirini iğneliyor insanlar, gençleri bıraksan kapışıverecekler sanki, hepimizde bir afra tafra, çocuklarımız servis-okul-bilgisayar üçgeninde hapis, arkadaşları yok, oyun oynamayı bile bilmiyorlar… Üstelik artık birbirimizi de beğenmiyor, tanımıyor, anlamıyoruz. Bir araya da gelemiyoruz ki anlaşalım... Şu ülkede sağ-sol kavgası ile kan dökülürken bile biliyor musunuz, bu kadar uzak değildik birbirimize. Son bir şey diyeyim yine de… Mayası sağlamdır bu milletin, ben buna inanırım. Derneklerin sinek avladığı bir zamandı, Abhazya’da savaş patladı, nasıl toparlanıverdik biz bile şaşırmıştık, Çeçen savaşı başladığında, o artık bitti sandığım, birbirinden uzak insanların nasıl omuz omuza yürüdüğünü de gururla izledi bu gözler… O abileri, ablaları saygıyla, hasretle anıyorum, keşke hep o mahallede kalsaydılar… Şimdi artık diğerleri gibi, bizim çocuklar da fazla bir şey bilmiyor… Bir buçuk asır geçti biz bu topraklara konalı, kopmadık köklerimizden. Şöyle asalet, böyle nezaket iyi, güzel de… Sonrasını da düşünmek lazım biraz… Ya bir çare bulur bir araya geliriz… Ya da böyle garip, başkalaşmış, kendi kendine yabancılaşmış bir kitleye dönüşürüz… Kalpak varsa önünüze koyup düşünün derim… Yoksa gidip edinin bir tane…    nanŞ. Şamil Koç

  Cemil Meriç “Meçhule açılan bir kapıdır kitap. Meçhule, yani masala, esrara, sonsuza” demiş. Modern insan giderek bu kapıdan uzaklaşıyor. Hayatından masalı, esrarı, gizemi çıkartıyor. Hayatını adeta sahne ışıkları altında yaşıyor. İpek bir örtü gibi yaşamı kuşatan mahremiyet hoyratça çekilip atılıyor, her şey faş ediliyor. Bu kolaycılık ve hazırcılıktan şüphesiz bizim Çerkesler de nasibini alıyor. Ama biz devamlı umudumuzu muhafaza etmek durumundayız ve umudumuzu yaşatan güzel gelişmelerden biri de son dönemlerde Çerkes düşün dünyasına yeni kalemlerin arzı endam etmesi ve bu kalemlerin cömertçe kabul görmesi. Geçtiğimiz hafta sonu İKKD tarafından Hayriye Melek Hunç anısına Bağlarbaşı Kongre Merkezi’nde tertip edilen ve davetlisi bulunduğum kitap günleri etkinliği yukarıda tarif ettiğim gibi işte tam da böyle umut verici bir etkinlikti. Beklenilenin üstünde katılımın olduğu, söyleşilerin yapıldığı salonun hınca hınç dolduğu, bereketli bir organizasyondu. Çocuk kitaplarından romanlara ve anadilde yazılmış şiirlere farklı kitapların ve yirminin üzerinde yazarın katıldığı bu organizasyon göz doldurdu. Söyleşilerde katılımcıların yazarlara yönelttiği sorular, seçilen konuların yerindeliğinin yanı sıra daha çok konuşulması gereken konu başlıkları olduğunun da bir göstergesiydi. Aslında bu tip organizasyonlar, Çerkeslerin hızla akıp giden hayatın karşında sürüklendikleri çıkmazlardan kurtulmalarının bir yolunun da bir araya gelip konuşmak, dertleşmek, tartışmak olduğunu gözler önüne seriyor. Şerif Mardin’in bahsini ettiği Türkiye’deki kompartıman tipi sosyal yapının başkalaşıma uğradığını, artık farklı tipte çok sayıda alt ve üst kompartımana bölünen toplumun uğradığı değişim ve başkalaşımın, son elli yılda kentleşen Çerkesleri de kapsadığı yadsınamaz bir gerçeklik. Buradan hareketle, farklı sosyo-ekonomik tabakalara ayrılan Çerkeslerin birbirini tanıma ve anlama sorununun giderek büyüdüğü ve arada uçurumlar oluşmaya başladığı da bu hakikatin bir parçası. Çerkeslerin artık toplumu oluşturan tüm “cemaat”ler gibi (burada “cemaat” kavramı etnik-dini-siyasi tüm topluluklar/gruplar anlamındadır) kamusal yaşamda yani ticarette, siyasette, ekonomide, kültürde, sanatta, sporda vs görünür olmak ve tanınmak anlaşılmak istedikleri çok açık. Ancak diğer yandan Çerkeslerin kafalarının karışık olduğu da aşikar. Çerkes kimdir?, Kafkasya neresidir? (Ana)vatan hangisidir? Çerkes olmak için anadili konuşmak yeterli midir? Anadili konuşamamak topyekün kimliğin kaybı mıdır? Din hayatımızın neresindedir?, Khabze değişmeli midir? Değişmeli ise, nasıl değişmelidir? Değişime karar verecek aktörler kimdir? Thamade kavramı günümüze nasıl adapte edilecek?... gibi saymakla bitmeyecek  konuların konuşulmaya ve tartışılmaya ihtiyacı var.             Oturumun kapanış konuşmasını yapan İKKD Başkanı Prof. Dr. Ümit Dinçer, kurumu ve kendi adına aldığı notları dile getirirken, bu etkinlikten Çerkes toplumunun bu tür toplantılara daha çok ihtiyacı olduğu yönünde önemli çıkarımlar yaptığını ifade ederek verilen mesajların yerine ulaştığını da gösterdi. İKKD emekçilerine bu güzel organizasyon için teşekkür ederken, temennimiz KAFFED’in Ankara başta olmak üzere başka kentlerde de bu etkinliğin devamını getirmesi ve toplumumuzun kültürel etkinliklere katılım ve katkılarının artarak sürmesi…  nanAtila Doğan

Sıradan insanlarız. İşçiyiz, memuruz, esnafız, çalışıyoruz, iyi – kötü geçiniyoruz, bir gün arkasından “İyi bilirdik” diye anılacak kişileriz. Evlatlar yetiştiriyoruz, okutuyor, “Bir işi - gücü olsun, kimseye minnet etmesin, onuruyla iki ayağının üzerinde dursun” diyoruz.   Hemen hemen hepimiz köy kökenliyiz, kısmet buymuş, şehirde yaşıyor, köyü özlüyoruz. Aslında o kuru bozkırın, soğuk ve geçimi zor toprakların özlenecek nesi var ki? Biz çocukluğumuzu, gençliğimizi, mutluluğumuzu; biz kendimizi özlüyoruz. Kendimiz olabildiğimiz, huzur bulabildiğimiz, neyi nasıl yapacağımızı çok iyi bildiğimiz o dünyayı arıyoruz. Buralarda bulamıyoruz. Eksik kalıyor bir tarafımız. Tamam, iyiyiz, rahatız, imkânlarımız geniş ama bir şeylerin yokluğunu hep hissediyoruz.   Üstelik artık git gide oraya da yabancılaşıyoruz. Fark etmiyor musunuz? Biz kendimize yabancılaşıyoruz. Buralara alışmışız, ayağımız çamur olmuyor artık, bir de olursa bozuluyoruz. Düğündü, cenazeydi, bir çare bulup gidiyoruz bazen neyse de ama artık oralı da değiliz. Giyimimiz başka, oturmamız, konuşmamız başka olmuş. Köylümüzün, akrabamızın o ustaca, rahat, uyumlu hareketlerinin, konuşmasının yanında yabancı gibi duruyoruz. Belki bir süre kalabilsek biz de öyle olacağız, hani o halimizi bulacağız ya… Kalamıyoruz, geri dönüyor; şaşkın, bir garip özlemeye devam ediyoruz.   Hissediyoruz varlığımızı kaybettiğimizi. Bu âşık olduğumuz, bu daha iyisini hiç görmediğimiz, bu dünya güzeli kültürümüzün böyle yavaş yavaş, böyle göz göre göre silinip gitmesini istemiyoruz. Köyü de bıraktık ya bir de, sanki sorumlusu bizmişiz, sanki bizim yüzümüzden bu değerler kayboluyormuş gibi basbayağı bir ıstırap duyuyoruz.   Bizim gibileri bulmak için derneğe gidiyoruz. Aynı duyguları paylaştığımız insanlarla bir arada olma ihtiyacı hissediyoruz. İşte o bir bizim anlayabildiğimiz şakaları yapalım, bir bizim anlayabildiğimiz dili duyalım, konuşalım, bir bizim bildiğimiz şarkıları beraber söyleyelim, beraber dans edelim, ceug filan bahane, "varsın kâğıt oynayalım da birbirimizi görelim yahu, hasret giderelim, kendimize gelelim" aslında evet, kendimizi bulalım istiyoruz.   Bu kadarının yetmeyeceğini biliyoruz. Bak işte şurada “Merhaba” deyip kimi öpüşerek, kimi kafa tokuşturarak selamlaşanlar da bizim gençlerimiz. Onların çoğu köyü filan hiç görmediler. Neyi kaybettiklerini bile bilmiyorlar. Neyi nasıl yapmalarının doğru ve yakışır olduğunu, misafir ağırlamayı, asker uğurlamayı, düğünü, cenazeyi, küçüğü, büyüğü, Thamate’yi, Xabze’yi… Ne bileyim işte bir Çerkes genci olarak nasıl yaşayabileceklerini, görevlerini ve sorumluluklarını hiç düşünme şansları olmadı ki… Ne gösterdik bu gençlere de ne bekliyoruz?   İşte benim gördüğüm; bizim görevimiz, sorumluluğumuz, o ıstırabı hafifletme, o omuzumuzda hissettiğimiz yükü azaltma çabamız da burada başlıyor. Karınca kararınca, gücümüz yettiğince, “Hay Marje ne yapabilirsek!” diyoruz. Evden, işten, çoluk çocuğumuzdan, işte fırsat bulamadığımız dinlenmemizden zaman arttırıyor, bir şeyler yapmaya uğraşıyoruz. Adımız “dernekçi” oluyor, artık bununla anılıyoruz. “İşin mi yok, derdin ne?” diyenlere bile oturup, “örgütlenme, kültür, anadil, toplum, millet” deyip duruyoruz. Kendi dilimizde bir konuşma, işte bir telefonun zil sesini mesela, duyunca yanına gidiyoruz, hemen “Kimsin, nerelisin?” ne hayrımız dokunursa işte... En hayırsızını bile sevdiğimiz bu toplum, bizim neredeyse bütün çevremiz. Mesela hasta olsak, gidemesek bir düğüne, hemen belli olur eksikliğimiz ya da bizsiz kalkmayacakmış gibi bir cenaze, o gün orada olmak en önemli işimiz.   Uzun sözün kısası; bizim büyüklerimiz, Kafkas Dağlarındaki cennet yurtlarından koparılıp bu tarafa fırlatıldılar. Biz, geçim derdine düştük, kentlerin betonları arasına hapsolduk. Saksıda yetiştirilmeye çalışılan bozkır çiçeği gibi renksiz, biçimsiz bir hale dönüştük. Rengimizi, kokumuzu, toprağımızı, varlığımızı hissedebileceğimiz bir bu dernekler kaldı. Kimine kızıp küseriz, kimini de toplumu politik ya da ticari çıkarları için kullanmaya çalışmakla eleştiririz, kimine “Böyle Çerkeslik mi olur, bu ne biçim davranış?” der darılırız. Biz eleştiriyi çok seven bir milletiz. Ama doğruların da ancak eleştirmekle bulunabileceğini genlerimizde, atalarımızdan miras alıp getirmişiz.   Varsın aramızda bunlar da olsun, biz o derneğe gider, hiç olmazsa bu kasvet ortamından bir anlık sıyrılıp, bu kültürün nefesini içimize çekeriz. Yok olup gitmektense, burada alabildiğimiz o bir nefesle işte, yaşayabildiğimiz kadar yaşarız. Hiç olmazsa aldığımız nefesten bir şey anlar, halen yaşadığımızı, var olduğumuzu hissederiz. Sizlere de tavsiye ederiz, bırakın bir kenara bahaneleri, hepinizi derneğe bekleriz…nanŞ. Şamil Koç