ЕТlОЩlАНЭ ГУКЪИНЭ td> YİRMİNCİ DERS td> tr> tbody> table>       КЪЭХУТАПХЪЭ ЛЭЖЬЫГЪЭ   Зыфlэгъувауэ Адыгэбзэ зэгъэщlэн -- егъэщlэн     PROJE ÇALIŞMASI   YAPILANDIRICI ADIGE DİLİ ÖĞRENİMİ-- ÖĞRETİMİ   Зэгъэщlэн егъэщlэныр зэрырикlунур   1-- Зытелэжьыхьыпхъэм хьэзыр ехъулlэн. 2 -- Зытелэжьыхьыпхъэр гурыlуэгъуэ ещlэкlын. 3 -- Тхыгъэм еджэурэ зэгъэщlэн. 4 -- Уи гурылъхэр къэlуэтэн. 5 -- Къыхэдгурlукlахэм хэплъэжын. 6 -- Гурыlуэгъуэ хъуарэ мыхъуарэ гъэунэхун.   Öğrenim öğretim süreci   1-- Üzerinde çalışılacak konuya hazırlanmak 2 -- Üzerinde çalışılacak konuyu anlaşılır kılmak 3 -- Metni okuyarak öğrenmek 4 -- Düşüncelerini açıklamak 5 -- Kazanımları gözden geçirmek 6 -- Amaca ulaşılıp ulaşılmadığının değerlendirilmesi.   Мы зигугъу тщlахэм лъэlэсын щхьэк!э   1 -- Тхыгъэм еджэн. 2 -- Тхыгъэр тхын. 3 -- Еджэм щlэдэlукlын. 4 -- Узэджар къэупсэлъыжын. 5 -- Зэджапхъэм хуэунэтlауэ нэрылъагъу гуэрхэр утуку къилъхьэн.   Süreci gerçekleştirmek için   1-- Metni okumak 3 -- Okuyanı dinlemek 4 -- Okuduğunu anlatmak 5 -- Metne uygun görseller ortaya koymak.   Ди Унагъуэр, Ди Уэрамыр, Ди Хьэблэр   Ди унагъуэр дывгъэцlыху. Унагъуэм исхэм япэ лъандэрэ трагъэха сурэтхэр зэвгъэзахуэурэ гурыфlыгъуэ хэплъэгъуэхэр зыхэфлъхьэ. Фи унэ куомпитур(щlэныгъэ гъэлъагъуэ)щlэту щытмэ aбыи фи унагъуэм щlэсхэм я сурэтхэр дахэурэ щызхэфлъхьэ. Фи унагъуэм исхэм я цlэхэр къифтхыкl. Фи унэгъуэцlэр а кифтхыкlахэм пывгъэувэ. Фы сабийгъуэм фтраха сурэтхэм феплъыж. Фи анэ фи адэр къызэрфхущытахэр фигу къэвгъэкlыжи къэфlуэтэж.     Си Нанэ Дахэ   Ди псыхъуэ сыщlэдэlукlмэ Уи макъыр къызэхызохыр. Щlыгу бэрабэм и пщlащэр Уэр щхьэкlэ къызоlущащэ.   Си нанау си нанэ дахэ Дунейри схубогъэдахэ Насыпыр уэ къызэптащ Дунейри уэ схухэпхащ.   Гущlэгъуыныгъэ уэ пхэлъым Цlыхуыгъэм сыхуеузэнщlыр Дэхагъэу уэ уигум илъым Дунейри къегъэщlэращlэ   Вагъуэхэм ухызолъагъуэ Ди губгъуэм сэ узолъагъуэ Уи жьауэ сыщlэт зэпыту Уи наlэ къыстыбогъэтыр.     Дэжьу   Хьойра хьойра хьорира Хьойра хьойра хьорира си нанэ дахэ Си нанэ си нанэ си нанэ си нанэ Си нанэ дахэ.     Мы усэр гукlэ зэгъэщlапхъэщ. Уэрэду и жыlэкlэри зэвгъащlэ. Зырыз зырызу, гуп гупууи къыжыфlэ.   Фыщыцlыкlум фи анэм сытхэр къывжиlэурэ фигъэудыlуами фигу къэвгъэкlыж Сэ си нанэ сигъэгуфlэн щхьэкlэ къызжи!эу щытар нывжесlэжынщ.   Пхъащхьэ мыщхьэр мэщащэ. Щауэ цlыкlухэр мэщыпэ. lэкlэпыlэр къыщанэ. Дадэ макlуэри мэшынэ Си щlалэр макlуэри къехьыжыр.   Сэ си нанэ мыр къызжиlэти сигъэгуфlэт. Фэри къывжаlахэр фигу къэвгъэкlыж.   Мы усэ дахэми фыкъеджэ.   Ухъу Цlыху Щхьэпэ   Лэу пщlыркъэ, си щlалэ нагъуэ, Данагъуэр уэ къошэкlащ. Уи гущэр щабэщ, тыншыгъуэщ, Мазэгъуэ жэщри мамырщ. Мазэщlэу ухызолъагъуэр Къэдабэ щхьэнтэу пщlэдзам. Пщыхьэщхьэ мазэм и нурым Ди lуащхьэмахуэ полыд. Лэу пщlыркъэ, си щlалэ нагъуэ, Уэ насып вагъуэу уолыд. Жэманшэрыкъыр пхузопlыр, Уэ цlыху щхьэхуиту укъохъу. Лэу пщlыркъэ си щlалэ нагъуэ, Андемыркъану къытхуэхъу. Ди инжыдж цlыкlум и макъым Мамыру къуажэр дожей. Лэу щlыи си щlалэ нагъуэ, Пщlыхь lэфlхэр плъагъуурэ жей. Ухъу гъащlэ мамырым хуэщхьэпэ, Лъэпкъ хабзэ- нэмысым хуэпэж. Лlыгъэр цlыхугъэр зи плъапlэ Зи лъэкlыныгъэр зыщlэт.   Хьэкъун Исуф   Цlыхухэр я закъуэу псэукъым. Цlыхухэр я закъуэу щlэмыпсэум фыщlэгупсысыкl.     Цlыхумрэ Цlуху зыхэтхэмрэ     Тхыгъэм и щхьэфlэщыгъэцlэр -- Цlыхухэр Зэрызыхэт Хабзэхэр Тхыгъэм и лlэужьыгъуэр -- Щlэныгъэ тхыгъэ. Зытепсэлъыхъыр -- Хабзэу убзыхуахэр Зэрытелэжьыпхъэ гъуэгуанэхэр -- Гупсысэхэр утыку илъхьэн Упщlэхэр къэгъувын джеуап зэгъэпэщыжын. Цlыхухэм я к!элъыплъын, Дэплъагъухэр къэ!уэтэжын. Жьэрыlуатэу къэупсэлъын. lэмэпсымэ лlэужьыгъуэхэр -- Хэзгъэгъуазэ гъуэгу гъэлъагъуэхэр lэщlагъэ тхуэхъупхъэхэр -- Адыгэбзэр гурыlуэгъуэу къэупсэлъын -- Цlыхухэр зэпсалъэурэ зэрзыгурыlуэр нахуэ къэщlын.   İnsan ve toplum   Metnin başlığı-- Toplum kuralları Metin türü ------ Bilgilendirici metin İçerik ------------- Görgü kuralları Çalışma yöntemleri: Düşünceleri ortaya koymak Soru ve cevaplar oluşturmak Gözlemlemek ve gözlem sonuçlarını anlatma Anlatım. Araç ve gereçler : Uyarı levhaları Kazanımımız olacak beceriler : Adıgeceyi doğru ve etkili konuşmak İnsanların konuşarak iletişim kurduklarının farkına varmak.     Цlыхухэр Зэрызыхэт Хабзэхэр   Сэ сыщlалэ цlыкlущ, нэмыщlцlыхухэм я гъусэу сащыдэпсэукlэ зы хабзэм сытетын зэрыхуейри сощlэ. Ди унэм си анэм си адэм си къуэшым зыхэтлъхьапхъэу хабзэхэр дызэри!эр сощlэ.Сэ пщэдджыжьым жьыlуэу сыкъотэджри еджапlэм сокlуэ.   Нэмыщlцlыхухэм пщlэ яхузощl. Щlэхуу нэмыщlцlыхухэм сащlэдэlукlкъым. Сэ къызэпсалъэхэм я псалъэр зыпызупщlкъым, я псэлъэн яуха иужь сопсалъэ. Нэхъыжьхэм къызжаlэхэм сакъу содаlуэ. Абыхэм сэр нэхърэ нэхъ куэд я нэгу щlэкlащ. Нэмыщlхэм я тхылъ я тхылъылъэхэм ямыщlэу сахэплъэкъым. я lэмэпсымэхэр зесхьэкъым.   Си пэщыр къэбзэ лъабзэу, узэдауэ зытызоlыгъэ. Си адэм си анэм унэр щыгъэкъабзэкlэ садоlэпыкъу. Си анэм имыщlэу телефонымкlэ сыпсалъэкъым. Щхьэусыгъуэ имыlэу ауэлъауэ сщlыкъым. Унэм топ сыщыджэгукъым. Радйо телевизйоным я макъхэр ину lусхыу ди гъунэгъу жэрэгъухэм ящхьэр сыудэгукъым. Синемам тиятром сыкlуэм сагъэлъэгъуа щlыпlэм сотlыс. Гъэлъагъуэр щекlуэкlым сышхэу сыпсалъэу сызбгъэдэсхэм ягу згъэбампlэкъым.   Гъуэгухэм къыщыщыскlухькlэ сlыгъ зыгуэрхэр уэрамхэм дэздзэу згъэуфlейкъым. Къэкlыгъэхэм емкlун зыгуэрхэр есщlылlэкъым. Абыхэми псэ зраlутыр сощlэ. Ди уэрамыр псоми я уэраму зэрыщытыр сощlэ. Псоми сэр хуэдэу уэрамхэр ди щlыгур къэбзэлъабзэу зытыраlыгъэным хуэсакъыну согугъэ.       Toplum Kuralları   Ben küçük bir çocuğum, diğer insanlarla bir arada yaşarken bazı  kurallara uymam gerektiğini biliyorum Diğer insanlara saygı gösteriyorum.Gizlice başkaların konuşmalarını dinlemem.Benimle konuşanların sözlerini kesmiyorum, konuşmaları  bitince konuşuyorum. Büyüklerimi dikkatli dinliyorum. Onlar benden daha deneyimli. Başkaların kitap ve çantalarına izinsiz bakmıyorum, eşyalarını Kullanmıyorum. Odamı temiz ve düzenli tutuyorum. Annem babam evi temizlerlerken onlara yardım ediyorum. Annemden habersiz telefoda konuşmuyorum Lüzumsuz yere gürültü yapmıyorum. Evde top oynamıyorum. Radyo televizyonun sesini fazla açıp komşuları rahatsız etmiyorum Sinemaya tiyatroya gidersem gösterilen yere oturuyorum. Gösteri  süresince birşeyler yiyerek, konuşarak çevremdekileri rahatsız etmiyorum Sokaklarda dolaşırken elimdeki şeyleri sokağa atıp kirletmiyorum Sokağımızın herkesin olduğunu biliyorum. Herkesin benim gibi sokakları çevreyi temiz tutmaya özen göstereceklerine inanıyorum. ---------------------------------------------------------------------   Сэ Мазэ Дэслъэгъуахэр. Maze ile ilgili gözlemlerim.   И пэщыбжэм инышхуэу тхылъымпlэм тхыгъэ инышхуэкlэ тритхауэ къыпилъащ. Odasının kapısına büyükçe bir kağıda büyükçe yazı ile yazıp astığı.   БЖЭМ ФЫКЪЫТЕМЫУlЭУ ФЫКЪЫЩlЭМЫХЬЭ. KAPIYI ÇALMADAN GİRMEYİN   И пэщыми мыр пилъауэ пылъу слъэгъущ. Odasına bunu astığını asılı olarak gördüm.   СЭ ХУИТ СЫМЫЩlАР СИ lМЭПСЫМЭХЭМ ИРЕМlУСЭ BENDEN İZİNSİZ KİMSE EŞYALARIMA ELLEMESİN   ЩЭХУУ УЗЭРЫПСАЛЪЭМ ЩХЬЭКlЭ ФlЫЩlЭ ПХУЗОЩl SESSİZ KONUŞTUĞUNUZ İÇİN SİZİ DEĞERLİ ADDEDİYORUM   -----------------------------------------------------------------------   -- Фэри фи унэм фыритетыну щывубзыхуа хабзэхэр къэфlуатэ. -- Хабзэ , щlыхъ псалъэхэм сыт къигъэлъагъуэми зэвгъащlэ. -- Мы тхыгъэм фымыщlэу хэт псалъэхэр къыхэфтхыкl. -- Зыгуэр къыщеджэкlэ фыщlэдэlукl. Гурыхуэу фыкъеджэ. -- Зытетыпхъэ хабзэ къигъэлъагъуэу гъуэгу гъэлъагъуэу фщlэхэр къэфlуатэ. Къэвгъэлъагъуэ. -- Мы тхыгъэм хэт щlалэ цlыкlур дахуэдэу къыфщыхъуами къэфlуатэ?     --- Siz de evinizde uymak için belirlediğiniz kuralları anlatın --- Kural ve saygı sözcüklerinin anlamını öğrenin --- Bu metinde anlamını bilmediğiniz sözcükleri çıkarıp yazın --- Birisi okurken dikkatli dinleyin. Anlaşılır şekilde okuyun --- Uyulması gereken kuralları belirten bildiğiniz uyarı levhalarını söyleyin Gösterin --- Bu metindeki çocuk sizce nasıl bir çocuktur?+''+nan+''+Kaffed

ЕПЩlЫКlУБГЪУАНЭ ГУКЪИНЭ td> ONDOKUZUNCU DERS td> tr> tbody> table>     Лъэхъэнэм Теухуа Къэупсэлъыкlэхэр.   Лlэщlыгъуэ дапщэ къэдгъэщlами, Сэлам къытпежьэм дэ етхынщ. Кlыщокъуэ Алим   Лlэщlыгъуэ - asır Илъэсищэр зы лlэщlыгъуэ мэхъу.   Гъэ -- Илъэс------- yıl , sene   Щlымахуэ-- kış Гъатхэ------ ilkbahar Гъэмахуэ-- yaz Бжьыхьэ-- sonbahar   Мазэ - ay   Махуэ щэщlыр зы мазэщ.   Щlышылэ- ocak Мэзае- şubat Гъэтхэпэ- mart Мэлыжьыхь- nisan Накъыгъэ- mayıs Мэкъуэуэгъуэ- haziran Бадзэуэгъуэ- temmuz Шыщхьэlу- ağustos Фокlадэ- eylül Жэпуэгъуэ- ekim Щакlуэгъуэ- kasım Дыгъэгъазэ- aralık   Тхьэмахуэ– hafta   Зы тхьэмахуэр мэхуибл мэхъу.   Блыщхьэ- pazartesi Гъубж- salı Бэрэжьей- çarşamba Мэхуэку- perşembe Мэрем– Cuma   Щэбэт- cumartesi Тхьэмахуэ- pazar   Махуэ- gün   Зы жэщрэ зы махуэм щхьэкlэ махуэ жыдоlэ Зы махуэр сэхьэт тlощlрэ плlы мэхъу.   Жэщ- gece Махуэ- gündüz Пщэдджыжь- sabah Шыджагъуэ- öğlen Пщыхьэщхьэ- akşam Жэщныкъуэ- gece yarısı Кlэху- şafak   Сэхьэт- saat   Зы сэхьэтыр дакъикъэ хыщlмэхъу. Сэхьэт ныкъуэр дакъикъэ щэщlмэхъу. Сэхьэт плlанэр дакъикъэ пщlыкlутху мэхъу.   Дакъикъэ- dakika Сэхьэт ныкъуэ- yarım saat Сэхьэт плlанэ- çeyrek saat Блокl - geçiyor Иlэщ- var   Вэсмахуэ- evelsi gün Дыгъуасэ- dün Нобэ- bugün Пщэдей- yarın Пщэдеймыщкlэ- öbür gün   Ищыпэгъэ- bir önceki yıl Нэгъабэ- geçen yıl Мыгъэ- bu yıl Етlэнэгъэ- gelecek yıl Ещэнэгъэ- bir sonraki yıl   Лъандэрэ- denberi Кlэ- kadar Нэсыху- ekadar Нэсыхункlэ- o zamana kadar Лъэхъэнэ- zaman Щыгъуэ- zaman Игъуэ- zamanı Имыгъуэ- zamansız Игъуэджэ - uygun olmayan zaman. Пlалъэ- mühlet, zaman aralığı   Мыlэрысэм игъуэ мыхъуу И мэ lэфlыр къыпимых. Лъагъуныгъэр гум нэсакъым Жыпlэу си псэр сlэщlомых.   Мы усэ дахэр гукlэ зэвгъащlэ. Уэрэдууи къыжыфlэ.   Зафэррэ сэрэ нэгъабэ дызэрцlыхуащ. Нэгъабэ дэнэ ущыlа? Нэгъабэ Бурса сыщыlащ.   Нэгъабэ и щыпэгъэм Истанбул сыдэсащ. Мыгъэм уафэхэр дахэу макlуэ. Мыгъэм си мэктэбыр сыухынущ. Етlэнэгъэ Зафер сыдэлэжьэнущ. Схузпыгъахуэм етlэнэгъэ Налъшик сыкlуэнущ.   Дыгъуасэ дэнэ ущылэжьа? Кызылай сыщылэжьащ.   Пщэдей дэнэ укlуэну? Еджапlэм сыкlуэнущ. Пщэдей уэшх къешхынущ. Нобэ уафэр уфащ. Нобэ сыту махуэ дахэ. Нобэ шыджагъуэ нэужьым уэшх къешхыну жаlэ. Пщэдей уэс къесынк!эй хъунщ.   Мыгъэ бжьыхьэм къуажэхэм уэфышхуэ къыщехащ. Мыlэрысэхэр зыхикъутащ. Унэхэм я щхьэгъубжэхэр кърикъутэхащ.   Уэшхыр жьыгъейуэ къешхырейщ. Пшагъуэр щlыгум техьэрейщ. Къуэлэбзухэр мэлъэтэж. Тхьэмпэр жыгым полъэлъыж.   Мы усэр гъэм и дэтхэнэ лъэхъэнэм тепсэлъыхьрэ? Мыгъэ бжьыхьэр уэшх уэлбанэу блэкlыным ещхь хъуащ.   Нобэ сыт махуэ? Мэхуэкущ. Щэбэт махуэм къэкlухьакlуэ дыкlуэнщ. Тхьэмахуэ махуэр зыгъэпсэхугъуэ махуэщ. Ди унагъуэр а махуэм ди унэ дисыжщ.   Дэтхэнэ мазэм дит? Гъэтхэпэ мазэм дитщ. Мазэм и дапщэ? Нобэ гъэтхэпэ мазэм и пщlыкlутхущ.   Дэтхэнэ илъэс дызитыр? Минитlрэ и гъэм дитщ. Дэтхэнэ гъэрат мэктэбыр уэ къыщыбухар? Минрэ щибгъурэ бгъущlрэ бгъу гъэрат.   Блэкlа лlэщlыгъуитхур адыгэхэмкlэ хэплъэгъуей хъуащ. Ауэ дызит лlэщlыгъуэм зыкъэтщlэжыну согугъэ.   Жэщ ныкъуэ хъуауэ уэрамым сыт дэпщlыхьыр? Щысакlуэ сыкъокlыж.     Пщыхьэщхьэ синемам дыкlуэн? Хьэщlэ сиlэщ. Сынэкlуэфынкъым.   Шыджагъуэ нэужьым сэхьэтыр тlум дакъикъипщlхуейуэ Кызылай дыщызхуэзэнщ.   Сэхьэтыр дапщэ хъуа? Зырэ ныкъуэрэщ.   Сэхьэтыр дапщэупlэрэ? Сэхьэтыр щым плlанэ блокl.   Сэхьэтыр дэнэ нэса? Пщlым плlанэ иlэщ.   Пщэдджыжьхэм сэхьэт дапщэм унэм ущlэкlрэ? Бгъум дакъикъипщlблэкlыу сыщlокl.   Сытым щыгъуэ унэм укъекlуэлlэжрэ? Сэхьэтыр блым дакъикъипщlиlэу унэм сыкъокlуэж.   Зы махуэм сэхьэт дапщэ улажьэрэ? Сэхьэтий солажьэ.   Кызылай сыщыппоплъэ укъэкlуэфын? Сэхьэт ныкъуэкlэ абы сыщыlэщ, къыспэплъэ.   Илъэс дапщэ лъандэрэ Анкара удэс? Илъэс пщlыкlутху хъуауэ Анкара сыдэсщ. Илъэс минрэ щибгъурэ бгъущlрэ й гъэ лъандэрэ мыбы сыдэсщ.   Мы lуэхум узэрхуежьэрэ сыт хуэдьз хъуа? Илъэсиплlхъуащ. Илъэсиплlлъандэрэ мыбы солэжь.   Мазэ махуэ къэс и еджап!эм мак!уэ. Абы сэхьэтихкlэ щолажьэ. Сэхьэт ныкъуэкlэ и унэм къосыж. Ешха ефа иужь зы сэхьэт зегъэпсэху. Сэхьэтитlрэ ныкъуэк!э и унэ лэжьыгъэхэм иолэжь. Жэщ къэси сэхьэтибгъук!э мэжей.   Зафер и щхьэгъусэр здещтэри гъэмахуэ къэс и къуажэ мэкlуэж. Абы зымазэкlэ зыщегъэпсэху. И нэгу зрегъэужь. И благъэ и пыхъуэ пышэхэм яхоплъэри Анкара къегъэзэж. Щlымахуэми Анкара дэсщ. Анкара и щlымахуэр щlыlэу блокl. И гъэмахуэ хуэкlуэхэм идей гъатхэкlэхэм дахэ мэхъу. Жыгхэр къогъагъэ, щlылъэр къоущхъуэнтl. Гъэмахуэм къуажэр нэхъ дахэ мэхъу.           Мы Дунейр Сэращ Зейр   Дунейр Сысейщ, Сысеймэ, ар ууейщ. Сабийгъуэу дыгъэ щыгъэр Тыгъэ псом ялейщ. Уэрщ зи фlыщlэр, Си хэку дыщэ Нобэ ди дунейм. Ди пщэдейм и дыгъэ гъуазэр Дэ къыдогъэуш, Сабийгъуэр Гъащlэ набдзэщ, Псэщlэм и тхьэгъушщ, Дэ ар къыдогъэуш. Дунейр Сысейщ, Сысеймэ, ар ууейщ. Къэжэр Петр     Гъатхэ Пщэдджыжь   Дыгъэм пшэплъыр Лэгъупукъуу къещlыр, Нэпсхэр щызэпеш. Дыжьын ткlуэпсу Дзэлхэм гулъыр къащlыр. Бжэндэхъу цlыкlум И уэрэд къреш. Псы хьэлыгъуэм Пlащlэу зеутхытхэ, Цlыкlухэм я псы щхьэлыр Кърехуэкl. Къеблэгъащи Къазшырыфэ гъатхэр, Гулъытэншэу Уэри блумыгъэкl. Къэжэр Петр     Илъэсыщlэ Уэс   Къосыр, къосыр Къос уэсыщlэ, Дыхэхьащи илъэсыщlэм. Феплъыт, феплъыт Мы щlымахуэм, Махуэ дыдэр кlыхь ищlащ. Уэсыр къосри Жэщри махуэщ. Ар зи фlыщlэу Илъэсыщlэм Жэщри махуэу къыздихьащ. Къэжэр Петр.   Мы усэ дахэхэр гукlэ зэгъэщlапхъэщ.   Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed

ЕПЩlЫКlУЯНЭ ГУКЪИНЭ td> ONSEKİZİNCİ DERS td> tr> tbody> table>     СЭРЭ СИ УНАГЪУЭМРЭ BEN VE AİLEM   Цlэ- ad Унэгъуэцlэ- soy adı Адэ- baba Анэ- anne Адэцlэ- baba adı Анэцlэ- anne adı Унагъуэ- aile Унагъэ- evli Унэдэс- bekar Бын- evlat Къуэ- oğul evlat Пхъу- kız evlat Къуэш- erkek kardeş Шыпхъу- kız kardeş Дэлъху- (kız için) erkek kardeş Анэш- dayı Адэш- amca Анэшыпхъу- teyze Адэшыпхъу- hala Гуащэ- evin hanımı- büyük hanım- prenses Унэгуащэ- evin hanımı - eş Щхьэгъусэ- eş Фыз- çocuğu olmuş kadın Лlы- erkek- adam Пщы- evdeki büyük erkek - prens - kayınbaba Пщыкъуэ- bayan eşinin kardeşi Пщыпхъу- bayan eşinin kız kardeşi Щыкъу- erkek eşinin kardeşi Щыкъуанэ- kaynana Щыкъуадэ- kayınbaba Щыкъущауэ- erkek eşinin kardeşi Тхьэмадэ- Evin büyüğü, reis ( aileye göre) Нанэ- nine Дадэ- dede Къуэрылъху- oğulun çocuğu, torun Пхъурылъху- kızın çocuğu , torun Нысэ- gelin Нысащlэ- taze yeni gelin Нысэгъу- elti Малхъэ- damat Мэлхъэгъу- bacanak Хъыджэбз- kız Щlалэ- oğlan Нэхъыжь- büyük Нэхъыщlэ- küçük Фызабэ- dul kadın Тlуанэ- kuma Мылъхуанэ- analık Мылъхуукъуэ- üvey erkek kardeş Мылъхупхъу- üvey kız kardeş Быдзышэlэхьэгъу- süt kardeş Гъунэгъу- komşu Благъэ- akraba (akrabalık bağı olan) Унэкъуэщ- aynı akrabadan olan (kardeş)     Сицlэр Илхьэнщ. Си унэгъуэцlэр Щокъулщ. Си къуажэр Ендрейщ. Си адэм ицlэр Нэфlыцlэщ Си анэм ицlэр Нагlимэщ. Сэ минрэ щибгъурэ тхущlрэ тху гъэм сыкъалъхуащ. Си унагъуэр мэкъумэшыщlэ унагъуэт. Нобэ си ныбжьыр тхущlрэ щы хъуащ. Нобэ си анэри си адэри сияпэ итщ. Тхьэм узынчэу тхуигъэпсэухэ. Зэкъуэшиплlрэ хъыджэбзитlрэ дохъу. Зэкъуэшхэм псоми унагъэ ящlащ. Унагъуэм хэхьэжахэщ. Хъыджэбзхэм зым унагъэ ищlащ. Зыри ди анэ адэм бгъэдэсщ. Си адэм и адэм ицlэр Ахьмэдщ. Абы и адэжым ицlэри Пlытlэщ. Пlытlэ и адэм ицlэри Лакъэщ. Лакъэр хэкум къикlыу къэкlуаращ. Лакъэ бынищ иlэти зыр дуней зэуэшхуэм хэкlуэдащ. Сэри быниплlкъысщlэхъуащ. Щlэлитlрэ хъыджэбзитlрэ. Ахэри нобэкlэ иоджэхэ lэщlагъэ зрагъэгъутыну. Си щхьэгъусэм ицlэри Хьэтыджэщ. Ари Минрэ щибгъурэ хыщlгъэм къалъхуащ. И ныбжьри нобэкlэ плlыщlрэ й мэхъу. Си адэкъуэшхэри тху мэхъу. Сэ адэшыпхъуу сиlэри зыщ. Си адэшыпхъум ицlэр Бацщ. Си анэр Хамэхэ япхъущ. Абыи къуэшитlрэ зы шыпхъурэ иlащ. Ахэр Тхьэм жэнэткlэ игъэгуфlэ. Дунейм ехыжахэщ   Bu dili bilgilenme olarak öğrenmekten ziyade seslerin telaffuzları önem taşıyor. Bu nedenle çok bilgi yerine öğrendiğini telaffuz etme ve kullanmaya ağırlık verilmelidir. Eğer sesler doğru olarak çıkarılabilinirse dili konuşmak gerçekten kolaylaşır. Dil ses anlam temelinden oluştuğu için ilk duyduğunuz sözcük tarafınızdan anlamlandırılabilir. Doğal süreçte oluşan sözcükleri anlamak kolay olur. Sadece problem doğru telaffuzdadır. Bir şekilde bu problemi halletmedikçe birşeyler öğrenilmiş sayılmaz. Telaffuzun düzeltilmesi de bilgi ile olmaz. Seslerin üzerinde doğrusu bulununcaya kadar çalışılmalıdır.   Мы дунейр сэращ зейр   Гъатхэ дахэм Содэхащlэ Дуней дахэр инщ. Уэ удахэм Сэ сыдахэщ. Дахэу щыlэр минщ. Пщlащэм пщlащэр Иоlущащэ Мэзыр къегъэуш. Бзухэм ябзэ Уэрэд къабзэр Гъащlэм и тхьэгъушщ.   Buradaki telaffuz tam olarak başarılırsa anlam kendiliğinden oluşur. Gerçekte dili bilmeyenler bunun gerçekliğini anlayamayabilirler fakat dilin yapısı öyledir ve anlamını size önceki ön bilgilerden hareketle öğretir. Biz her ne kadar dili kuralları ile öğretmeğe çalışıyor isek de temel esprisi sesleri öğrenmekten geçer. Bu dilin tüm diğer dillerle bağlantıları vardır. Ses anlam temelinde demek istiyorum Mesela Türkçedeki kılıf sözcüğünü ele alalım yani kıla fe olandır yani kıl Türkçe  kök kelime esaslıdır fe ise Adigecenin kalıntısı olarak oraya girmiştir. Fe ise Adigece de derisi, yüzeyi, yüzeyini örten şey, uydurulan bahane anlamındadır. Bu sadece  bir örneklemedir. Mesela arapçadaki zi eki hem aynı anlam ve aynı işleyiş ile aynı söylem ile adigecede mevcuttur. Anlaşılmasını istediğim şey çok basittir. Sadece telaffuzların yani seslerin halli birçok problemi kökten çözer.   Зафер ицlэу зы щlалэ соцlыху Анкара дэсу Езым зэржиlэмк!э куэду щlэлэфlщ И захуэм ухуеймэ Пэжу щlэлэфlщ жысlэм згъэбэта хъункъым Щlэлэфlкъым жысlэм пцlы хъунщ. Щlэлэфlкъым жысlэу Сыт щхьэкlэ пцlы сыупсын Сыт щхьэкlэ хуэмфащэ жысlэн. Сыт щхьэк!э пцlы теслъхьэн. Ар сэ нэгъабэщ щысцlыхуар. Адыгэбзэ зэдгъэщlэнущ жытlэу, Анкара и зы хьэщlапlэ гуэр дыщызхуашэсарщ. Сыт хуэдизу нэгъабэщ жысlэми Куэд щlауэ соцlыху сэ ар. Дыщыцlыкlум хэтlэ хэсэ дыщыздэджэгуащ Баш упэпцlакlэ ди къуажэ куэнчыбыщхьэхэм. Мащlэрэ хъаринэ дыщитlысхьакъым Ди пщlантlэ дэт дэшхуейшхуэм и лъабжьэм. Си гъащlэм и дэтхэнэ плlэнэпэм щыщ Куэд ислъэгъуащ сэ абы и нэlум. Япэ щыслъэгъуам а псор къыхэзгурlукlащ. Гур зэрощlэ жаlэ Езым сыкъищlа сыкъимщlа сщlэкъым Ауэ сэ сщlащ, сигум ищlащ. И нэгум сэ ислъагъукlащ Си гъащlэм си нэгу щlэкlа куэд Здэзгуэшауэ.   А къурсым къекlуэлlар сэ сизакъуэтэкъым А псом яхущытащ сэр хуэдэу. Псори здищтэу зэхуэдэу Сыт щыгъуэй нэжэгужэу Сыт щыгъуэи гумащlэу Псом я гукъеуэр къыгурыlуэу. Хэт кlэрыхур дищтэу Хэт зыхуэныкъуэр диlэту. Зы махуэи слъэгъуакъым и нэщхъ зыхэукlауэ Зым нэрмыплъ ириплъу Абазэу, абзэхыу, къэбардейуэ. Яхэтащ а гупым lуэху lащlэу. Хэт и гупсысэм къыхихыу Хэт и гупсысэм хилъхьэу. Ауэ мыхъун зы псалъэ къыжьдэкlакъым ижьэм. Хуэмфащэ къиупсэлъакъым, Имыгъуэ зэй ихуакъым. Гур къабзэм утыку мэжабзэ. Ару къыщlэкlынт щlыжаlар.   Buradaki güzel bir söz önceden söylenmiş gibi zikredildi fakat onu ben hiç  duymamıştım söz gelimi söyledim ama gerçekte söylenip söylenmediğini  bilmiyorum fakat güzel uymuş düşüncesindeyim.   Гур къабзэм утыку мэжабзэ.   Kalp temiz olursa ortam berraklaşır gibi düşünülebilir.   Сэрэ Си Унагъуэмрэ   Сэ си унагъуэр фlыуэ солъагъу. Зым lэпыхур зым дищтэу дыздопсэу. Си щхьгъусэр фlы дыддэу солъагъу. Абы щхьэкlэщ сищхьэм гъусэ щlыхуэсщlар. Ар сэ си щхьэгъусэми Къыщаупсэлъкlэ Илхьэн и унэгуащэ жаlэ. И фыз щыжаlэи мэхъу Си быным фэ зэрхуэхъуам щхьэкlэ. Си быным анэ зэрхуэхъуам щхьэкlэ. Сэри абы илlу селъытэ Лlыгъэшхуэ схэлъу илъытэу. Аращ адыгэбзэр щlэдахэр Псалъэу хэтыр цlыхурэ цlыхунрэ цlыхугъэрэ ипэ иригъэщу. Пщlэ хуэщlын, фlыкlэ ехъуэхъун хуэунэтlауэ зэрщытырщ.     Бын унагъуэ щыхъукlэ Хэтыр еджапlэ макlуэ Хэтри и lуэху макlуэ махуэ къэс. Псори фlыуэ зролъагъу Зым зыр доlэпыкъу зэрхузфlэккlэ Ахэри пщэдей ин хъунухэщ Унагъуэ зырыз яухуэнущ. Сэ си къэлэн нэхъыщхьэщ Ахэр зыкъуэзгъэтыну зэсшэлlэну, зэрсхузфlэккlэ. Узкъуэтмэ гъащlэр нэхъ хьыгъуафlэ хъуну согугъэ.   Арауэ къыщlэкlынщ щlыжаlар Зым lэпыхур зым къищтэжу Тхьэм бэрэ фыздигъэпсэу.   СЭ СЫЦlЫКlУ   Си анэм жеlэ, Си псэ цlыкlу. Си адэм жеlэ, Си бзу цlыкlу. Пщэдджыжь къэскlи Нэхъ иныжь Сыхъуу жаlэ Сызоплъыж. Дадэ жеlэ Бабыщ цlыкlу. Нанэ жеlэ Шырэ цlык!у. Цlыкlуэ цlыкlуэ Цlыкlуэ цlыкlу. Псом ядэжкlи Сэ сыцlыкlущ. lэр сщlым бзухэр мэлъэтэж Псым бабыщхэр Холъэдэж. Къэсlэтати хъарбыз цlыкlу Къысlэпыхури Хъуащ цlыкlу цlыкlу. Сэ Итlанэ Ахэм нэхърэ Ахэм нэхърэ Сынэхъ цlыкlу. Къэжэр Пэтр   Мы усэ дахэр гукlэ зэ зэгъэщlа хъум бзэри нэхъ зэгъэщlэгъуафlэ нэхъ гурыlуэгъуафlэ хъунщ. Нэхъ ипэ игъэщыпхъэр мащlэми куэдми гукlэ зыгуэрхэр зэгъащlэу къэупсэлъынырщ.   щ - sesi fiil başına geldiği zaman - belirtilen yerde - anlamına gelir. fiil eğer м - hal eki alırsa ise belirtilen zamanda anlamı katar.   Зафер сэ Анкара щыслъэгъуащ.- Zaferi ben Ankarada gördüm. Зафэр сэ Анкара щысцlыхуащ.- Zaferi ben Ankarada tanıdım. Burada belirtilen yer de anlamı katıyor.Eylemin gerçekleştiği yerde.   fiilden sonra щыгъуэ gelsin veya gelmesin anlam değişmez.   Япэ ущыслъэгъуам щыгъуэ нэхъ ущlалэт. İlk gördüğüm zaman daha gençtin. Япэ ущыслъэгъуам нэхъ ущалэт.- İlk gördüğümde daha gençtin. Burada belirtilen zaman da anlamı katıyor. Yani eylem gerçekleştiği zamanda. Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed

ЕПЩlЫКlУБЛАНЭ ГУКЪИНЭ td> ONYEDİNCİ DERS td> tr> tbody> table>       İsimlerin şu anda oluyorum diye bir çekimlenmesi olmaz. Olsa da anlamlı  cümleler oluşturmaz. Fakat şuyum buyum diye söylenir. İsimler gibi sıfat zamirler de çekimlenebilir. Sıfat değişimi şu anda da olabileceğinden çekim oluyorum diye yapılabilir. Fiillerin isimleri de tıpkı isimler gibi çekimlenir. Sıfat ve fiil isimlerinin çekimlenmesinde üçüncü şahıslarda şimdiki zaman yani ben şu olanım bu  olanım ve üçüncü şahıslarda o bu olandır şu olandır şeklindeki çekimlerde  üçüncü şahıslarмa eki alır. bunun dışında ise aynı isimler gibi çekimlenirler. Yani anlam oluşumu şimdiki zamanda gidiyor olanım, gitmiş olanım, gidecek olanım şeklinde oluşur. Bitmiş zaman da gidiyor olandım, gitmiş olandım, gidecek olandım  şekillerinde oluşmaktadır. Uzak geçmiş zaman da ayrıca ifade edilir. Gerçekte zaman şimdiki zaman ve geçmiş zaman söylemleri olarak görülüyor.Bu zamanların olumsuz, soru, olumsuz soru ek ve yapılarını zaten öğrendik.   Gitmek fiilini çekimlersek, yani gidiyor olan; сокlуэ уокlэ макlуэ докlуэ фокlуэ макlуэхэ   Gitmiş olan olarak söylersek; сыкlуащ укlуащ кlуащ дыкlуащ фыкlуащ кlуахэщ   Gidecek olan olarak düşünürsek; сыкlуэнущ укlуэнущ кlуэнущ дыкlуэнущ фыкlуэнущ кlуэнухэщ.   Giderim сыкlуэнщ укlуэнщ кlуэнщ дыкlуэнщ фыкlуэнщ кlуэнхэщ   Geçmişte gitmiş olan olarak da ; сыкlуат укlуат кlуат дыкlуат фыкlуат кlуахэт   Uzak geçmişte gitmiş olan olarak da ; сыкlуэгъат укlуэгъат кlуэгъат дыкlуэгъат фыкlуэгъат кlуэгъахэт   Şimdiki zaman olumlu bildirimi dışında tüm zamanların çekimlenmesi aynı  biçimde şahıs ekleri ile gerçekleşir. Buna fiilin isminin çekiminde olumsuz, soru, olumsuz soru kalıpları da dahildir. şimdiki zamanın soru bildiriminde  kural bozulmaz fakat sona рэeklemesiyle soru yapıldığını öğrenmiştik.   Gidiyor olan mıyım сыкlуэрэ? укlуэрэ? кlуэрэ? дыкlуэрэ? фыкlуэрэ? кlуэхэрэ?   Gitmiş olan mıyım сыкlа? укlуа? кlуа? дыкlуа? фыкlуа? кlуахэ?   Gidecek olanmıyım сыкlуэну? укlуэну? кlуэну? дыкlуэну? фыкlуэну? кlуэнухэ?   Gideyim mi сыкlуэн?укlуэн?кlуэн?дыкlуэн?фыкlуэн?кlуэнхэ?   İsmin çekimlenmesi ile aynıdır. сы Аднанщ у Аднанщ Аднанщ ды Адыгэщ фы Адыгэщ Адыгэхэщ. yıldızım сывагъуэщ увагъуэщ вагъуэщ дывагъуэщ фывагъуэщ вагъуэхэщ gezginim сыкъэкlухьакlуэщ укъэкlухьакlуэщ къэкlухьакlуэщ дыкъэкlухьакlуэщ фыкъэкlухьакlуэщ къэкlухьакlуэхэщ   terziyim сыдэрбзэрщ удэрбзэрщ дэрбзэрщ дыдэрбзэрщ фыдэрбзэрщ дэрбзэрхэщ   ıslağım сыпсыфщ упсыфщ псыфщ дыпсыфщ фыпсыфщ псыфхэщ   hastayım сысымаджэщ усымаджэщ сымаджэщ дысымаджэщ фысымаджэщ сымаджэхэщ   beyazım сыхужьщ ухужьщ хужьщ дыхужьщ фыхужьщ хужьхэщ   öğrenciyim сыеджакlуэщ уеджакlуэщ еджакlуэщ дыеджакlуэщ фыеджакlуэщ еджакlуэхэщ       rehberim сыгъуазэщ угъуазэщ гъуазэщ дыгъуазэщ фыгъуазэщ гъуазэхэщ   sarrafım сыдыщэкlщ удыщэкlщ дыщэкlщ дыдыщэкlщ фыдыщэкlщ дыщэкlхэщ   tüccarım сыщэхуакlуэщ ущэхуакlуэщ щэхуакlуэщ дыщэхуакlуэщ фыщэхуакlуэщ щэхуакlуэхэщ   oyuncuyum сыджэгуакlуэщ уджэгуакlуэщ джэгуакlуэщ дыджэгуакlуэщ фыджэгуакlуэщ джэгуакlуэхэщ   mızıkacıyım сыпшынауэщ упшынауэщ пшынауэщ дыпшынауэщ фыпшунауэщ пшынауэхэщ   anneyim сыанэщ уанэщ анэщ дыанэщ фыанэщ анэхэщ   işçiyim сылэжьакlуэщ улэжьакlуэщ лэжьакlуэщ дылэжьакlуэщ фылэжьакlуэщ лэжьакlуэхэщ   aşçıyım сыпщафlэщ упщафlэщ пщафlэщ дыпщафlэщ фыпщафlэщ пщафlэхэщ   demirciyim сыгъукlэщ угъукlэщ гъукlэщ дыгъукlэщ фыгъукlэщ гъукlэхэщ   zenginim сыкъулейщ укъулейщ къулейщ дыкъулейщ фыкъулейщ къулейхэщ сыбейщ убейщ бейш дыбейщ фыбейщ бейхэщ   fakirim - zavallıyım сытхьэмыщкlэщ утхьэмыщкlэщ тхьэмыщкlэщ дытхьэмыщкlэщ фытхьэмыщкlэщ тхьэмыщкlэхэщ   kulum сылlыщlэщ улlыщlэщ лlыщlэщ дылlыщlэщ фылlыщlэщ лlыщlэхэщ   çiftçiyim сымэкъумэшыщlэщ умэкъумэшыщlэщ мэкъумэшыщlэщ дымэкъумэшыщlэщ фымэкъумэшыщlэщ мэкъумэшыщlэхэщ   bekçiyim сыхъумакlуэщ ухъумакlуэщ хъумакlуэщ дыхъумакlуэщ фыхъумакlуэщ хъумакlуэхэщ   güzelim сыдахэщ удахэщ дахэщ дыдахэщ фыдахэщ дахэхэщ   iyiyim сыфlщ уфlщ фlыщ дыфlщ фыфlщ фlыхэщ   Değişik söylemleri zaten biliyoruz olumsuz, soru, olumsuz soru   сыдахэкъым сыдахэкъэ? сыдахэ? сыфlкъым сыфlкъэ? сыфl? уфlкъым уфlкъэ уфl? gibi.   Şunu bunu oluyorum, oldum olacağım, olmuştum, gibi cümleler:   Дахэ сыхъуащ ухъуащ хъуащ дыхъуащ фыхъуащ хъуахэщ Ин ---------------------------------------------------------------------------------------- Псыф ----------------------------------------------------------------------------------- Егъэджакlуэ -------------------------------------------------------------------------- Cымаджэ ------------------------------------------------------------------------------ Къулей --------------------------------------------------------------------------------- Фlы -------------------------------------------------------------------------------------- Анэ -------------------------------------------------------------------------------------- Лlыжьы сохъу уохъу мэхъу дохъу фохъу мэхъухэ плъыжь сыхъуа? ухъуа? хъуа? дыхъуа? фыхъуа? хъуахэ? Лъэlуакlуэ ---------------------------------------------------------------------------- Къарууфlэ ---------------------------------------------------------------------------- гъукlэ сыхъуат ухъуат хъуат дыхъуат фыхъуат хъуахэт пщафlэ сыхъунущ ухъунущ хъунущ дыхъунущ фыхъунущ     Fiilin isminin çekimlenmesine birkaç örnek daha verelim ;   Yazmak fiilinin adı:тхэн   сытхащ утхащ тхащ дытхащ фытхащ тхахэщ   Yemek fiilinin adı :шхэн   сышхащ ушхащ шхащ дышхащ фышхащ шхахэщ   uyumak fiilinin adı : жейн   сыжеящ ужеящ жеящ дыжеящ фыжеящ жеяхэщ   sessizce kaybolmanın adı :кlуэсэн   сыкlуэсащ укlуэсащ кlуэсащ дыкlуэсащ фыкlуэсащ кlуэсахэщ     korkmak fiilinin adı : шынэн   сышынащ ушынащ шынащ дышынащ фышынащ шынахэщ   aramak fiilinin adı :лъыхъуэн   сылъыхъуащ улъыхъуащ лъыхъуащ дылъыхъуащ фылъыхъуащ лъыхъуахэщ   ürkmek -щтэн donmak fiilinin adı :щтын   сыщтащ ущтащ щтащ дыщтыщ фыщтащ щтахэщ   Dinlemek fiilinin adı: дэ!уэн   сыдэlуащ удэlуащ дэlуащ дыдэlуащ фыдэlуащ дэlуахэщ   Kaybolmak fiilinin adı: кlуэдын   сыкlуэдащ укlуэдащ кlуэдащ дыкlуэдащ фыкlуэдащ кlуэдахэщ   bakmak fiilinin adı : плъэн   сыплъащ уплъащ плъащ дыплъащ фыплъащ плъахэщ     Eylemlerin adı olan sözcükler bir liste halinde verilecektir.   Bir şeyi yazmak bir şeyi dinlemek veya bir şeyi kaybetmek ise farklı biçimde ifade  bulmak durumundadır. Bazı fiillerin bu çekimi olmaz. Örneğin bir şeyi uyumak, bir şeyi bayılmak olmaz da birini uyutmak birini bayıltmak şeklinde cümle oluşacağından  onların çekimi de kendi kurallarıncaгъэön eki eklenerek olur.   Bir şeyi yazmak : тхын   стхащ птхащ итхащ ттхащ фтхащ ятхащ (иатхащ )   Bir şeyi dinlemek: едэlуэн   седэlуащ уедэlуащ едэlуащ дедэlуащ федэlуащ едэlуахэщ   Bir şeyi kaybetmek: Гъэкlуэдын   згъэкlуэдащ бгъэкlуэдащ игъэкlуэдащ дгъэкlуэдащ вгъэкlуэдащ   ягъэкlуэдащ (иагъэкlуэдащ )   Bir şeyi görmek: лъагъун   Слъэгъуащ плъэгъуащ илъэгъуащ тлъэгъуащ флъэгъуащ ялъэгъуащ.     Bir şeyi yemek :Шхын   сшхащ пшхащ ишхащ тшхащ фшхащ яшхащ   сшха? пшха? ишха? тшха? фшха? яшха?   сошх бошх иешх дошх фошх яшх   сшхырэ? пшхырэ? ишхрэ? тшхырэ? фшхырэ? яшхрэ?   сшхыкъым пшхыкъым ишхкъым тшхыкъым фшхыкъы яшхкъым   birini uyutmak : гъэжейн   Сэ ----- сэ -------------- сы ---- з -- гъэ ---- жеящ. Уэ ------ уэ -------------- у ----- б -- гъэ ----- жея? Ар ----- абы ------------ . ------ и -- гъэ ----- жеякъым. Дэ ------ дэ ------------- ды ---- д -- гъэ ----- жеякъэ? Фэ ------ фэ ------------ фы ---- в -- гъэ ---- жейнщ. Ахэр - абыхэм --------- . ------ а -- гъэ ----- жейнт   Сэ уэ сыбгъэжеящ. Beni sen uyutmuş olansın. Beni sen uyuttun gibi. Сэ абы сигъэжеящ. Сэ фэ сывгъэжеящ. Сэ абыхэм сагъэжеящ. Уэ сэ узгъэжеящ. Уэ абы уигъэжеящ. Уэ дэ удгъэжеящ. Уэ абыхэм уагъэжея? Bu örnekleme çoğaltılabilir. Fiile yakın olan şahıs eki uyutan diğeri uyuyandır.   Sevmek :фlыуэ лъагъун   Сэ ------- сэ ---------- фlыуэ -------- сы ---- з -- о -- лъагъу Уэ -------- уэ --------- фlыуэ ---------- у ---- б -- о Ар ------- абы ------- фlыуэ ----------- . ---- и -- е Дэ -------- дэ --------- фlыуэ --------- ды --- д -- о Фэ -------- фэ -------- фlыуэ --------- фы --- в -- о Ахэр ---- абыхэм --- фlыуэ ---------- . ----- и -- а   Сэ уэ фlыуэ сыболъагъу.-- Sen beni seviyor olansın. Beni seviyorsun. Сэ абы фlыуэ селъагъу.-- Beni seviyor. Сэ фэ фlыуэ сыволъагъу.-- Beni seviyorsunuz. Сэ абыхэм фlыуэ салъагъу.-- Beni seviyorlar. Уэ сэ фlыуэ узолъагъу.---- Seni seviyorum. Уэ абы фlыуэ уелъагъу.----- Seni seviyor.   Öndeki şahıs ekleri sadece cümlelerin kavranması içindir.   Diğer çaprazlamaları işleterek her tablodan sadece olumlu olarak otuz ikişer cümle türetilebilir.   Beni seviyor musun?Фlыуэ сыплъагъурэ? Onu seviyor musun?Фlыуэ плъагъурэ?     Фlыуэ сыплъагъукъэ? – Beni sevmiyor musun? Фlыуэ узолъагъу. – Seviyorum.   Япэм фlыуэ услъагъут. – Eskiden seni seviyordum. Иджы фlыуэ услъагъужкъым. Şimdi, artık seni sevmiyorum.   Мазэрэ Динэрэ фlыуэ зэролъагъухэ. Maze ile Dine birbirlerini seviyorlar. Зэшхэр фlыуэ зэролъагъухэ. Kardeşler birbirlerini seviyorlar.   Фlэфl -- Sevmek   Сыт нэхъ пшхын? – Ne yersin? Сыт нэхъ пфlэфl? – Daha çok neyi seversin. Псыхьэлывэ сфlэфlщ.—Su böreğini severim. lэфlэуфlэ зыгуэрхэр нэхъ сфlэфlщ. Tatlı bir şeyleri daha çok severim.   lэфl -- Tatlı Гуащlэ -- Ekşi Сыр -- Acı Дыдж – Acı ( patlıcan ve salatalıktaki acımsı tat ) Фlэlу – Yemeklerin bozulmaya döndüğündeki tadı. Кlыбжь – Soğanımsı tat   Накlуэ Зафер шхапlэм дыгъакlуэй Хьэнтхъупс гуащlэ дегъафэ. Пщтыр пщтыру хьэнтхъупс дефэнщ.   Зафер тхъу, шатэ, шху, кхъуей къищэхуащ. Зафер шэрэ шхурэ ишхыну фlэфlщ.     Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed

ЕПЩlЫКlУХАНЭ ГУКЪИНЭ td> ONALTINCI DERS td> tr> tbody> table>     Bu derste sözcüklerin oluşumu ile ilgili bir çalışma yürüteceğiz. Dilin ses dili olması nedeniyle Bu çalışmayı iyi anlamak önemlidir. Örnek olarak atmak ile ilgili sözcüklerin oluşumunu inceleyelim.   дзы-- at хыфlэдзэ-- (elindekini yere ) at дэдзей -- yukarıya at едзых -- aşağıya at   Söyleyenin nerede olduğu sözcüğün oluşumunu etkiler   т - üzeriniх - topluluğuи - bir şeyin içiniп - ucunuщl - altını д - iki şeyin arasınıфl - takılı olmayıбгъэ - yanınıбгъу- yanını кlэщlэ - yanını   sesli harfle biten sözcükler at, sessiz harfle biten sözcükler den at şeklinde oluşur.   Başına къ alan sözcüklerde söyleyen kendisinin bulunduğu yere doğru at demektedir. Kendisi altta üstte içinde dışındadır. Oraya at demektedir.   Başına н alan sözcükler de oraya doğru at demektedir, veya kendinin attığı yere doğru, kendinin gideceği yöne duğru bir at emri vermektedir.   Bu temel kabullerden hareketle aşağıdaki sözcükleri anlamlandırmaya Çalışır isek işin zorluğunun olmadığını anlayabiliriz.     тедзэ тедз нытедзэ нытедз къытедзэ къытедз хэдзэ хэдз ныхэдзэ ныхэдз къыхэдзэ къыхэдз идзэ идз нидзэ нидз къидзэ къидз   пыдзэ пыдз ныпыдзэ ныпыдз къыпыдзэ къыпыдз щlэдзэ щlэдз ныщlэдзэ ныщlэдз къыщlэдзэ къыщlэдз дэдзэ дэдз ныдэдзэ ныдэдз къыдэдзэ къыдэдз   фlэдзэ фlэдз ныфlэдзэ ныфlэдз къыфlэдзэ къыфlэдз дэдзей едзых ныдэдзей недзых къыдэдзей къедзых   бгъэдэдзэ бгъэдэдз ныбгъэдэдзэ ныбгъэдэдз къыбгъэдэдзэ къыбгъэдэдз   бгъурыдзэ бгъурыдз ныбгъурыдзэ ныбгъурыдз къыбгъурыдзэ къыбгъурыдз   кlэщlэдзэ кlэщlэдз ныкlэщlэдзэ ныкlэщlэдз къыкlэщlэдзэ къыкlэщlэдз   кlэлъыдз ныкlэлъыдз къыкlэлъыдз хыфlэдзэ ныхыфlэдзэ къыхыфlэдзэ   Мыlэрысэр жыг щlагъым щlэдзэ.-- Elmayı ağacın altına at. Мыlэрысэр жыг щlагъым щlэдз.-- Elmayı ağacın altından at.   Мыlэрысэр жыг щlагъым къыщlэдзэ. -- Elmayı ağacın altına at. ( söyleyen elmanın altında)   Мыlэрысэр жыг щlагъым къыщlэдз. -- Elmayı ağacın altından at. ( söyleyen elmanın altında değil)   Мыlэрысэр жыг щlагъым ныщlэдзэ. -- Elmayı ağacın altına at. ( söyleyen kendisi de atıyor veya oraya gidecek)   Мыlэрысэр жыг щlагъым ныщlэдз.-- Elmayı ağacın altından at. ( söyleyen de dışarı atıyor veya dışarıya çıkacak oraya atılmasını istiyor.)   Bu söylemlerin hepsi karşıdakine yani muhataba emir şeklindedir. Atılan şey de herhangi bir şeydir. Şahıslar söz konusu olursa iki parçalı fiiller gurubuna girer ve şahıs ekleri araya girerler.   Мазэ еджэу иуха тхылъыр lэнэм тридзащ.Maze okuyup bitirdiği kitabı masanın üzerine attı.   ты -- üzerine ( ı harfi düşmüş.) р-- ı ve i arasına kaynaştırma olarak girmiş. и -- üzerine atan o дз-- atma fiil kökü а-- yakın geçmişte щ-- atılmış olduğunu yani şu andaki halini gösterir.   Onun tarafından belirtilen şey belirtilen yere atılmış durumdadır.     Aynı çalışmayı koymak ve almak üzerinden yapacak olursak. лхьэ–koy ( konuma getir)х-- al   телъхьэ тэх нытелъхьэ нытех къытелъхьэ къытех хэлъхьэ хэх ныхэлъхьэ ныхэх къыхэлъхьэ къыхэх илъхьэ их нилъхьэ них къилъхьэ къих пылъхьэ пых ныпылъхьэ ныпых къыпылъхьэ къыпых   щlэлъхьэ щlэх ныщlэлъхьэ ныщlэх Къыщlэлъхьэ къыщlэх фlэлъхьэ фlэх ныфlэлъхьэ ныфlэх къыфlэлъхьэ къыфlэх дэлъхьэ дэх ныдэлъхьэ ныдэх къыдэлъхьэ къыдэх   бгъэдэлъхьэ бгъэдэх ныбгъэдэлъхьэ ныбгъэдэх къыбгъэдэлъхьэ къыбгъэдэх   бгъурылъхьэ бгъурых ныбгъурылъхьэ ныбгъурых къыбгъурылъхьэ къыбгъурых   кlэщlэлъхьэ кlэщlэх ныкlэщlэлъхьэ ныкlэщlэх къыкlэщlэлъхьэ къыкlэщlэх   Мазэ еджэу иуха тхылъыр lэнэм трилъхьащ. -- Maze okuyup bitirdiği kitabı masanın üzerine koydu.   Aynı çalışmayı kendini oturur konuma getirme üzerinden yürütelim. Bunları daha da çoğaltılabilir de daha çok işlek ve günlük konuş – malarda geçenleri alıyorum.   тlысхьэн -- oturur konuma gelmek – т den с ye geçmek   тетlысхьэ къытетlысхьэ нытетlысхьэ хэтlысхьэ къыхэтlысхьэ ныхэтlысхьэ   итlысхьэ къитlысхьэ нитlысхьэ пытlысхьэ къыпытlысхьэ ныпытlысхьэ   щlэтlысхьэ къыщlэтlысхьэ ныщlэтlысхьэ фlэтlысхьэ къыфlэтlысхьэ ныфlэтысхьэ   дэтlысхьэ къыдэтlысхьэ ныдэтlысхьэ бгъэдэтlысхьэ къыбгъэдэтlысхьэ ныбгъэдэтlысхьэ   бгъурытlысхьэ къыбгъурытlысхьэ ныбгъурытlысхьэ кlэщlэтlысхьэ къыкlэщlэтlысхьэ ныкlэщlэтlысхьэ   Мазэ еджэн иуха тхылъыр lэнэм трилъхьэри и анэм бгъэдэтlысхьэжащ. Maze okumasını bitirdiği kitabı masanın üzerine koyup annesinin yanına oturdu. Щlалэ цlыкlур нанэ бгъэдэзгъэтlысхьащ.   бгъэдэ-- yanına з-- yaptıran ben гъэ-- yaptırma ön eki тlыс --oturur konuma ( yani т durumundan с durumuna ) хь-- Belirtilen konuma getirme а-- yakın geçmiş щ-- şu anki durum.   onu ben belirtilen şahsın yani onun yanına oturtmuş durumdayım.     --------- Сэ ---- сэ ----------- сы -- бгъэдэ -- з -- гъэ – тlыс -- хь -- а -- щ. --------- Уэ -----уэ ----------у-----------------б ------------------------------- ? Ар ---абы абы ----------. -----------------и ------------------------------ къым. --------- Дэ ----- дэ --------- ды --------------- д ------------------------------ къэ? ---------Фэ ----- фэ --------фы--------------в------------------------------ т. --------- Ахэр - абыхэм --- . ----------------- а ------------------------------ т?   Bu tablonun tek istisnasıахэрile başlayan cümlelerin sonuna хэ çoğul eki alması zorunluluğudur.   Сэ уэ еджапlэм сы – щlэ -- б -- гъэ – тlыс -- хь – а -- щ. Ар абы абы . --бгъэд --и --гъэ –тlыс-- хь -- а ? Ар абыхэм абы . --бгъэд --а --гъэ –тlыс-- хь --а --къым. Фэ сэ нанэ фы -- бгъэдэ -- з – гъэ – тlыс -- хь -- а -- тэкъэ?   фы--- sizi (oturan) бгъэдэ--- yanına з--- ben (oturtan) гъэ--- yaptırma öneki тlыс-- oturur konumda ( т den с durumuna ) хь--- Belirtilen konuma getirme anlamı а--- geçmiş тэ--- bitmiş zamanda къэ?--- olumsuz soru eki.   Sizi ben belirtilen kişi yanına oturtmamış mıydım?     Şimdi de aynı çalışmayı bir yere girme çıkma sözcüklerinin oluşumu üzerine yapalım.   хьэ -- gir anlamında taşıyıcının erk sahibinin hareketi kendini хьыyapmak кl -- çık başlatılmış olguyu sonlandır   техьэ текlнытехьэ нытекlкъытехьэ къытекl хэхьэ хэкlныхэхьэ ныхэкlкъыхэхьэ къыхэкl ихьэ икlнихьэ никlкъихьэ къикl   дэхьэ дэкlныдэхьэ ныдэкlкъыдэхьэ къыдэкl гуэхьэ гуэкlныгуэхьэ ныгуэкlкъыгуэхьэ къыгуэкl щlэхьэ щlэкlныщlэхьэ ныщlэкlкъыщlэхьэ къыщlэкl   бгъэдэхьэ бгъэдэкlныбгъэдэхьэ ныбгъэдэкlкъыбгъэдэхьэ къыбгъэдэкl   бгъурыхьэ бгъурыкlныбгъурыхьэ ныбгъурыкlкъыбгъурыхьэ къыбгъурыкl   Заферрэ сэрэ зэгъусэу псым дыхэхьэри дыкъыхэкlыжащ.   ды-- biz къы-- den хэ-- çoğuldan кlы-- çıkış ж--- önceki konumumuza а-- yakın geçmişte щ -- yapmış durumdayız.   дыхэхьэри-- girdik ve biz girmiş olduğumuz şeyden çıkmış durumdayız.   шэ -- birini beraberinde belirtilen yere götürmek   тешэ тешыж нытешэ нытешыж къытешэ къытешыж хэшэ хэшыж ныхэшэ ныхэшыж къыхэшэ къыхэшыж ишэ ишыж нишэ нишыж къишэ къишыж   гуэшэ гуэшыж ныгуэшэ ныгуэшыж къыгуэшэ къыгуэшыж дэшэ дэшыж ныдэшэ ныдэшыж къыдэшэ къыдэшыж   бгъэдэшэ бгъэдэшыж ныбгъэдэшэ ныбгъэдэшыж къыбгъэдэшэ къыбгъэдэшыж.   Dilin ses dili olması nedeniyle seslerin yüklendikleri anlamlar kavranırsa sözcüklerin oluşumu anlaşılırlığı kolaylaşır. Bunlar muhataba yönelik emir sözcükleridir. Çekimlenmeleri durumunda diğer çekimler gibi şahıs eklerini alırlar ön ek ve soneklerle anlatım zenginleşir sonsuz anlatım zenginliğine ulaşır. Buradan şunu çok rahatlıkla söyleyebiliriz ki bu dilin zenginliğinin sınırı yoktur. Sonsuz bir sözcük zenginliğine sahiptir. Ses anlam temelinde son kullanılan sözcükten sonra da oluşabilecek başka bir sözcük vardır. Bizim konumuz zaten dilin genişliğini ölçmek değildir. Ona bizim yetişmemiz mümkün olmaz. Bizim konumuz sadece olabildiğince ses anlam temelinden sözcüklerin nasıl oluştuğunu anlatmaya çalışmaktır. Bu dili bilen birisi için ses anlam temelinde oluşmuş ilk defa duyduğu sözcük anlaşılmaz değildir.   Сэ Истанбул сокlуэ уэри унэкlуэн? -- İstanbul’a gidiyorum sen de gelir misin?   Сэ Истанбул сокlуэ уэри унэкlуэфын? -- İstanbul’a gidiyorum sen de gelebilir misin?   Сэ Истанбул сокlуэж уэри унэкlуэн? -- Ben İstanbul’a dönüyorum sen de gelir misin?   Сэ Истанбул сокlуэж уэри унэкlуэжын? -- İstanbul’a dönüyorum sen de döner misin?   Сэ Истанбыл сокlуэж уэри унэкlуэжыфын? -- İstanbul’a dönüyorum sen de dönebilir misin?   Сэ Истанбул сокlуэж уэри унэкlуэжыфыну? -- İstanbul’a dönüyorum sen de dönebilecek misin?   Baştaki сэ lerin günlük konuşmalarda gerekmedikçe söylenmez olduklarını zaten biliyoruz.   Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed

ЕПЩlЫКlУТХУАНЭ ГУКЪИНЭ td> ON BEŞİNCİDERS td> tr> tbody> table>       Bu dilde cümle oluşumunda konu bahsi önemlidir. Konu bahsi p durumunda olur. мhalindekiler daima figürandır. Bütün nesnelerin veya şahısların görüntülerinin fiilde temsil ediliyor olmaları nedeniyle fiillerin aldığı şekiller üzerinde fazlaca çalışmamız sıkıntı yaratmış görünebilir. Fiildeki oluşum kavrandığında zaten dil de sökülmüş olur.  Bu nedenle fiilin çekimlenme biçimi özel bir öneme sahiptir. Sözcükler ise ses anlam ilgileriyle oluştuklarını değişik vesilelerle anlamış durumdayız. İsimlerin  i hali p ile ve e halinin de мile verildiğini de yalinin fiil başına eklenen щ ile ve den halinin къэ ekinin fiil başına eklenmesiyle yapıldığını biliyoruz. мк!э e doğru,  уolarak anlam ilgileri kurmanın fiil sonuna geldiklerini öğrendik. Günlük konuşmalarda şahısların sadece veya gerekmedikçe fiil başındaki görüntüleriyle zikredildiğini de anlattık. Burada dikkatli incelenirse sözcüklerin oluşumu da belli bir kurala göre oluştuğunu anlayabiliriz.    Уадэр lэнэм теслъхьащ. т - е - с - лъ - хь – а – щ    т- üzerine  е- onun(masanın)  с-koyan( ben)  лъ- cansız varlığı yatay  хь- belirtilen konuma getirdi  а – geçmişte ( yapılmış )  щ - şu anki hal.    Çekiç benim tarafımdan masanın üzerine konulmuş durumdadır.  Burada çekiç o olduğundan şahıs eki yok . Masa ise мhalindedir ve e ile  temsil ediliyor.  Eğer ben seni masanın üzerine koydum olsaydı cümle şöyle oluşacaktı.  (şahısların görüntüsünün anlaşılması için zikrediyorum.)    Уэ lэнэм утеслъхьащ.  Фэ lэнэм фытеслъхьащ  Ахэр lэнэм теслъхьахэщ.    Burada öğretici bu yapının farkında ise onu şekiilendirmesi kolay olur. İstediği örnek cümlelerle süsleyebilir. Bu yapıların farkında olmayan öğretici  ise dilini bilenleri geliştirmede faydalı olsa da yeni öğrenmek isteyenlerde  aynı başarıyı gösteremez. Bu bakımdan öğreticilerin bu kuralları iyi kavramış olmaları gerekir.  c -- sesi sevgiyi, güveni , selamlaşmayı , sükunu temsil eder .    Заферрэ сэрэ нэгъабэ адыгэбзэм делэжьыну дыщызхуэсам  нэсэlуасэ дыщызхуэхъуащ.  нэ - gözсэ- tanışıklığı lуа ağız ,ses сэtanışıklığı yani samimi  ды -bizщы-oradaз- karşılıklıхуэ- yönelik olarakхъу-olduk  а- geçmişte щ- şu an da öyleyiz.    Yani şunun iyi anlaşılmasında fayda var; sesler tesadüfen bir araya gelerek sözcük oluşmuyor. Ses anlam tabanından hareketle sözcükler oluşuyor. Tüm sözcüklerin tahlili yapılabilir. Biz bununla uğraşıp sadece bilgi yüklenerek dili öğreneceğimizi düşünmüyoruz fakat temel bazı esasları belirtmek için anlatıyoruz. Dili öğrenmek öğrendiğimiz seslerden oluşan sözcükleri işletmekle olacağı açıktır. Öyleyse saltbilginin dili konuşmada bir ilerleme getirmeyeceğini de bilmeliyiz.    Танэр хадэм сшэн?-- Danayı bahçeye götüreyim mi?  -- Шэ.-- Götür.  -- Умышэ.-- Götürme.    -- Танэр хадэм пшэфын?-- Danayı bahçeye götürebilir misin?  -- Сшэфынщ.-- Götürebilirim.  -- Сшэфынкъым.-- Götüremem.    -- Мы усэр дахэу птхыфын?-- Bu şiiri güzelce yazabilir misin?  -- Стхыфынщ.-- Yazabilirim.  -- Стхыфынкъым.-- Yazamam.  (Bu yapı daha çok güç veya yetenekle ilgilidir.)   -- Мы усэр дахэу пхуэтхын?-- Bu şiiri güzelce yazabilir misin? -- Схуэтхынщ.-- Yazabilirim. -- Схуэтхынкъым.-- Yazamam.  ( Bu yapı da daha çok uygun musun veya zamanın var mı veya danışma ile ilgilidir.)   -- Шей сефэн?-- Çay içeyim mi? -- Ефэ.-- İç.  -- Уемыфэ.-- İçme.    -- Шей дефэн?-- Çay içelim mi?  -- Дефэнщ.-- İçelim.  -- Дефэнкъым.-- İçmeyelim.    -- Шей дефэфын?-- Çay içebilir miyiz?  -- Дефэфынщ.-- İçebiliriz.  -- Дефэфынкъым.-- İçemeyiz.    -- Нанэ унэм сшэжын?-- Nineyi eve götüreyim mi?  -- Шэж.-- Götür.  -- Умшэж.-- Götürme.  -- Пшэжыфын?-- Götürebilir misin?  -- Пхуэшэжын?-- Götürebilir misin?  -- Сшэжыфынщ.-- Götürebilirim.  -- Схуэшэжынщ.-- Götürebilirim.    Bir işi eylemi yapın yapmayın konuşmasında cevap verenin kendisi dahil değilse  мы eki ile olumsuzluk bildirimi yapılır. Kendisi dahil değilse къым ile olumsuz cevap  verilir. Burada bilinmesi gereken bir husus ta къым olumsuz bildirimi ve  къэ olumsuz soru bildirimlerinin bazı yörelerde !ым , !э şeklinde olduğu  da bilinmelidir. Fakat literatürde önceki halleri kullanıldığından biz de o haliyle kullanıyoruz.    -- Хасэм дыкlуэн? -- Derneğe gidelim mi?  -- Хъунщ. Дыкlуэнщ.-- Olur. Gidelim.  -- Дыкlуэнкъым.-- Gitmeyiz.  -- Дыкlуэнукъым.-- Gitmeyeceğiz.  -- Дыкlуэнущ.-- Gideceğiz.    -- Истанбул дыкlуэфын?-- İstanbula gidebilirmiyiz.  ( Burada özel isim olduğundan hal eki almamış aslında мhalinde olduğunu görün)    -- Дыкlуэфынщ.-- Gidebiliriz.  -- Дыкlуэфынкъым.-- Gidemeyiz.    -- Тlэкlу зыдгъэпсэхун?-- Biraz dinlenelim mi?  -- Зыдгъэпсэхунщ.-- Dinlenelim. Dinleniriz.  -- Зыдгъэпсэхункъым.-- Dinlenmeyiz. Dinlenmeyelim.    -- Тlэкlу зыдгъэпсэхун?-- Biraz dinlenelim mi?  -- Зывгъэпсэху.-- Dinlenin.  -- Зывымгъэпсэху.-- Dinlenmeyin.    -- Тlэкlу зыдгъэпсэхуащэрэт.-- Biraz dinlenseydik.  -- Тlэкlу дэкlым зыдгъэпсэхунщ.-- Biraz sonra dinleniriz.    -- Нобэ дызэрлэжьар ирикъунщ.-- Bu günlük çalıştığımız yeterlidir.  -- Сэ унэм сокlуэж. Уэри нэкlуэж.-- Ben eve dönüyorum .  Sen de dön.(oraya)  -- Хъунщ. Сэри сынэкlуэжынщ. -- Olur. Ben de dönerim.    -- Дэнэ укlуэрэ? -- Nereye gidiyorsun?  -- Хадэм сокlэ. -- Bahçeye gidiyorum.    -- Дэнэ укъикlыжрэ?-- Nereden dönüyorsun?  (geliyorsun)  -- Хадэм сыкъокlыж.-- Bahçeden dönüyorum.    -- Дэнэ ущылажбэрэ?-- Nerede çalışıyorsun?  -- Истанбул сыщолажьэ.-- İstanbulda çalışıyorum.    Динэ курыт еджапlэм щоджэ.-- Dine orta öğretim  okulunda okuyor.  Динэрэ сэрэ курыт еджапlэм дыщоджэ. -- Dine ve ben orta öğretim okulunda okuyoruz.    -- Мыбыкlэ укъэкlуэфын? -- Bu tarafa gelebilir misin? -- Сынэкlуэфынщ. -- (Oraya)Gelebilirim. -- Сынэкlуэфынкъым.-- (Oraya) Gelemem.    -- Сэ уэрамым сыдохьэ. Уэри уныдэхьэфын? -- Ben sokağa çıkıyorum.  (sokak arasına giriyorum) Sen de gelebilir misin?    -- Сыныдэхьэфынщ.-- Gelebilirim.  -- lуэху сиlэщ. Сыныдэхьэфынкъым.-- İşim var . Gelemem.     Bir şeyi birisine yaptırmak. Şimdiki zaman özel olumlu bildirimi.   Шэр ------ сэ -------- сэ ----------- сы ----з -------- о --- гъа --- фэ  Ар --------- уэ -------- уэ ------------- у -----б -------- о -----------------.  Шейр ----- абы ----- абы ----------- и ----- . –-р--- е ------------------.  Псыр ------ дэ -------- дэ ----------- ды ----д ------- о -----------------.  -------------- фэ -------- фэ ---------- фы ---в -------- о ----------------.  ------------- абыхэм – абыхэм ---- и ------. -- р ---а ------------- фэхэ.      Шейр сэ уэ сыбогъафэ.  Шейр и хьэщlэхэм Динэ ирегъафэ.  Псыр сэ уэ сыбогъафэ.(Günlük konuşmalarda bu cümle şöyle olur)  Псы сыбогъафэ. -- псы-- Konu bahsi su    сы -- içen(ben)  б -- içiren(sen)  о -- şimdi  гъа-- yaptırma ön eki  фэ-- içme fiil kökü. --Bana su içiriyorsun.( Bana su içiriyor olansın.)    Bu tabloda suyu dan sonra ilk gelan şahıs абыхэм(onlar) olursa o zaman  fiil başına я gelmek durumundadır ve sondakiхэdüşer. Buradaki durum fiil başında  onlara su içirdiğim belirtilmiş olduğumuzdan ikinci çoğul ekine gerek kalmaz.  Шейр си хьэщlэхэм сэ язогъафэ. Günlük konuşmalarda bu cümle de şöyle oluşur.  Си хьэщlэхэм шей язогъафэ.  Bu tabloda suyu veya çayı dan sonra ilk gelen şahıs абы(o) olursa  o zaman da fiil başına и gelmek durumundadır    Псыр абы уэ ибогъафэ.  Шейр хьэщlэм уэ ибогъафэ.  Шейр хьэщlэм ибогъафэ.Günlük konuşmalarda  Хьэщlэм шей ибогъафэ olur.    Şimdiki zaman sorusunun da o kalkar ve sonuna pэgetirilerek  yapıldığını çeşitli defalar anlatmıştık.    Шейр хьэщlэм ебгъафэрэ? – Çayı misafire içiriyor musun?    езгъафэрэ? – içiriyor muyum?  ебгъафэрэ? – İçiriyor musun?  иригъафэрэ? – İçiriyor mu?  едгъафэрэ? – İçiriyor muyuz?  евгъафэрэ? – İçiriyor musunuz?  ирагъафэрэ? – İçiriyorlar mı?    Burada çay içiren şahıs eki var fakat içirilen şahıs  eki o olduğundan yoktur çay ise иveеile gösterilmiş.    Шейр сэ уэ себгъафэрэ? – Çayı bana sen içiriyor musun?  Шейр уэ сэ уезгъафэрэ?– Çayı sana ben içiriyor muyum?    çay içen içirenin sorgulandığı şahıs ekleri ve çayın  görüntüsü e olarak fiil başına işlenmiş.      (Şimdiki) Geçmiş zamanda.    ----------- сэ -------- сэ ----------- с ----- е ------ з ---- гъэ-- ф - а - щ.  Ар -------уэ --------уэ -----------у ----- е ------ б -----------------------.  Шейр -- абы-----абы ---------- . ------ и – р - и -----------------------.  Псыр----дэ -------дэ ----------- д ----- е ------ д -----------------------.  -----------фэ-------фэ ---------- ф ----- е ------ в -----------------------.  -----------абыхэм - абыхэм ---- . ------ и – р - а -------------------- хэщ.   Buradaki е seslerinin иэ ses bileşeni olduğunu hatırlayınız.    Псыр абы сэ . - е - з - гъэ - ф - а - щ.    Псыр абы сэ езгъэфащ. --Suyu ben ona içirmiş durumdayım .  Ben ona su içirdim. ( İçirmiş durumdayım.)  Псы езгъэфащ.    Burada da şahıs olarak ilk gelen абы ( ona) olursa fiil başına и ve еgelir    Шейр абы сэ езгъэфащ  ----------------------- ебгъэфащ  ------------------------ иригъэфащ  ------------------------ едгъэфащ  ------------------------ евгъэфащ.  ------------------------ ирагъэфащ.şeklinde olur.    İlk gelen şahıs eki абыхэм (onlara) olursa sonuna хэeki alır.    Шейр абыхэм сэ езгъэфахэщ. ------------------------ ебгъэфахэщ ------------------------ иригъэфахэщ ------------------------ едгъэфахэщ ------------------------ евгъэфахэщ ------------------------ ирагъэфахэщ şeklinde oluşur.   Bu yapıda da щ kalkarsa soru cümlesi,къым olumsuz cümle son eki  olduğunu,къэ olumsuz soru eki ,т bitmiş zaman eki,т vurgu ile bitmiş zaman sorusu olduğunu,нуgelecek zaman soru eki olduğunu,нущgelecek zaman eki,  н içireyim mi, нутiçirecektim, нутэкъымiçirmeyecektimнутэкъэiçirmeyecek  miydim ,нт içirirdim ekleri olduklarını hatırlayıp cümlelerimizi bu kalıplarla çoğaltabiliriz.   Шей дегъафэ. Мыlэрысэ сыгъэшх.  Истанбул севгъашэ.  Шыпс пlастэ дыгъэшх.  Хьэлывэ сыгъэшх.    Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed

ЕПЩlЫКlУПЛlАНЭ ГУКЪИНЭ td> ONDÖRDÜNCÜ DERS td> tr> tbody> table>     Konum, yer, duruş bildiren sesler ve bu seslerin oluşturdukları sözcüklere bakalım. ХЭ--Çoğul olan bir şeyi gösterdiğini zaten biliyoruz. Bir çokluğun içine girme çıkma  И --Bir kabın veya çevirmenin içine girme çıkma şeklinde sözcük oluşturur.    c -- Oturan varlık gösterir.  т -- Ayakta duran varlık gösterir.  лъ-- Yatan veya yatay veya cansız varlık konumu gösterir.  п-- Uç veya uçta duran varlık gösterir.  лъ nin тolması uçmaktır veya hızla ayağa kalkmaktır.  бгъэ бгъу yanları anlatır.  д --Sağlam bir yeri veya iki şeyin arasında sağlam yerde olmayı anlatır.  щl--içini evin içi gibi şeyleri anlatır.    Bu dilde altta yanda veya herhangi bir yerde ve oturur, durur, yatar  şeklindeki duruş vaziyeti de söz konusu edilmek durumundadır.    ит -- bir şeyin içinde ve ayakta  ис -- bir şeyin içinde oturur durumda  илъ -- bir şeyin içinde yatar konumda veya cansız varlık olarak    хэт-- bir çokluğun içinde ayakta durarak  хэс-- bir çokluğun içinde oturarak  хэлъ-- bir çokluğun içinde yatarak veya cansız varlık olarak.    тет-- üstte ve ayakta  тес-- üstte ve oturur konumda  телъ-- üstte yatay konumda veya cansız varlık olarak    щlэт-- üstü kapalı bir yerde ayakta  щlэс-- üstü kapalı yerde oturur konumda  щlэлъ-- üstü kapalı yerde yatay veya cansız varlık olarak    бгъэдэт-- yanında koyun koyuna gibi ayakta  бгъэдэлъ-- yanında koyun koyuna gibi yatay veya cansız varlık olarak  бгъэдэс-- yanında koyun koyuna gibi oturur konumda  бгъурыт-- yanında ayakta  бгъурыс-- yanında oturur konumda  бгъурылъ-- yanında yatay konumda veya cansız varlık olarak    кlэщlэт-- yanında himayesinde gibi ayakta  кlэщlэс-- yanında himayesinde gibi oturarak  кlэщlэлъ-- yanında himayesinde gibi yatay veya cansız varlık olarak    пыт-- ucunda dik veya canlı diri ayakta  пыс-- ucunda tünemiş konumda  пылъ-- ucunda asılı konumda     гуэт-- diğer yarısı gibi ayakta  гуэлъ-- diğer yarısı gibi yatay  гуэс-- diğer yarısı gibi oturur konumda    фlэт-- ucunda takılı olarak dik kunumda  фlэс-- ucunda takılı olarak oturur konumda  фlэлъ-- ucunda asılı olarak takılı veya cansız varlık olarak    кlуэцlыс-- katlamalı bir şeyin içinde oturur konumda  кlуэцlылъ-- katlamalı bir şey içinde yatay veya cansız varlık olarak  кlуэцlыт-- katlamalı kapalı bir şey içinde ayakta durur konumda    Мазэ дэнэ щыlэ?-- Maze nerede?  Мэктэбым и хадэм итщ.-- Okulun bahçesinde duruyor.    Динэ дэнэ щыlэ? -- Dine nerede?  И ныбжьэгъухэм яхэтщ.-- Arkadaşlarının arasında duruyor.    Быцэ дэнэ щыlэ? -- Bıtse nerede?  Уэрамым дэтщ.-- Sokakta. (sokak arasında duruyor.)    Пагуэ дэнэ щыlэ? -- Pague nerede?  Унащхьэм тетщ.-- Damın üstünde duruyor.    Танэр дэнэ щыlэ? -- Dana nerede?  Пщlантlэм дэтщ. -- Avluda duruyor.    Зафер дэнэ щы!э? -- Zafer nerede?  Жыгым бгъурытщ.-- Ağacın yanında duruyor.    Зафер, дыгъуасэ дэнэ ущыlа?-- Zafer , dün neredeydin?  Хасэм сыщlэтащ.-- Dernekteydim.    Пщэдей дэнэ ущыlэну?-- Yarın nerede olacaksın?  Ди щэхуапlэм сыщlэтынущ.-- Alışveriş yerimizde olacağım.    Бжэмышххэр дэнэ щыlэ?-- Kaşıklar nerede?  Ахэр lэнэм телъщ.-- Onlar masanın üzerinde.    Псыфалъэр дэнэ щыlэ?-- Su kabı (bardak) nerede?  Дапхъэм дэлъщ.-- Raf arasında.    Мазэ и гуащэхэр дэнэ щыlэ?-- Maze nin bebekleri nerede?  Пхъуантэм дэлъщ.-- Sandıkta.(duruıyor)    Мазэ махуэ къэс и пэщыр зрегъэзахуэ.  --------------------------------------- Maze her gün odasını düzeltiyor.    И щlагъщlэлъхэр зыкlуцlелъхьэри пхъуантэм делъхьэ.  --------------------------- İç çamaşırlarını katlayarak sandığına koyuyor.    И щыгъынхэр щыгъын дэлъхьэпlэм дахэурэ делъхьэ.  ------------------------------- Elbiselerini elbise dolabına güzelce koyuyor.     И тхылъхэр зыригъэзахуэурэ тхылъылъэм ирелъхьэ.  -------------------------------------- Kitaplarını düzelterek çantasına koyuyor.    Шхэlэнхэри зригъэзахуэурэ ипlэ ирелъхьэж.  -------------------------------- Yorganlarını da düzelterek erine yerleştiriyor.    Ар сытым хуэдэу зэгъэпэщауэ хъыджэбз цlыкlу.  ---------------------------------------- O ne kadar düzenli küçük bir kız.    Шхэгъуэ къэс идзэхэр иелъэщl.  ------------------------------------- Her yemek vaktinde dişlerini fırçalıyor.    Имыщlэ зыгуэрхэри и адэм еупщlурэ зрегъащlэ.  ----------------------------- Bilmediği şeyleri de babasına sorup öğreniyor.    lэнэм дахэу бгъэдотlысхьэри и ныбэр из хъуху машхэ.  ------------------------------- Sofraya güzelce oturup karnını doyuruyor.    lэнэр къыщагъэувым , щы!уахыжым и анэм доlэпыкъу.  --------------- Sofrayı kurarlarken kaldırırlarken annesine yardım ediyor.    Бжэмышххэр бжэмышхылъэм кърехри lэнэм къытрелъхьэ.  -------------------------------- Kaşıkları kaşıklıktan alıp sofraya koyuyor.     Хьэ -- Seslerde belirtilmiş konuma gelmek getirmek anlamları katar.     тlыс ---otur  тетlысхьэ -- belirtilen şeyin üzerine kendini oturur konuma getir.  щlэтlысхьэ -- altına otur  бгъэдэтlысхьэ-- yanına otur    телъхьэ -- üzerine koy  щlэлъхьэ -- altına koy  бгъэдэлъхьэ -- yanına koy  бжьыхэлъхьэ -- tasma veya takı olarak tak  яхэхьэ -- çoğulun içine gir  ихьэ -- bir şeyin içine gir  дэхьэ -- bir çevirme veya iki şey arasına gir  техьэ -- üzerine var    лъхьэ -- cansız bir varlığı belirtilen konuma getir  lуантlэ -- vidala gibi döndür    телъхьэ-- üzerine koy  щlэлъхьэ -- altına koy  пылъхьэ -- ucuna koy  гуэлъхьэ -- diğer yarısı şeklinde yanına koy    теlуантlэ -- üzerine vidala  фlэlуантlэ -- ucuna vidala  щlэlуантlэ -- altına vidala    Гупсэ мыlэрысэхэр тепщэчым ирилъхьэри lэнэм къытрилъхьащ.  --------- Gupse elmaları tabağın içine koyup masanın üzerine koydu.  Нэжан псыгуэнцlыкlум изу псы ирикlэри lэнэм бгъэдилъхьащ.  ---------------- Nejan sürahinin içini su doldurup masanın yanına koydu.    Щlэкхъуалъэм илъ щlакхъуэхэр lэнэм къыкlэщlилъхьащ.  ---------------------- Ekmekliğin içindeki ekmekleri masanın yanına koydu.    Шыпсхэр шынакъхэм кърикlэжри пlастэ бзыгъэхэр къыгуилъхьэжащ.  ------------------------ Şıps leri tabaklara döküp dilim p'astaları yanına koydu.    Бжьыныху хъумэбжьымэ дахэхэр къызкlэриху лы гъэвахэри и щlыlум  къытрилъхьэжащ.  ------------ Güzel sarmısak sosu kokan haşlanmış etleri de üzerine koydu.    Пастэрэ шыпсрэ сшхынщ жызыlэр феблагъэ.  -------------------------------------------- P'aste şıps yerim diyenler buyursunlar.     Сыхэхьащ- bir çoğulun içine girdim- сахэхьащ- onların arasına girdim  ухэхьащ.------------------------- girdinуахэхьащ------------------ girdin  хэхьащ-------------------------- girdiяхэхьащ--------------------- girdi  дыхэхьащ----------------------- girdikдахэхьащ------------------- girdik  фыхэхьащ--------------------- girdinizфахэхьащ------------------- girdiniz  хэхьахэщ.---------------------- girdilerяхэхьахэщ----------------- girdiler.      хьын --- taşınan bir şeyi götürmek хэile olursa çoğulun içine götürmek.    хэсхьащ bir çokluğun içine bir şeyi götürdüm.  хэпхьащ--------------------------------- götürdün.  хихьащ----------------------------------- götürdü.  хэтхьащ---------------------------------- götürdük.  хэфхьащ----------------------------------- götürdünüz.  хахьащ------------------------------------- götürdüler.    яхэсхьащ onların arasına bir şeyi götürdüm.  яхэпхьащ-------------------------------- götürdün. яхихьащ---------------------------------- götürdü.  Яхэтхьащ-------------------------------- götürdük.  яхэфхьащ------------------------------- götürdünüz хахьахэщ------------------------------- götürdüler.     яхэсхьэнщ. Onların arasına ( bir şeyi) götürürüm. яхэсхьэн? ---------------------------------- götüreyim mi?  яхэсхьа? ------------------------------------ götürdüm mü? яхэсхьэнут. -------------------------------- götürecektim. яхэсхьэнут? ------------------------------- götürecek miydim?  яхэсхьэнт. ---------------------------------- götürürdüm.      шэн --beraberinde götürmek.Bir çoğulun içine veya onların içine beraberinde götürmek.  Farklı zaman ve durum örneklerini ayırt etmeğe çalışabilirsiniz.    хызошэ хэсшэрэ? хэсшэкъым яхэсшэнущ яхэсшэн?  хыбошэ хэпшэрэ? хэпшэкъым яхэпшэнущ яхэпшэнкъэ?  хешэ хишэрэ? хишэкъым яхишэнущ яхишэнкъым  хыдошэ хэтшэрэ? хэтшэкъым яхэтшэнущ яхэтшэнщ  хывошэ хэфшэрэ? хэфшэкъым яхэфшэнущ яхэфшэ  хашэ хашэрэ? хашэкъым хашэнухэщ хашэнхэт    Махуэр дахэщ.---- Gün güzeldir.  Бзухэм уэфэгум къыщалъэтыхь.-- Kuşlar gökyüzünde uçuşuyorlar.  Еджакlуэхэр я пэщым щlэсхэщ.--Öğrenciler sınıflarında oturuyorlar.  Зы щlалэ пщlантlэм дэтщ.-- Bir çocuk bahçede duruyor.  Бзу абгъуэр унащхьэм тетщ.-- Kuş yuvası damın üstünde duruyor.  Ботэ и ныбжьэгъухэм яхэтщ.-- Bote arkadaşlarının arasında.  Егъэджакlуэр пхъэщыкъум бгъэдэтщ.-- Öğretmen tahtanın yanında.  Пхъэщыкъум усэ третхэ.----- Tahtaya şiir yazıyor.  Цlыкlухэми я дэфтэрхэм иратхэж.--- Çocuklar da defterlerine yazıyorlar.    Bir şeyin içine yazmak; и – Bir şeyin içini ifade eder.  Bir şeyin içerisine    Yazıyorum.-Yazıyor muyum?- Yazmıyorum.-Yazdım.—Yazdım mı?    изотхэ ----- истхэрэ? ------- истхэкъым ------ истхащ ------- истха?  иботхэ ----- иптхэрэ? ------- иптхэкъым ------ иптхащ ------ иптха?  иретхэ ----- иритхэрэ? ----- иритхэкъым ----- иритхащ ---- иритха?  идотхэ ----- иттхэрэ? ------- иттхэкъым ------- иттхащ ------ иттха?  ивотхэ ------ ифтхэрэ? ----- ифтхэкъым ------- ифтхащ ---- ифтха?  иратхэ ------ иратхэрэ? ---- иратхэкъым ------ иратхащ --- иратха?    Yazmadım.—Yazacağım—Yazacak mıyım?- Yazmıştım.—Yazacaktım.    Истхакъым --- истхэнущ ---- истхэну? ------- истхат ------ истхэнут  Иптхакъым --- иптхэнущ ---- иптхэну? ------- иптхат ----- иптхэнут  иритхакъым -- иритхэнущ -- иритхэну? ----- иритхат ---- иритхэнут  иттхакъым ---- иттхэнущ ---- иттхэну? ------- иттхат ------ иттхэнут  ифтхакъым --- ифтхэнущ --- ифтхэну? ------ ифтхат ----- ифтхэнут  иратхакъым -- иратхэнущ -- иратхэну? ----- иратхат ----- иратхэнут    Bir şeyin üzerine yazmak; т – Bir şeyin üzerini ifade eder.    Тызотхэ ---- тестхэрэ? ---- тестхэкъым ---- тестхащ --- тестха?  тыботхэ ---- тептхэрэ? ---- тептхэкъым ---- тептхащ --- тептха?  третхэ ------ тритхэрэ? ---- тритхэкъым ---- тритхащ --- тритха?  Тыдотхэ ---- теттхэрэ? ---- теттхэкъым ---- теттхащ --- теттха?  тывотхэ ---- тефтхэрэ? ---- тефтхэкъым --- тефтхащ -- тефтха?  тратхэ ------ тратхэрэ ? ---- тратхэкъым ---- тратхащ --- тратха?    тестхакъым ---- тестхэнущ ----- тестхэну? тестхат  тептхакъым ---- тептхэнущ -------- п -------?----------- п------.  тритхакъым ---- тритхэнущ ------- ри ------?---------- ри------.  теттхакъым ---- теттхэнущ ---------- т ------?------------ т-----.  тефтхакъым --- тефтхэнущ ----------ф -----?----------- ф----.  тратхакъым ---- тратхэнущ ---------ра ------?----------- ра-----.    Bir şeyin altına yazmak; Щl – Bir şeyin altını ifade eder  Bir şeyin altına  Yazıyorum.- Yazıyor muyum?—Yazmıyorum—- Yazdım.—Yazdım mı?    щlызотхэ ---- щlэстхэрэ? ---- щlэстхэкъым --- щlэстхащ --- щlэстха?  щlыботхэ ---- щlэптхэрэ? ---- щlэптхэкъым --- щlэптхащ ------- п-----?  щlетхэ -------- щlитхэрэ? ----- щlитхэкъым ----- щlитхащ -------- и -----?  щlыдотхэ ---- щlэттхэрэ? ---- щlэттхэкъым ---- щlэттхащ ------- т -----?  щlывотхэ ---- щlэфтхэрэ? --- щlэфтхэкъым --- щlэфтхащ ------ ф ----?  щlатхэ -------- щlатхэрэ? ----- щlатхэкъым ------ щlатхащ -------- а ----?    Yazmadım.---- Yazacağım.----- Yazacak mıyım? — Yazmıştım.    щlэстхакъым ----- щlэстхэнущ ------- щlэстхэну? --- щlэстхат  ---- п -----------.---------- п ---------.----------- п --------?-------- п-------.  ---- и ----------.----------- и --------.------------ и ---------?------- и-------.  -----т-----------.----------т --------.-------------т ---------?-------т ------.  ---- ф ---------.-----------ф -------.-------------ф --------?-------ф------.  ---- а----------.---------- а ---------.------------- а --------?-------- а------.    Burada özellikle belirtilmesi gereken diğer bir şekil ise bir gurubun içine yazmak  dahil etmek için хэile anlatılması gerekir.    Мазэ и гупым сыхитхащ.- Maze beni gurubuna yazdı.  Синэнур и гупым ухэстхащ.- Seni Sinenur’un gurubuna yazdım.  Сэри фи гупым сыхэтхэ.- Beni de sizin gurubunuza yaz.  Уэри ди гупым ухэстхэн?- Seni de bizim gurubumuza yazayım mı?  Сыхэтхэ.- Yaz. ( o gurubun yani çoğulun içine yaz. )      лъэтэн –uçmak, Yani лъэ nin т olması.    Uçuyorum. ------ Uçuyor muyum? ---- Uçtum.    сэ солъатэ ---------- сылъатэрэ? ------- сылъэтащ.  уэ уодъатэ ------------у -----------? ---------- у ---------.  ар мэлъатэ ----------- . ------------? ---------- . ----------.  дэ долъатэ ---------- ды ------------? -------- ды --------.  фэ фолъатэ --------- фы ----------? --------- фы --------.  ахэр мэлъатэ. --------- . ------- хэрэ? -------- . ------- хэщ.      Uçtum mu? ---- Uçayım mı? ------ Uçuyordum.    сылъэта? -------- сылъэтэн? -------- сылъатэт.  у -----------? -------- у-----------? --------- у ---------.  . ------------? --------.----------? ---------.-----------.  ды ---------? -------ды ---------? --------ды--------.  фы --------? ------- фы ---------? ------- фы---------.  . --------- хэ? -------- . ------- хэ? -------- . -------- хэт.    Ben seni sen beni biz sizi uçururuz türü cümle yapısı.    Сэ -------- сэ ------------ сы ---- з ---- гъэ-- лъэ-- т -- а -- щ.  Уэ --------уэ ------------ у----б-----------------------------------.  Ар --------абы -----------. -----и-----------------------------------.  Дэ --------дэ -------------ды---д-----------------------------------.  Фэ --------фэ ------------фы –в-----------------------------------.  Ахэр -----абыхэм -------. ---а"я -----------------------------хэ -щ.    Daha önceleri yaptığımız gibi çaprazlamalar yapabiliriz. Bu tür çaprazlamalar üzerinde duruşumuzun nedeni bildiğiniz gibi hem uçanın hem uçuranın görüntüsünün fiil başına eklenmesi nedeniyledir.гъэise yaptırma ettirme ön ekidir.щ kalkarsa soru,къым olumsuzluk eki,къэolumsuz soru eki olduklarını zaten biliyoruz. щ yerine т gelirse bitmiş zaman uçmuştum,нут uçacaktım,нт uçardım, нутэкъымuçmayacaktım,нутэкъэuçmayacak mıydım . Ayrıca zaman belirteci a yerineэ ve sonaнgelirse uçurayım mı? olduğunu daha öncelerden hatırlatmış olalım. Şimdiki zaman bildirimlerini de hatırlayın. Şimdi birkaç çaprazlama yapalım.    Уэ сэ узгъэлъэтащ. Sen benim uçurduğumsun. ( Orijinal söylem )  Seni ben uçurdum.    У -- sun  З -- um  Гъэ – ğu – yaptırma ettirme eki.  Лъэ - ayağın  Т -- havalanımı  А – olmuş olan ( sıfatlaştırma )  Щ – şu anki hal.    Ар сэ згъэлъэтащ.-- Onu ben uçurdum  Бзур сэ згъэлъэтащ.-- Kuşu ben uçurdum  Бзухэр уэ бгъэлъэтахэщ.-- Kuşları sen uçurdun  Фэ дэ фыдгъэлъэтащ.-- Sizi biz uçurduk.  Жыгым пыс бзухэр (ахэр )дэ дгъэлъэтэжахэщ.  ----------Ağaçtaki kuşları (onları) biz ( kondukları yerden tekrar) uçurduk.  Къухьлъатэр Умар игъэлъэтащ.---- Uçağı Ömer uçurdu.    Мазэрэ И НанэмрэMaze İle Ninesi    Ныщхьэбэ Мазэ и унэ лэжьыгъэхэр иуха иужь  --------------------Bu akşam Maze ev ödevlerini bitirdikten sonra  и адэм бгъэдэтlысхьащ. -- babasının yanına oturdu.  Тlэкlу еlущэща неlущэщами фэ къриплъакъым.  ---------------Biraz fısıldadı mısıldadıysa da pek yüz vermedi.  И анэмкlэ зиунэтlами абый фэ къыщыримыплъым  -----------------Annesine yöneldiyse de oda yüz vermeyince  И нанэм епщылlащ.--- Ninesine sokuldu.  -- Нанэ, къуэжыхь пщlэрэ? Жиlащ. -- Nine, bilmece biliyormusun? Dedi.  Абый -- O da;  -- сощlэ си тlасэ. Сыт щхьэ сымыщlэу? къыжриlащ.  -- Biliyorum çocuğum. Niçin bilmeyeyim? Diye cevapladı.  -- Нтlэ дызэгъэупщlыт. -- Öyleyse birbirimize soralım.  -- Тегъэ хэткъым. Умыщlэм сызхуей къуажэр къызэптынщ.  -- Oyunbozanlık yok. Bilemezsen istediğim köyü verirsin. -- Тегъа сымхъуну псалъэ узот.-- Oyunbozan olmayacağıma söz veriyorum. -- Нтlэ хэт япэ еупщlынур?-- Öyleyse kim önce soracak? -- Япэ уэ къызэупщl. -- Sen önce sor. -- Быргуэ быргуэ --Bırgue bırgue  Быргуэ мыщэ Bırgue yapılmamış.  Къуэжищэ къызэптам уэстынкъым. Мыр сытми къащlэ. ---Yüz köy versen de bunu vermem. Bunun ne olduğunu bil. -- Ар сытми пшхы хъурэ?-- O ne ise yeniyor mu? -- Ар пшхы хъукъым. Абыкlэ цlыкlухэм я зэш трагъэу. -- O yenmiyor. Onunla çocuklar eğleniyor. -- Къэсщlэжащ, къэсщlэжащ ар къуэжыхьщ. -- Bildim, bildim o bilmecedir. -- Ара дыддэщ си хъыджэбз цlыкlу. Иджы уэ къызэупщl. -- O tam da odur küçük kızım. Şimdi sen sor. -- Модэ къикlлъакъуэ кlыхь-- Şordan gelen uzun bacak -- Ди унэ къихьэ сэрэбжэн. Къащlэ нанэ. --Evimize gelen keçi. Bil nine. -- Сщlэкъым ар хьэщlэупlэрэ.-- Bilmiyorum o misafir mi acaba? -- Къыпхуэщlакъым нанэ. Къуажэ къызэптым бжесlэнщ. -- Bilemedin nine. Köy verirsen söylerim. -- Дэтхэнэ къуажэр ухуей?-- Hangi köyü istiyorsun? -- Щlэжыкъуейр къызэт.-- Ş'ejıqueyi ver. -- Узот.-- Veriyorum. -- Щlэжыкъуей псы иск!эй къиск!ык!ыж.-- Ş'ejıqueye su döküp geri alayım. -- Кърущ нанэ къру.-- Leylek nine leylek. -- Ар уэ дэнэ щызэбгъэщlа?-- Onu sen nereden öğrendin? -- Си анэм щэхуу сигъэщlащ.-- Annem gizlice öğretti.  Мазэи нанэи я гуапэу а пщыхьэщхьэр нэжэгужэу благъэкlащ. -- Nine de Vaze de mutlu bir şekilde sevinçle o akşamı geçirdiler.    Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed

ЕПЩlЫКlУЩАНЭ  ГУКЪИНЭ td> ONÜÇÜNCÜ DERS td> tr> tbody> table>       Bu dersimizde öneklerle cümle yapıları üzerinde çalışalım.   Ху –ön ekinin birisi için, bir şeyi-- na yapmak na etmek na eylemek anlamında kullanılışına bakalım.   Burada fiillerin iki türlü söylemi olduğunu hatırlayalım. Tüm söylemlerde cümle kuruluşlarının bu iki söylemde farklı kalıplara girdiğini unutmayalım. Bunlar bir şey yapmak etmek eylemek ve bir şeyi yapmak etmek eylemek olarak olduğunu hatırlayalım. Yazmak ve bir şey yazmak, yıkamak ve bir şey yıkamak, çalışmak ve bir şeye çalışmak söylemleri gibi.   Сэ  абы сыхуэтхащ.-- Ben ona (yazı eylemi olarak ) yazdım. Усэр  сэ  абы  хуэстхащ.  -- Şiiri ben ona yazdım.   Şahıs eklerinin nerede yer aldıklarını sanırım fark ettiniz. İkinci cümlede şahıs eki kime sorusunun cevabını gösteren o olması gereken ekin de başta olması gerekirken o şahıs ekinin olmadığından olduğunu fark ettiniz. Sadece fiiller söylendiğinde diğer baştaki sözcüklerin görüntülerinin fiile eklendiğini fark etmek önemlidir.     Сэ  абы  сыхуэтхьэщlащ.-- Ben ona ( eylem olarak ) yıkadım. Хьэкъущыкъухэр сэ абы хуэстхьэщlащ.-- Ben onun bulaşıklarını -----------------------------------------------------(onun için) yıkadım. Сэ абы и щlыфэр хуэсlуэтащ. -- Ben onun sırtını (onun için ) ovdum.   Bu cümlelerin hepsi onun için gitmek anlamlarındadır. Bitmiş zamanı da onun için gitmiştim anlamına gelir.   Сэ ----------------сы--хуэ –кlу--а --щ. Уэ -----------------у ------------------------? Ар  (абы) ------. ------------------------къым  Дэ -----------------ды ----------------------къэ?   Фэ ----------------- фы ---------------------т   Ахэр --------------.  -----------------------хэ-щ.   Diğer şahısları da yerleştirecek olursak;    Сэ-----сэ ----------сы ---с -------хуэ -- кlу – а--щ.  Уэ -----уэ -----------у-----п ------хуэ ---------------? Ар ----абы --------- . ------. -------хуэ--------------къым.  Дэ ---- дэ -----------ды ----д ------хуэ-------------къэ?  Фэ ---- фэ ---------- фы–-ф-----хуэ --------------т  Ахэр -- абыхэм ----. ------а -----хуэ -------------хэ -т?    Bu tablo uygulanırken ben ve biz, sen ve siz eşleşmesinin olmayacağını  zaten biliyoruz.    Ахэрile başlayan cümlelerin хэçoğul eki alması gereği zaten ortada.  Ахэр  ile абыхэм  eşleşmesinde fazladan bir çoğul eki alması gerekir.  O da  fiil başına я  olarak gelir.  Ар  абыхэм  ile eşleşirse şahıs eki яgelir ve çoğul eki almaz.  Gidilen yer belli bir orası ise  iki şahıs eki arasına ныgirer.    Gidilen yer burası ise  iki şahıs eki arasına къы  girer.  Şimdi bu açıklamaları da göz önünde bulundurarak bazı  çaprazlamalar yapalım.   Фэ сэ фы  с  хуэ  кlу  а щ.    --------- фы -- giden  ---------------- с  -- kimin için gidildiği.  -------------------- хуэ-- için öneki.  ------------------------- кlу  -- fiil kökü.  ------------------------------ а-- işin yapıldığı zaman.( sıfatlaştırma eki.)  ---------------------------------- щ.-- şu anki durum.      Фэ  сэ  фысхуэкlуащ.Siz benim için gittiniz. ( Gitmiş olansınız.)    Buradaki şahısların görüntüleri fiil başına eklendiğinden gerekli değilse günlük  konuşmalarda şahıslar söylenmez.    Фэ сэ  Анкара фысхуэкlуакъым. --Siz benim için Ankaraya gitmediniz.    Фэ  сэ  Анкара  фынысхуэкlуакъым.-- Siz benim için Ankaraya  ---------------------------- ( oraya benimle veya benim için)  gitmediniz.    Фэ сэ  Анкара фыкъысхуэкlуакъым. -- Siz benim için Ankaraya gelmediniz.  --------------------------------------------------- ( Söyleyen Ankarada)    Гуфlакlуэ  фыкъысхуэкlуащ. -- Sevincim için ( mutluluğumu paylaşmak  ------------------------------------------ benimle sevinmek için ) geldiniz.    Лэжьакlуэ фыкъысхуэк!уащ.-- Bana çalışmak için geldiniz.  Щхак!уэ  фыкъысхуэкlуащ.-- Yemek yemeğe ( benden yemeğe) geldiniz.   Сэ уэ ---- сы п хуэ кlу а щ. --- Сэ  уэ  сыпхуэкlуащ. Сэ абы-- сы . хуэ  кlу а къым. -- Сэ абы сыхуэкlуакъым. Сэ фэ --- сы ф хуэ кlу а къэ? -- Сэ фэ сыфхуэкlуакъэ? Сэ абыхэм--сы а хуэ кlу а т. --  Сэ абыхэм  сахуэкlуат.   Уэ сэ ----у с хуэ  кlу а т?  -- Уэ  сэ  усхуэкlуат?  Ар абы -- . . хуэ кlу a  щ. -- Ар  абы  хуэкlуащ. Ар абыхэм--.  я хуэ кlу а щ.-- Ар абыхэм  яхуэкlуащ.   Ахэр  фэ --.  ф хуэ кlу а хэ къым. -- Ахэр  фэ  фхуэкlуахэщ. Ахэр  абыхэм --. я хуэ кlу а хэ щ. -- Ахэр  абыхэм яхуэкlуахэщ.   Сэ уэ Истанбул  нэс  сыпхуэкlуащ. --Ben senin için İstanbul'a kadar gittim. Cи ныбжьэгъухэм джэгум сыздашэнути-- Arkadaşlarım beni düğüne -------------------- götüreceklerdi de -------------------- сахуэкlуакъым.-- (onların isteğine uyup onlarla ) gitmedim.      Aynı çalışmayı diğer tür yani bir şey yapmak türü fiil çekimi için kullanalım;    Мы  усэ  дахэр сэ ---- сэ ---------- с -- хуэ -- с --тх -- а -- щ.  -------------------------- уэ -----уэ ---------- п ---------- п ------------ ?  -------------------------- абы—абы -------- . ----------- и ------------ къым.  -------------------------- дэ --- дэ ----------- т ---------- т ------------ къэ?  -------------------------- Фэ----- фэ --------- ф --------- ф ----------- т.  ------------------------ Абыхэм—абыхэм - . ---------- а ------------ хэ - т?    Мы  усэ  дахэр  сэ  уэ с – хуэ-- п -- тх -- а -- щ.    -------- с- kim için yazıldığı ( ben )  ----------- хуэ- için eki  ----------------- п – yazan ( sen )  -------------------- тх- fiil kökü  ------------------------ а – zaman ( sıfatlaştırma )  --------------------------- щ.- şu anki durum.    Мы усэ дахэр  сэ  уэ  схуэптхащ.- Bu güzel şiiri  bana sen yazdın. -------------------- сэ  абы схуитха?-- bana o mu yazdı? -------------------- сэ  фэ схуэфтхакъэ?-- bana siz yazmadınız mı? -------------------- сэ  абыхэм  схуатхакъым.-- bana onlar yazmadılar. ------------------- уэ  сэ  пхуэстхат.--- sana ben yazmıştım. ------------------- уэ  абы  пхуитхат?--- sana o mu yazmıştı? ------------------------------------------------- (vurgu ile) -------------------- уэ дэ пхуэттхащ.-- sana biz yazdık. -------------------- уэ абыхэм  пхуатхащ.-- sana onlar yazdılar. -------------------- абы  сэ  хуэстхащ.--- ona ben yazdım. --------------------абы  уэ  хуэптха? ---ona sen mi yazdın? -------------------- абы  абы хуитха?-- ona o mu yazdı. -------------------- абы  дэ хуэттхакъэ?-- ona biz yazmadık mı? -------------------- абы  фэ хуэфтхат.--- ona siz yazmıştınız. -------------------- абы  абыхэм хуатхат?-- ona siz mi yazmıştınız? ------------------------------------------------------ (vurgu ile) ------------------- абыхэм  абыхэм  хуатхахэщ.-- Onlar onlara yazdılar.   Diğer çaprazlamaları da sizler yaparak  anlamaya çalışabilirsiniz.   Emir  cümlesi olarak da ;   Мы усэ дахэр сэ  уэ  схуэтх.-- Bu güzel şiiri  bana sen yaz. ------------------- сэ  абы схуретх. ---bana o yazsın. ------------------- сэ  фэ схуэфтх.---bana siz yazın. ------------------- сэ  абыхэм схуратх. --- bana onlar yazsınlar. ------------------- уэ  абы  пхуретх. ---sana o yazsın. ------------------- уэ абыхэм  пхуратх. --sana onlar yazsınlar. ------------------- дэ  уэ  тхуэтх.  ---- bize sen yaz. ------------------- дэ  абы  тхуретх--- bize o yazsın. ------------------- дэ  фэ  тхуэфтх.--- bize siz yazın. ------------------- дэ  абыхэм  тхуратх.-- bize onlar yazsınlar. ------------------- фэ  абы  фхуретх.  --- size o yazsın. ------------------- фэ абыхэм фхуратх.--- size onlar yazsınlar. ------------------- абы уэ хуэтх.--- ona sen yaz. ------------------- абы абы хуретх.--- ona o yazsın. ------------------- абы фэ хуэфтх.---- ona siz yazın. ------------------- абы абыхэм  хуратх.---ona onlar yazsınlar. ------------------- абыхэм  уэ  яхуэтх.---- onlara sen yaz. ------------------- абыхэм  абы яхуретх.---onlara o yazsın. ------------------- абыхэм  фэ  яхуэфтх.---onlara siz yazın. ------------------- абыхэм  абыхэм  хуратххэ.-- onlara onlar yazsınlar.     Bu şiiri ben kendim için yazdım sen kendin için yazdın gibi cümlelerin oluşumu da başa зыgetirilerek yapılır. Sona da жeklenir.   Мы усэ дахэр сэ  зыхуэстхыжащ.- Bu güzel şiiri  ben kendime yazdım. -------------------- уэ  зыхуэптхыжащ.--------------------- sen kendine yazdın. ------------------- абы  зыхуитхыжащ.---------------------- o kendine yazdı. -------------------- дэ  зыхуэттхыжащ.------------------- biz kendimize yazdık. -------------------- фэ зыхуэфтхыжакъэ?------ siz kendinize yazmadınız mı? ------------------ абыхэм зыхуатхыжакъым.---- onlar kendilerine yazmadılar.   Bu güzel şiiri bana yazsaydı gibi anlamlar-щэрэт-eki ile yapılır.   Мы усэ  дахэр сэ уэ  схуэптхащэрэт. --Bu güzel şiiri benim için yazsaydın.   Şahıs eklerinin işleyişi yukarıda verdiğimiz tablonun aynısıdır. Sadece sonlara  щэрэт  getirilmesi yeterli olacaktır.   Унэ  лэжьыгъэр  зэ  сыухащэрэт.-- Ev ödevlerimi bir bitirseydim. Унэм  зэ  дыкlуэжащэрэт. -- Eve bir dönseydik. Си ныбжьэгъухэм  зэ  садэджэгуащэрэт.-- Arkadaşlarımla bir oynasaydım.   Bir şey yaptırma ön eki  гъэ  yapılır ve yaptırdım ettirdim eylettim anlamları oluşur. Çalıştırdım, yedirdim , gösterdim, baktırdım,  diktirdim gibi. Bu ek şahıs eklerinden sonra gelir. Fiile yakın şahıs eki gören diğeri ise gösterendir.    Şimdiki zaman olumlu söyleminin kendine has bir biçimi vardır.  Bunun dışında diğer zamanların kalıpları aynıdır.    Сэ --------сэ --------сы ---- з ---- о --- гъэ -- лажьэ.  Уэ ---------уэ --------у ----- б ---- о ------------ шхэ.  Ар --------абы ------- . ------ и --- е ------------ кlуэ.  Дэ ---------дэ -------- ды --- д --- о ------------ дэ.  Фэ ---------фэ ------- фы --- в --- о ------------ лъагъу.  Ахэр ----абыхэм --- . ------ и --- а ------------ пщафlэ.    Bunun çaprazlamaları  da diğerlerinden farklı değildir yalnızca o ve onlarda  o harfi düşer. sorusunda tamamen o düşer ve sonlara sadece рэgetirilir.  olumsuz ve olumsuz soru için de bildiklerimiz geçerlidir. Diğer zamanlar  için de aynı tablo çizilerek üzerinde çalışılabilir. Fiilde vurgunun yeri  değişebilir. Zaman ekleri aynen işletilir.    Зафер зэ згъуэтатэмэ пlастэ шыпс ( сэ абы ) езгъэшхынут.  Burada  сэ  абы  günlük konuşmalarda kullanılmaz çünkü görüntüsü  zaten fiil başına işlenmiş.  Зафер зэ згъуэтатэмэ  пlастэ  шыпс  езгъэшхынут.   Zaferi bir bulabilseydim ona  paste şıps yedirecektim.    Нэгъабэ Анкара сыщыкlуам Зафер сэ лы гъэжьа сигъэшхат.  Geçen yıl Ankara'ya gittiğimde Zafer bana kızarmış et yedirmişti.   Ин – Büyük. Инышхуэ – Büs büyük. Нэхъ -- Daha Нэхъ ин – Daha büyük Ин дыддэ – Çok büyük. Нэхъ ин дыддэ – En büyük. Цlыкlу – Küçük. Нэхъ цlыкlу – Daha küçük. Цlыкlуниттэ – Küçücük. Цlыкlунитавэ – Minicik. Нэхъ цlыкlу дыддэ – En küçük.   Гъэщlэгъуэн – Acaip, enteresan. Телъыджэ – Olağanüstü. Абрагъуэ -- Olağanüstü   Фlы -- iyi Нэхъыфl – daha iyi Нэхъыфlыж – iyinin daha iyisi lей – kötü. Нэхъ lей – daha kötü lейжь – çok kötü   Къебжэкl Sayışma   Инэ  инэ Инэ мыкъуэ   Мыкъуэ  щхьэл Щхьэл  къутэ Къутэрауэ Щомыхъу Щохъурзэ Хъурзэ напэ Хьэнэпитl Лlитlщы Зызукlыж Хьэнтхъупс  ефэ Дзэфэегъу Гъурей гъурей Накlуэ тlыс Тlыс аслъэн.       Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed

ЕПЩlЫКlУТlАНЭ ГУКЪИНЭ td> ONİKİNCİ DERS td> tr> tbody> table>       Адыгэбзэр макъыбзэу зэрызыхэтым щхьэкlэ псалъэхэм я зыхэувэкlэри абы елъытауэщ. Ауэ иджы дэ дызтелэжьыхьынур псалъэухарщ.   Adıge dilinin bir ses dili olması nedeniyle sözcüklerin oluşumu da ona göredir. Bizim şimdi üzerinde çalışacağımız şey cümle üzerinedir.   ПСАЛЪЭУХАМ И ЗЫХЭТЫКlЭР   CÜMLENİN DİZİLİŞİ   Ben Adıgeyim.   Сэ сы Адыгэщ. Уэ у Адыгэщ. Ар . Адыгэщ. Дэ ды Адыгэщ. Фэ фы Адыгэщ. Ахэр .Адыгэхэщ.   Ben Adıge miyim?   Сэ сы Адыгэ? Уэ у Адыгэ? Ар . Адыгэ? Дэ ды Адыгэ? Фэ фы Адыгэ? Ахэр .Ады гэхэ? Ben Adıge değilim.   Сэ сы Адыгэкъым. Уэ у Адыгэкъым. Ар . Адыгэкъым. Дэ ды Адыгэкъым. Фэ фы Адыгэкъым. Ахэр .Адыгэхэкъым.     Ben Adıge değil miyim?   Сэ сы Адыгэкъэ Уэ у Адыгэкъэ Ар . Адыгэкъэ Дэ ды Адыгэкъэ Фэ фы Адыгэкъэ. Ахэр . Адыгэхэкъэ?   Birinci tür cümle kalıbı konu bahsi ben sen o olan ve ben buyum şuyum şeklindeki cümle kalıbıdır. O ve onlar için şahıs eklerinin oluşmadığı görülüyor. Onları o dan ayıran хэeki de açıkça görülüyor. щ sesinin şu anki hali gösterdiğide anlaşılıyor. Ben buyum şuyum türü cümlelerde isim, sıfat, meslek veya hangi iş üzerinde çalışıldığı yazılabilir. Şahıs ekleri özel isimler dışında sözcüğe bitişik yazılır.   Сэ сы Аднанщ. Уэ у Заферщ. Ар Мазэщ.   Сэ сы Динэ? Уэ у Гупсэ? Ар Пагуэ?     Сэ сы Быцэкъым. Уэ у Умаркъым. Ар Дисэкъым.   Сэ сы Дахэуэскъэ? Уэ у Нэжанкъэ? Ар Кlушэкъэ?   Ben güzelim.   Сэ сыдахэщ. Уэ удахэщ. Ар дахэщ. Дэ дыдахэщ. Фэ фыдахэщ. Ахэр дахэхэщ.   Ben güzelmiyim?   Сэ сыдахэ? Уэ удахэ? Ар дахэ? Дэ дыдахэ? Фэ фыдахэ? Ахэр дахэхэ?   Ben güzel değilim.   Сэ сыдахэкъым. Уэ удахэкъым. Ар дахэкъым. Дэ дыдахэкъым. Фэ фыдахэкъым. Ахэр дахэхэкъым.       Ben güzel değilmiyim?   Сэ сыдахэкъэ? Уэ удахэкъэ? Ар дахэкъэ? Дэ дыдахэкъэ? . Фэ фыдахэкъэ? Ахэр дахэхэкъэ?   Ben güzeldim.   Сэ сыдахэт. Уэ удахэт. Ар дахэт. Дэ дыдахэт Фэ фыдахэт. Ахэр дахэхэт.   Ben güzel değilmiydim?( vurgu )   Сэ сыдахэт? Уэ удахэт? Ар дахэт? Дэ дыдахэт? Фэ фыдахэт? Ахэр дахэхэт?   Bitmiş zaman ile ilgili çekim de görülüyor. Bitmiş zaman sorusunun vurgu ile yapıldığını da farketmiş olmalısınız. Bitmiş zaman olumsuz ve olumsuz sorusu da тden somraкъым ve къэgetirilerek yapılır.     Сэ сыегъэджакlуэщ.-- Ben öğretmenim. Уэ уеджакlуэщ.-- Sen öğrencisin. Зафер усакlуэщ.-- Zafer şairdir. Дэ дысурэтыщlщ.-- Biz ressamız. Фэ фыкъэкlухьакlуэщ. -- Siz gezginsiniz. Ахэр тхакlуэхэщ.-- Onlar şairdirler.   Мыр унэщ.-- Bu evdir. Ар унэ дахэщ.-- O güzel evdir.   Жыгыр дахэщ.-- Ağaç güzeldir. Жыгхэр дахэхэщ.-- Ağaçlar güzeldirler.   Жыгхэр щхъуантlэхэщ.-- Ağaçlar yeşildirler. Жыгхэр щхъуэнтlабзэхэщ.-- Ağaçlar yem yeşildirler.   Унэхэр дахэхэщ.-- Evler güzeldirler. Унэхэр дэхабзэхэщ.-- Evler güp güzeldirler.   Мазэ хъыджэбз дахэщ.-- Maze güzel kızdır. Мазэ хъыджэбз дэхэшхуэщ.-- Maze büyük ve güzel kızdır. Нэжан хъыджэбз lущщ.-- Nejan akıllı kızdır.   Истанбул уэрамхэр дахэ?-- İstanbul caddeleri güzel mi? Гупсэ япэм дахэт.-- Gupse eskiden güzel miydi? Динэ хъыджэбз дэхэшхуэт.-- Dine büyük ve güzel kızdı.   Шхапlэхэр къабзэхэщ.-- Lokantalar temizdirler. Шхапlэхэр къэбзабзэхэщ.-- Yemekhaneler tertemizdirler. Зафер щlэлэфlщ.-- Zafer iyi gençtir. Зафер щlалэ зэкlужщ.-- Zafer yapısı davranışları uyumlu gençtir. Сэ си щlэлэгъуэм сыкъарууфlэт.-- Ben gençken güçlüydüm.   Мазэ дэрбзэрышхуэщ. Абы сыти иедыф.     İkinci cümle kalıbı ise ben senin , sen benim , ben sizin , siz benim şuyun buyunum şeklindeki çaprazlamalardır. Burada ben sen kendileriyle ve ben bizle , sen sizle eşleşmez. Diğer tüm çaprazlamalar yapılabilir. Çaprazlamalar yapılırken sesli harf sesli harf yan yana gelirse araya p anlamsız bağlacı girer. Ахэр ile başlayan cümlelerin sonuna   хэçoğul eki alır.ахэр абыхэмile eşleşirse a я olur.   Сэ -------сэ ------сы ---с --и --къуэ--щ. Уэ -------уэ -------у ----у --и --пхъу --? Ар -------абы----. ----и --------пышэгъу --къым. Дэ -------дэ -----ды--д --и --шыпхъу --къэ? Фэ -------фэ -----фы --ф --и --къуэш --т. Ахэр --абыхэм --. ---а'я ------лэжьэгъу --хэ--т?   Сэ уэ сы-у -и -къуэ щ.   --------------сы -ben -------------------уи - senin ------------------------къуэ -oğul --------------------------------щ.- durumundayım.   Сэ уэ сыуикъуэщ. -- Ben senin oğlunum.     Сэ абы сы -. -ри -къуэщ. Сэ абы сырикъуэщ. -- Ben onun oğluyum.   Сэ фэ сы -ф -и -къуэщ. Сэ фэ сыфикъуэщ. Сэ фэ сывикъуэщ. --Ben sizin oğlunuzum.   Сэ абыхэм сы -ра -къуэщ. Сэ абыхэм сыракъуэщ. -- Ben onların oğluyum.   Уэ сэ у -с -и -къуэ -щ. Уэ сэ усикъуэщ. -- Sen benim oğlumsun.   Уэ абы у -. -ри -пхъу -щ. Уэ абы урипхъущ. -- Sen onun kızısın.     Уэ дэ у -д -и -пхъу -щ. Уэ дэ удипхъущ. -- Sen bizim kızımızsın.   Уэ абыхэм у -. -ра -пхъу -щ. Уэ абыхэм урапхъущ. -- Sen onların kızısın.   Ар сэ . -с -и -пышэгъу -щ. Ар сэ си пышэгъущ. --O benim muhatabımdır.   Ар уэ . -у -и -пышэгъу -щ. Ар уэ уи пышэгъущ.-- O senin muhatabındır.   Ар абы . -и -. -пышэгъу ? Ар абы и пышэгъу? -- O onun muhatabı mı?   Ар дэ . д -и -пышэгъу -къым. Ар дэ ди пышэгъукъым. --O bizim muhatabımız değil.   Ар фэ . -ф -и -пышэгъу -къэ? Ар фэ фи пышэгъукъэ? -- O sizin muhatabınız değil mi?   Ар абыхэм . -я -пышэгъут. Ар абыхэм я пышэгъут . -- O onların muhataplarıydı.   Bu örneklemeleri sizler istediğiniz kadar çoğaltabilirsiniz. Önemli olan yapıyı bir defa kavramaktır.   Япэм Умар сэ си лэжьэгъут. -- Eskiden Ömer benim iş arkadaşımdı. Сэ уэ сыуиныбжьэгъутэкъэ? -- Ben senin arkadaşın değil miydim? Сэ абыхэм сыращ!алэц!ык!ущ. -- Ben onların küçük çocuğuyum. Ахэр сэ си къуэшхэщ. ---- Onlar benim kardeşlerimdir. Ахэр фэ фи шыпхъухэщ. -- Onlar sizin kızkardeşlerinizdir. Дэ абыхэм дыралэжьэгъущ. --Biz onların iş arkadaşlarıyız. Мазэ Зафер ипхъущ.-- Maze Zaferin kızıdır. Зафер Мазэ и адэщ.-- Zafer Maze' nin babasıdır.   Üçüncü cümle kalıbı da ben sen o ların beni seni o yu tanıdığı gördüğü ettiği eylediği tür cümle kalıbıdır. Bu cümle kalıplarından bahsedişimizin nedeni cümle başına gelen sözcüklerin görüntülerinin fiil başına eklemlenmesi nedeniyle fiil başındaki görüntüleri kavratmak amacına yöneliktir. Eğer bu görüntüler tanınmazsa evinde ailesinde veya zorunlu öğrenme ortamı yaratılarak öğrenme sağlanmazsa sonradan dili konuşmak mümkün olmaz. En basit görüntü dahi sözcüğün anlaşılmasını güçleştirir. Birinci sütun daima p halinde ikinci sütun м halinde ve birinci sütunun görüntüsü üçüncü sütunda ikinci sütunun görüntüsü de dördüncü sütundadır. Dördüncü sütundaki harfler ise ses uyumuna göre ikisinden biri gelir.   Şimdiki zaman olumlu özel söylemi;   Сэ --------сэ -----------сы ----с'з--- о --цlыху. Уэ --------уэ -----------у ------б'п ---о --лъагъу. Ар -------абы ---------. --------и ----е --щlэ. Дэ --------дэ ----------ды -----т'д --о --тх. Фэ -------фэ ----------фы----ф'в--о --хуапэ. Ахэр ---абыхэм ----. --------и -----а --тlэщl.     Сэ уэ сы -б -о-цlыху.   ----------- сы -- tanınan ( ben ) ----------------- б -- tanıyan ( sen ) --------------------- о -- şimdiki halde ------------------------- цlыху-- tanımak fiil kökü.       Bu arada sesli harfler yan yana geldiğinde ses bileşenlerinin Oluşumlarına ve düşen seslerin farkına varmalısınız.   Сэ уэ сыбоцlыху. ----Beni sen tanıyorsun.   Сэ абы сы -и -е -цlыху. Сэ абы сецlыху.-- Beni o tanıyor.   Cэ фэ сы -в-о -цlыху. Сэ фэ сывоцlыху. -- Beni siz tanıyorsunuz.   Cэ абыхэм сы -и -а -цlыху. Сэ абыхэм сацlыху. -- Beni onlar tanıyorlar.   Зафер зэрыщlэлэфlыр ( Ар сэ ) сощlэ.   Зэр – Eki birbirimizi tanıyoruz, biliyoruz, görüyoruz cümlelerinde kullanılır.   Заферрэ сэрэ дызэроцlыху. Заферрэ сэрэ дызэрощlэ. Заферрэ сэрэ дызэрлъэгъуащ. Дэ махуэ къэс дызэролъагъу.   Мазэрэ уэрэ фызэрлъэгъуа? Дызэрлъэгъуащ.   Мазэрэ уэрэ фызэрцlыхуа? Дызэрцlыхуащ. Дызэрцlыхуакъым.   Зэдэ зэпхъур фlыуэ зэролъагъу. Зэнэ зэпхъур Фlыуэ зэролъагъу.       Şimdiki zaman sorusu veya olumsuz bildiriminde o kalkar ve soruda sonaрэ eklenir, olumsuz bildirimde къым , olumsuz soru da къэeklenerek yapılır.   Geçmiş ve bitmiş zaman çizelgesi de ;   Сэ -------- сэ ------------ сы --- с'з --- лъэгъу - а -- щ. Уэ -------- уэ ------------- у ----б'п --- цlыху ---а -- ? Ар ------- абы ----------- . ------и -----------------а -- къым. Дэ -------- дэ ------------ ды ---т'д --------------- а -- къэ? Фэ ------- фэ ------------ фы -- ф'в ---------------а -- т. Ахэр --- абыхэм -------. ------а'я ---------------а -- хэ -- т?   Ахэр сэ . -- с -- лъэгъу -- а -- хэ -- щ.   --------------- . -- görülen (o) ------------------- с -- gören ( ben ) ---------------------- лъэгъу -- görme fiili ---------------------------------- а -- geçmiş zamanda --------------------------------------- хэ--görülen o yu onlar yapan lar eki -------------------------------------------- щ. - şu andaki hal durum.   Ахэр сэ . -- с -- лъэгъу -- а -- хэ -- щ. Ахэр сэ слъэгъуахэщ. -- Onları ben görmüş durumdayım.   Ахэр уэ . -- п -- лъэгъу -- а -- хэ? Ахэр уэ плъэгъуахэ? -- Onları sen görmüş durumda mısın?   Bu çaprazlamaları istediğimiz kadar çoğaltabiliriz.   Лэжьыгъэр зэхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed

ЕПЩlЫКlУЗАНЭ ГУКЪИНЭ td> ONBİRİNCİ DERS td> tr> tbody> table>     İsimlerin aldıkları  hal durum ekleri ;   Yalın hal--------- İ durumu--------- р E durumu  ------ м e doğru  --------- мкlэ olarak------------- у   Bunların dışındaki de ve den hal ekleri  fiil başına gelen  ön eklerle belirlenir. De olmak de etmek de eylemek  den gelmek den almak gibi.   щы -- de къэ – den   Унэр плъэгъуа? – Evi gördün mü? Унэр слъэгъуащ.— Evi gördüm.   Кхъужь  пшха?– Armut yedin mi? Сшхащ. – Yedim.   Кхъужьыр  пшха? – Armudu yedin mi? Кхъужьыр  сшхакъым. – Armudu yedim.   Унэм уеплъа? – Eve baktın mı? Унэм сеплъащ. – Eve baktım.   Дэнэ укlуэрэ? – Nereye gidiyorsun? Хадэм сокlуэ. – Bahçeye gidiyorum.   Дэнэ укlуэрэ? – Nereye gidiyorsun? Еджапlэм сокlуэ. – Okula gidiyorum.   Дэнэ укъикlыжрэ? – Nereden dönüyorsun? Еджапlэм сыкъокlыж. – Okuldan dönüyorum.   Дэнэ укъикlрэ? – Nereden geliyorsun? Истанбул сыкъокl. – İstanbul’dan geliyorum.   Дэнэ ущылажьэрэ? – Nerede çalışıyorsun? Истанбул сыщолажьэ. – İstanbul’da çalışıyorum.   Хадэмкlэ накlуэ, сэри сынокlуэ. – Bahçeye doğru git, ben de geliyorum. Сэ хадэмкlэ сокlуэ. – Ben bahçeye doğru gidiyorum.   Унэ-- Ev Унэр-- Evi Унэм-- Eve Унэу – Ev olarak Унэмкlэ – Eve doğru   Нобэ хасэмкlэ укlуа? – Bu gün derneğe doğru ( dernek tarafına ) gittin mi? Еджапlэмкlэ сыщыlащ. -- Okulun taraflarındaydım.   Дэнэ ущыlа? – Nerdeydin? ( Nerede bulundun?) Хадэм сыщыlащ. – Bahçedeydim. ( Bahçede bulundum. )   Дэнэ ущыlэ? – Neredesin? Хадэм сыщыlэщ. – Bahçedeyim. ( Bahçede bulunuyorum.)   рveмaynı zamanda belirteç olarak kullanılır. Bilinen bir şeyi ifade eder. Cümle yapılarında daima konu bahsi olan şahıs veya şey yani eşya Р – halindedir. Konu bahsi olmayan şahıslar veya şeyler м halindedirler.   Ар унэм мэкlуэж. – O eve dönüyor. Еджакlуэхэр унэм мэкlуэжхэ. – Öğrenciler eve dönüyorlar.   Сэри унэм сокlуэж.– Ben de eve dönüyorum. Аднан унэм мэкlуэж. – Adnan eve dönüyor.   Bu son iki cümledeki şahıslar da р halindedirler fakat özel isimlerde ve ben sen şahıslarındaki р düşer. Zaruret olmadıkça da gelmezler. р- sonuna geldiği ismi belirtili hale getirir. İngilizcedeki -- the – nin görevini ifa eder.   Унэ дахэ.---- Güzel ev. Унэр дахэ? ---- Ev güzel mi? Унэр  дахэщ.---- Ev güzeldir. (bilinen ev) Ар  унэ  дахэщ.--- O güzel evdir. ( o bilinen evdir) А  унэр  дахэ? ----- O ev güzel midir? А  унэр  дахэщ. --- O ev güzeldir.   Сэ сыдахэщ. – Ben güzelim. Уэ удахэщ. – Sen güzelsin. Ар дахэщ. – O güzeldir.   Сэ сыдахэ? – Ben güzel miyim? Уэ удахэ? – Sen güzel misin? Ар дахэ? – O güzel midir?   Сэ сыдахэт. – Ben güzeldim. Сэ сыдахэт? – Ben güzel miydim? ( Vurgu ile. )   Сэ сыдахэкъым. – Ben güzel değilim. Сэ сыдахэкъэ? – Ben güzel değil miyim?   Уэ удахэкъым. – Sen güzel değilsin. Уэ удахэкъэ? – Sen güzel değil misin?   Ар сыту дахэ. – O ne kadar güzel. Ар сыту хъыджэбз дахэ. – O ne kadar güzel kız.   Мазэ сыту дахэ. – Maze ne kadar güzel. Мы унэр сыту дахэ. – Bu ev ne kadar güzel. Мы унэр сыту ин. – Bu ev ne kadar büyük.   Мазэ хъыджэбз дахэ? – Maze güzel kız mı? Нтlэ хъыджэбз дахэщ. – Evet, güzel kızdır.   Мазэ сыту хъыджэбз дахэ хъуа. – Maze ne güzel kız oldu. Джэгум щыслъэгъуа хъыджэбзыр сыту дахэ. -------------------------- Düğünde gördüğüm kız ne kadar güzel. Джэгум щыслъэгъуа хъыджэбзыр сыту дахэт. --------------------------- Düğünde gördüğüm kız ne kadar güzeldi.   Унэр  согъэщlэращlэ. -----Evi süslüyorum. Си  унэр  согъэкъабзэ. -----Evimi temizliyorum. Си  lэхэр  сотхьэщl. -------Ellerimi yıkıyorum. Уи  напэр  къабзэу  тхьэщl.  -- Yüzünü temiz yıka. И напэр иетхьэщl. --- Yüzünü yıkıyor.   Уишыр  унэм  шэж.--- Atını eve götür. Унэм  кlуэж.---- Eve git. ( Eve dön.) Шыр  хадэм  шэ.-------- Atı bahçeye götür. Щlалэр  мэктэбым  кlуа?---- Genç okula gitti mi? Цlыкlухэр я  пэщым  щlэсхэщ.-- Çocuklar odalarında oturuyorlar.   Цlыкlухэр  мэктэбымкlэ кlуахэщ.-- Çocuklar okula doğru gittiler. Гупсэ  хадэмкlэ  к!уащ.  ---- Gupse  bahçeye doğru gitti. Хъыджэбзхэр  джэгумкlэ  кlуахэщ.-- Kızlar düğüne doğru gittiler. Хьэщlэхэр хьэщlэщымкlэ  нашэ.-- Misafirleri misafir odasına doğru götür.   Унэу  дызэплъахэр  дахэт.--- Ev olarak baktıklarımız güzeldi. Унагъуэу  дызlумуа  къэдгъэнакъым.-- Aile olarak uğramadığımızı bırakmadık. Еджакlуэу гу зылъыдымта  щыlэжкъым. ---------------------------------  Öğrenci olarak ilgilenmediğimiz kalmadı.   Унэ нэщlу  дызэмыплъа  къэдгъэнакъым. ------------------------------- Boş ev olarak bakmadığımız ev bırakmadık.   Еджапlэм ущылажьэрэ?  --- Okulda mı çalışıyorsun? Цlыкlухэр я пэщым щlэсхэщ.  --- Çocuklar odolarında oturuyorlar. Я  пэщым  щолажьэхэ.  --- Odalarında çalışıyorlar Абы щотхэхэ.----- Orada yazı yazıyorlar. Сурэт щащl.------ Orada resim yapıyorlar.   Ахьмэд дэнэ  щыlэ?  --- Ahmet nerede? ( Nerede bulunuyor.) Ар мэктэбым  щыlэщ.---- O okulda. ( Okulda  bulundu.) Сыт абы  щищlэр?---  Orada ne yapıyor? Абы  щоджэ.  ---- Orada okuyor.   Дэнэ укъикlыжрэ?---- Nereden geliyorsun? Синемам  сыкъокlыж.---- Sinemadan geliyorum. Мы  джанэ  дахэр  дэнэ  къыщыпщэхуа?-- Bu güzel gömleği nereden aldın? Истанбул  къыщысщэхуащ.------ İstanbuldan  aldım.   Щ - Bir fiil öneki olarak gelir ve fiil sonuna  р -veya -  м  gelirse  o işi yaparken ederken eylerken zaman bildirimi anlamı katılmış olur.   Уэс  къыщесам  уэс гуащэ  сщlат. -- Kar yağdığında kardan adam yapmıştım. Уэ  ущылажьэм сэ сышхэт.--  Sen çalışırken ben yemek  yiyordum. Сэ  сыщыпсалъэкlэ  фыкъедаlуэ.  --  Ben konuşurken  dinleyin. Уэс  къыщесым  уэс  lэшкlэ дыджэгунщ.-- Kar yağarken kartopu oynayalım. Уэшх къыщешхым  уэрамым  фыдэмыхьэ, фиуфэнщ!ынщ. --------------------- Yağmur yağarken sokağa çıkmayın, ıslanırsınız.   Сэ хадэм  сыщыкlуам уэ  абы  ущылажьэт. ------------------- Ben bahçeye gittiğimde sen orada çalışıyordun.   Сэ сыщыкlуэм  уэ укъэкlуэжт.--- Ben giderken sen geliyordun.   Дэ- Beraberinde , ona eşlik etme anlamında ön ektir.   Мазэ  сыдэджэгуащ.-- Maze ile oynadım. Мазэ  сыдэлэжьащ.-- Maze  ile çalıştım. Умар  и  къуэшым  дэшхащ.-- Ömer kardeşi ile yemek yedi. Мазэ  и  адэм  дэгушыlащ.  -- Maze babasına şaka yaptı. Мазэ  и  анэм  доlэпыкъу. -- Maze annesine yardım ediyor.   Зэдэ - Beraber ortaklaşa eşit şartlarda etmek eylemek.   Динэрэ Mазэрэ зэдэджэгуахэщ.- Dine ile Maze birlikte oynadılar.  Умаррэ Заферрэ  зэдолажьэхэ.--- Ömer ve Zafer birlikte çalışıyorlar. Умар Зафер  долажьэ.---- Ömer, Zafer ile birlikte çalışıyor   Bu son iki çümlenin tahlilini yapacak olursak, ilk  cümlede  ortak bir çalışma söz konusu, ikinci cümlede ise Ömer  Zaferin yanında onun denetiminde çalışıyor anlamı çıkar.Orijinal yazım şöyle olur ;   Умарыр  Заферым  долажьэ.  İşi yapan eden eyleyen yani konu bahsimiz daima  p halindedir. Özel isimler belirteçleri düşer fakat biz onun öyle olduğunu bilmek durumundayız.   İki isim arasına gelen ile anlamı bu dilde her iki ismin sonuna рэ рэ  getirilerek yapılır.   Уэрэ  сэрэ  дыздэджэгунщ.----- Seninle ben oynayalım. Заферрэ  Умаррэ  зэдоджэгухэ.-- Zafer ile Ömer birlikte oynuyorlar. Динэрэ  Мазэрэ  зэдолажьэхэ.-- Dine ile Maze birlikte çalışıyorlar.   Bu anlatım çoğula dönüşürse  ile  anlamını fiil başına gelen  дэ ye yükler.   Динэ  и ныбжьэгъухэм  ядоджэгу.--- Dine arkadaşlarıyla oynuyor. Мазэ  и  анэм  и адэм  ядоlэпыкъу.-- Maze annesine babasına yardım ediyor. Гупсэ и  ныбжьэгъхэм къадофэ.-- Dine arkadaşlarıyla oynuyor.   мы - yapma gitme etme eyleme anlamındaki olumsuz bildirim eki fiilin başına eklenir.   Укъыщагъэтэджыжыну  щlыпlэ  умытlыс.--Kaldırılacağın yere oturma. Шхэгъуэр  къэмысу  умышхэ. ------Yemek vakti gelmeden yeme. Уи lуэху  зыдыщымыlэм  умыкlуэ. -----İşin olmayan yere gitme. Жэщи  махуэи  зыпымычу  умыжей. ---Gece gündüz devamlı uyuma.     Уэ  хъыджэбз  дахэ, къыздэкlуэ. Зым  lэпыхур  зым  къэтщтэжу  дыздэпсэунщ. Гуфlэгъуэм дыздэгуфlэнщ ,  гуlэгъуэм  дыздэгуlэнщ. Гъащlэр зэгъусэу  здэтхьынщ.   Кизэрэ  Ботэрэ   Блэкlа  тхьэмахуэм Кизэрэ  Ботэрэ  псалъэ  зратащ. Мы  тхьэмахуэкlэм Истанбул къыщакlухьыну. Ахэр пщэдджыжьым зыхуэзахэщ. Куэд  дэмыкlыуи Истанбул  уэрамым  дэхьахэщ. Япэ  лъандэрэ  мыбы  щыпсэуахэм  я нэгу  щlэкlа сыт  щыlами  къегъэлъагъуэ  абыхэм я  lэщlагъэу къызтрауфахэм.   Япэ  лъандэрэ  мыбы  щаухуа  къэралыгъуэшхуэхэм Къащlэнэжауэ лъагъупхъэу lэджэ  чилисэрэ мэжджытрэ Абыхэм  я  гъащlэр  щрахьэкlа унэжьхэмрэ  кlэ  иlэкъым.   Хы lуфэм уехрэ  абыи  уи нэгу  щызебгъэужьыным уасэ иlэкъым.   Кизэ  нэхъ игъэщlэгъуар мыхуэдиз цlыхум яшхрэ  ирафрэ  къыздикlрат. Ар  абы  куэдрэ  щlэгупшысыкlащ. Уэрамхэм дэтыр  дэхуэтэкъым, лэжьапlэм щlэтыр  щlэмыхуэу  шхапlэхэми  щэхуапlэхэми щlэтыр  щlэхуэтэкъым.   Ауэ  абыхэм ядилъэгъуауэ  нэхъ  гу  зылъитар псоми  зы  гузэвэгъуэшхуэ яlэ  хуэдэу зыгурхэм  къыкlэрыху  хуэдэу,  псыдзэм  хуэдэу  уэрамхэм  зэрырижэхэрат.     Лэжьыгъэр зыхэзылъхьар Щокъул Илхьэнщ.+''+nan+''+Kaffed