Dünya Çerkes Birliği

Perşembe, 30 Haziran 2005 00:00

Ekim 1989’da Ankara’da gerçekleştirilen ve ilk Uluslararası  etkinlik olarak Çerkes tarihinde önemli bir yeri olan 125.yıl organizasyonundan bir yıl sonra Hollanda’da yine uluslararası katılımlı olan ikinci bir toplantı gerçekleştirilmiş ve bu toplantıdan itibaren de Kafkasya’da bir kongrenin toplanması çalışmaları başlamıştır.

Adıgey, Kabartay-Balkar ,Karaçay-Çerekes ve Abhazya  Cumhuriyetleri yetkilileri, Rodina kuruluşları ve Adige-Abhaz derneklerinin mutabakatı sonucunda 19-21 Mayıs 1991 tarihlerinde Dünya’da yaşayan tüm Adige-Abhaz halklarının temsilcilerinin katılacağı bir kongre yapılmasına karar verilmiştir. Dünya’da yaşayan tüm Çerkeslerin yarısından fazlasının fiilen yaşamakta olduğu Türkiye Çerkeslerinin bu kongreye katılmaları gerekiyordu. O nedenle hazırlıklara başlandı.

Kaf-Kur delegasyonunun yolculuğu ve kongredeki çalışmalarına geçmeden önce DÇB’nin 29 –30 Haziran 2001 tarihlerinde Nalçık kentinde gerçekleştirdiği Başkanlar Kurulu toplantısına sunmuş olduğu uzunca bir yazıdan  bir bölümünü kısaltarak bilgi için buraya alıyoruz :

“...Sürgünün ilk günlerinden itibaren konuşmaya çalışan Anavatan ve muhaceret kanadı, ilk olarak sürgünün 125. Yılı dolayısıyla dünyanın bir çok ülkesine dağıtılan Çerkeslerin temsilcileri, Ankara Kuzey Kafkasya Kültür derneğinin öncülüğünde gerçekleştirilen programla bir araya geldi. Muhaceretin 125. Yılı dolayısıyla düzenlenen kültür haftası ;1989 yılının 21 Ekiminde başlamış ve  7 gün devam etmiştir. Anavatandan, Suriye’den, Ürdün’den, Amerika’dan, Almanya’dan, Türkiye’nin farklı illerinden gelen temsilciler toplantıyı şu sözlerle açmışlardır :

Kuzey Kafkas Kültür Derneği adına bütün dünya devlet yöneticilerine, politikacılara, bilim adamlarına, yazarlarına, gazetecilerine, sürgünün 125. yılı dolayısıyla düzenlenen kültür haftasından  sesleniyoruz ;

  • Bir dünya oluşturalım, bu dünyada halklar arasındaki barış ve kardeşlikler sağlamlaşsın, barış rüzgarları “savaş” sözcüğünü bütün dillerden silsin.
  • Bu dünyada hiçbir insan düşüncesinden ve inancından dolayı suçlanmasın,
  • Bu dünyada dilini ve kültürünü korumak için çalışanlara engel olunmasın,
  • Bu dünyada halkalara bahaneleri ne olursa olsun Anavatanlarını terk etmeleri için zorlanmasın
  • İnsanlığa ve barışa değer veren insanlar; size sesleniyoruz gelin hep beraber dünyayı sevgi ile süsleyelim.

Farklı ülkelerden gelen delegeler dışında binlerce insanın emek verdiği bu oturumlara;      Dünya Çerkes Birliği’ nin temeli diyen, ilk adım  diyenler az değil. Bu toplantıda toplumumuzla ilgili bütün sorunların konuşulması ile birlikte en önemli konu, Muhaceretin Anavatanına kavuşturulması idi. Bu toplantının sonuç bildirgesinin ana temasını da bu düşünce oluşturmuştu.

İkinci toplantı Hollanda Adige derneğinin ev sahipliği yaptığı 4-5-6- Mayıs 1990 tarihinde gerçekleşti. Toplantıya, Kabardey Adige derneğinden Kabardey-Balkar Rodina derneğinden, Türkiye’de ve Almanya’da bulunan derneklerden, 61 kişi katıldı ve 19 Mayıs 1991 tarihinde Dünya Çerkes Birliğinin kurulması kararı alındı.  

 Halkın temsilcileri, 19-20 Mayıs 1991 tarihinde üçüncü toplantılarında, Kabardey-Balkar Adige derneği ve Rodinanın ev sahipliğinde ilk Dünya Çerkes Birliği kongresi yapıldı ve D.Ç.B. kuruldu. D.Ç.B.ni kuranlar kuruluş amaçlarını şu şekilde yazdılar:

19. yy’da uzun yıllar Kafkasya’da yaşanan kanlı savaşlar sonucu Adige ve Abhazların büyük bir çoğunluğu zorla Anavatanlarından çıkarıldılar, halk dünyanın her bir tarafında dağıtıldı. Halkın tamamen yok olmasından, dilini, tarihini, geleneğini, kültürünü tamamen kaybedeceği endişesiyle Adigey Adige Derneği, Kabardey Adige Derneği, Kabardey Balkar Rodinası, Karaçay Çerkesk Adige Derneği, Şapsığ Derneği, Moskova, Krasnodar Adige Dernekleri, Aphaz-Abaza Dernekleri, Ürdün, İsrail, Amerika, Hollanda Adige dernekleri, Almanya Çerkes Kültür Grupları, Türkiye’de bulunan derneklerin ortak toplantılarında seçtikleri Kaf-Kur temsilcileri, Yugoslavya’da yaşayan soydaşlarımızın temsilcileri, 19-20 Mayıs’da Kabardey Balkar Cumhuriyetinin başkenti Nalçik’te toplandılar. Halk olarak var olabilmek için halkın kendi kararlarını alabilmesi gerektiği düşüncesinde mutabık kaldılar. D.Ç.B.’yi kurarak tüzüğünü kabul ettiler. Katılım talebi olmasına rağmen Suriye delegasyonu izin alamadığı için fiilen katılamadı.

D.Ç.B.; barışı, hümanizmi, eşitliği ve özgürlüğü ilke edinmiş bir dünya insanlık organizasyonudur. Çalışmalarında demokrasiyi, insanlığı, dünya değerlerini, Onların fiilen yaşadığı ülkelerin yasa ve geleneklerine saygı duymayı, birbirine  benzemeyen halklara da saygı duyup, hiçbir ayrım yapmayan bir kuruluş olan D.Ç.B., hangi halk olursa olsun barış, özgürlük, dürüstlük ilkelerini benimseyenlerle çalışmak, ilişkilerini geliştirmek için çaba sarf etmektedir.

 Alınan kararlar içerisinde, zorla vatanlarından sürülen soydaşlarının çocuklarından Anavatanına dönmek isteyenlere yardımcı olmayı kaçınılmaz bir görev olarak benimsemiştir. Toplantılarına delegeler dışında büyüklerimiz, halkımızın yetiştirdiği bilim adamları, muhacerette yaşayan binlerce soydaşımız katılıp, emek verdiler. Bunun dışında toplantıya katılan binlerce kişi 21 Mayıs’ta Nalçik Stadyumunda bir araya gelerek yas günü yaptılar. Halkı ve vatanı için canını feda eden soydaşlarımıza, hastalık ve kıtlıktan ölenlere, muhaceret yaşamında Anavatanlarını göremeden ölenlere ve anavatanımızda bir araya gelip birlikte yaşamamız için ayrıca dünya durdukça bütün halkaların barış içinde yaşaması için dua ettiler...”

O tarihlerde Türkiye’deki dernekler adına hareket etmek üzere 16 Şubat 1991 tarihinde Düzce’de toplanan 14 derneğin seçmiş oldukları ,5 kişilik yönetimiyle KAF-KUR (Kafkas Kültür Dernekleri Koordinasyon Kurulu) yetkili olduğu için Türkiye Çerkesleri adına kongreye katılacak 8 kişiyi bu kurul belirlemiştir. Alınan çağırıya göre gidecek olan 8 kişiden  4 kişi delege 4 kişi de misafir delege statüsünde katılacaktı. Bu istem uyarınca seçilen  8 kişi  şu isimlerden oluşuyordu: Nejdet HATAM, Fahri HUVAJ, Özdemir ÖZBAY, Sabahattin DİYNER, Sönmez BAYKAN, Muhittin ÜNAL, Yusuf TAYMAZ  ve Şamil ASLAN.

Kongre düzenleme komitesinden alınan çağırıya göre ilk önce DÇB’nin statüsünü oluşturacak olan Tüzük görüşülecekti. Bunu dikkate alarak Turkiye’den katılacak olan ekip; 15 gün gibi bir zaman , taslak tüzük üzerinde hararetli tartışmalarla iyi bir hazırlık safhası yaşadı. Tüzük taslağı dışında “ GÜNÜMÜZDE ÇERKESLERİN ULUSAL-KÜLTÜREL SORUNLARI” konulu 10 maddelik güzel bir deklarasyon kaleme alınıp olgunlaştırıldı.

            Nejdet Hatam ve Sabahattin Diyner’e ait küçük vasıtalarla 15 Mayıs 1991 tarihinde Cemal Gürsel caddesindeki geçici dernek binası önünden törenle uğurlanan ekip, 15 Mayıs akşamını Trabzon’da, 16 Mayıs gecesini SOHUM Olimpiyat tesislerinde, 17 Mayıs gecesini Maykop ‘da geçirdikten sonra 18 Mayıs akşamı Nalçık kentine ulaşıp, ertesi gün de tarihi kongreye katıldı. Ne var ki Maykop kentinde aniden hastalanan Sn.Özdemir Özbay hastahaneye kaldırıldığı için 8 kişilik ekip 7 kişi olarak kongreye katılmak zorunda kaldı.

            Devlet Başkanlarının, yöredeki diğer halklar temsilcilerinin,üst düzey bürokratların, Moskova’dan gelen merkezi hükümet temsilcilerinin ve kalabalık bir halkın katıldığı,yöredeki radyo ve televizyonların anında naklen verdiği kongre 19 Mayıs sabahı saat 09.00 da NALÇIK OTELİ konferans salonunda açıldı. Divan başkanlığında Nalo ZAVUR, Fethi RECEP ve Clağıstan EFENDİ  bulunuyordu ve Türkiye’deki uygulamanın tersine,yaklaşık 50 kişilik protokol üyeleri, toplu halde sahnedeki Divan Başkanlığının yanında yer almışlardı. Kongreye katılan dernekler ve delege sayıları şöyleydi:

Nalçık Adığe Derneği  Maykop Adığe Derneği
Karaçay-Ç. Adığe Derneği Kıyıboyu Ş.Adığe Derneği 
Moskova Adığe Derneği Krosnadar Adığe Derneği
S.Petersburg  Adığe Derneği Kabartay-Balkar-Rodina Derneği
Osetya Mazdog Adığe Derneği ABD Adığe Dernekleri ( 2 dernek)  
Almanya Çerkes Federasyonu (8 şubeli) Hollanda Çerkes Derneği
İsrail Adige Der(2 dernek) Ürdün Çerkes Hayır Derneği (8 şubeli)
Karaçay-Çerkes Abaza Derneği Abhazya-Aydgılara Derneği
Kaf-Kur delegeleri (14 dernek) Yugoslavya Adığeleri

            Protokol konuşmaları ve iyi dilek mesajlarının tamamlanmasından sonra başlayan asıl görüşmelerin ilk maddesi tüzüğün giriş kısmıydı ve Çerkes halkının tarihte maruz kaldığı haksızlıklardan ve bunların telafi edilmesi gerektiğinden bahsediliyor en son cümleyle de kongrenin adı konulmaktaydı.

            Organizasyon komitesince hazırlanan taslağa göre kurulacak olan yeni örgütün adı DÜNYA ADİGE DERNEÐİ olarak öneriliyordu. Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti ve Abhazya’dan gelen AYDGILARA derneklerinin varlığı da dikkate alınarak DÜNYA ADİGE-ABAZA DERNEÐİ adının kabulü konusunda görüşler kesinleşmek üzereydi ki, Türkiye’den giden Kaf-Kur delegasyonu her iki isme de itiraz edip ,yeni örgütün adının mutlaka DÜNYA ÇERKES DERNEÐİ olması gerektiğini önerdi. Gerekçe olarak da şunlar ileri sürüldü.:                                                

 “Türkiye’de yaşayan Kuzey Kafkasyalılar olarak aramızda hiçbir ayırım yoktur. Çeçen, Abaza ,Adige,Oset,Dağıstanlı ,Karaçay gibi bir ayırım yapmadan hepimiz bir arada aynı derneklerde olduğumuz için bu güne kadar kendimizi koruyabildik. Şayet sizin öneriniz kabul edilirse yakın zamanda bizim derneklerimiz parçalanmaya başlar. Birliktelik ve güçlü olmak için bir arada olmalıyız. Hatta bu kongrede Çeçen, Oset, Dağıstan Cumhuriyetlerinin temsilcileri de bulunmalıydı. En azından bundan sonraki kongrelere onların delegeleri de davet edilmelidir. Ya da diğer Cumhuriyetler halkları da benzeri birer oluşumlara giderlerse o zaman da daha üst bir yapıda bir araya gelinebilir...”

            Bu öneri kabul görmedi. Dünya’da yaşayan Çerkeslerin önemli bölümünün yaşadığı bir ülkeden giden delegasyon olarak acele bu durum değerlendirildi ve sonuçda 7 kişi birlikte  kongreden ayrılma kararı alındı ve anında da uygulandı. Beklenmeyen bu gelişme, Kaf-Kur delegasyonunun olmadığı salonda 4 saat kadar tartışıldı ve sonuçda Kaf-kur önerisinin kabul edilmesi kararı alındı ve böylece  DÇB ismi kabul edilmiş oldu.

            Kongre sonuçlandıktan sonra yapılan özel görüşmelerden edinilen bilgiler ışığında  kongrenin Kaf-Kur tezini kabul ederken Dünya Çerkeslerinin çoğunluğunu dışlamamak ve birlikteliği bozmamak  amacını ön planda tuttuğu anlaşılmıştır .Kaf-Kur delegasyonu dışında diğer tüm delegasyonun  ittifak halinde olduğu gerekçe  şöyleydi ve bu gün de aynı düşünce  hakimdir :

“ Dağıstanlılar,Osetyalılar ve Çeçen halkları kendi tarihi topraklarında yoğun bir nüfusa sahip olup buna karşın diyasporadaki nüfusları oldukca azdır. Dolayısıyla onların nüfus ihtiyacı ve geri dönüş diye bir sorunları yoktur. Ya da çok azdır. Buna mukabil,  Abhazya,  Adigey, Karaçay-Çerkes, Kabartay-Balkar ve Kıyıboyu Şapsığ Bölgesi’ nde  Adige-Abhaz- Wubıh halkları     % 80-90 lar oranında sürgüne tabi tutulmuşlardır.  Tarihi topraklarına dönüş hakkının kazanılması, kazanılan bu tarihi hakkının süratle kullanılması yoluyla asimilasyonun ve kültürel yokoluşun önlenmesi gerekmektedir. Esasen DÇB’nin kuruluşunun birinci amacı da budur. Diğer amaçlar ikinci derecededirler.”          

DÇB’NİN  AMAÇ ve GÖREVLERİ:

Tüzükte kayıtlı amaçlar ve uğraş alanları dışında değişik kongrelerde ve Yönetim Kurullarında benimsenen kararları şu şekilde maddeleştirmek mümkündür:

  • Dünyadaki tüm Çerkeslerin ve Anayurtta yaşayanların ilişkilerini artırmak ve kardeşlik bağlarını güçlendirmek,
  • Tüm Çerkeslerin aynı yazı ve alfabeyi kullanmalarını teminen çalışmalar yapmak,
  • Çerkes kültürünün dünyaya dağılmış olan parçalarını anavatanda bütünleştirmek,
  • Çerkesleri konu edinen tüm yayınları bir araya getirmek,
  • Tüm Çerkeslerin ana dilleriyle okuma ve yazmalarını sağlamak için çalışmak,
  • Derneklerin güçlerini birleştirmeye yardımcı olmak, daha üst aşamada birlikte örgütlenmelerini sağlamak suretiyle tek örgüt haline gelmelerini sağlamak,
  • Farklı ülkelerde yaşayan Çerkeslerin birbirlerini tanımasını, akrabaların birbirlerini bulmasını,özellikle de geleceğimiz olan genç kuşaklarımızın dayanışma içinde olmasını sağlamak için Gençlik Spor Olimpiyatları düzenlemek,
  • Uluslararası  kuruluşların da yardımıyla Çerkes Sürgün ve Soykırımını Rusya’ya kabul ettirerek tescilini sağlamak, ayrıca, “Çifte pasaport-çifte vatandaşlık” hakkını elde etmeye çalışmak,
  • En başta gelen görevi muhacerette yaşayan Çerkeslerin Anavatana dönüşlerine, adaptasyonlarına ve yasal haklarını zamanında almalarına yardımcı olmaktır.
  • Muhacerette yaşayanlarla birlikte ortaklaşa ve güçlü radyo, televizyon yayın istasyonu kurmak, uydu kanal bağlantısı kiralamak suretiyle sınırlı süreli de olsa Kafkasya’dan yayınların sağlıklı olarak  izlenmesini ve bu yolla Kafkas tarihi,kültürü, gelenekleri konusunda eğitici bilgiler vermek ve özellikle de dil öğretimine katkıda bulunmak,
  • Gerek diyasporada ve gerekse Anavatanda yayınlanmakta olan dergi ve gazetelerde Çerkes toplumunu ilgilendiren her türlü gelişme ve haberin aynı anda yer almasını teminen karşılıklı haber iletişim ağı ve muhabirlik sisteminin kurulmasına çalışmak,
  • Daha önce üç Cumhuriyet Parlamentosu arasında oluşturulan Parlamentolar arası birliğe yaniden işlerlik kazandırmak ve genişletmek,
  • İş adamlarının,yazarların,sanatcıların ve benzeri grupların sıksık bir araya gelmelerini ,tanışmalarını ve dayanışmalarını sağlamak,
  • Muhacerette yaşayan insanlarımıza kültürel eğitim ve tanıtım malzemeleri ve gerekli hallerde küçük eğitici grupları göndererek yardımcı olmak,
  • Çerkeslerin muhaceret yaşamlarının da içinde yer alacağı “Çerkes Tarihi” ve “Çerkes Ansiklopedisi”  hazırlamakta olan iki komisyonun çalışmalarının bir an önce tamamlanması ve değişik dillerde yayınlanmasını sağlamak.

DÇB İLE İLGİLİ DİÐER  BİLGİLER:

  • DÇB’nin merkezi  NALÇIK’dır. Bir ara ÇERKESSK kentine götürülmüş ise de  2000 yılı kongresinde merkez yeniden Nalçık kentine alınmıştır.
  • DÇB’nin kendine özgü flaması, pulu,mühürü, marşı ve amblemi vardır.(Son amblem Dünya Adige Derneği olarak hazırlanmıştır. Oysa örgütte Abazalar da vardır. Bu nedenle onaylanmamıştır. İlk toplantıda yeniden ele alınacaktır.)
  • DÇB  1994 yılında UNPO’ya üye oldu ve halen Yönetim Kurulu üyesidir. 1997 yılında UNPO’da alınan kararda  “Moskova tarafından 19.yıl sonlarında uygulanan sürgün ve soykırımın kabulü ile tüm sonuçlarının verilmesi “ istemi Moskova yönetimine tebliğ edilmiş olup henüz alınmış bir sonuç yoktur.
  • DÇB,bu güne kadar 1993 yılında Maykop’da, 1996 yılında Çerkessk’de, 1998 yılında Krosnadar’da ve 2000 yılında Nalçık kentlerinde olmak üzere toplam dört normal kongre süreci yaşamıştır.
  • DÇB’nin bu güne kadar ki,Genel Başkanları sırasıyla *Hukukcu,Rusya Fedarasyonu’nun eski  Adalet Bakanı  Kalmuk YURA, *Prof.Dr. Şhalako ABU, *ikinci kez Kalmuk YURA, *Parlamenter, Prof.Dr. Boris AKBAŞ, *Kabartay-Balkar Parlamento Başkanı  Nohuş ZAVURBİY
  • DÇB’nin kısaltılmış adında uyumsuzluklar var gibi görülse de gerçekde farklılık yoktur. Türkçe DÜNYA ÇERKES BİRLİÐİ (UÇD=Uluslararası Çerkes Derneği), Rusca  MÇA ( Mejdunarodnaya Çerkesskaya Assosiasiya) İngilizce ise UÇD( İnternational Cırcassian Association) ,Çerkesce ( Dunaypso  Adige  Xase) dir. Aslında doğru olanı (Dünyapso Adige-Abaza Xase)dır.
  • DÇB bu güne kadar, Kosova Adigelerinin geri dönüşüne katlıda bulunmuş, Adige Tarihinin yeniden yazımı son aşamasına getirilmiş , Adige Ansiklopedisi hazırlatılmış, Adigece tek Alfabe konusunda mutabakat sağlamaya  yaklaşmış, Adige yerleşim yerlerinin zamanla Rusca’ya çevirilen eski adlarının yeniden canlandırılmasına başlamış, Diyasporadaki Adige-Abhaz halklarının hem birbirleriyle ve hem de Kafkasya ile diyalogunun arttırılması gibi konularda mesafe katetmiş durumdadır.
  • DÇB’nin 29-30 Haziran 2001 tarihlerindeki Başkanlar Kurulu toplantısında önemli karar alınmış olup bir bir uygulamaya konulacaktır. Bunlardan biri bu yıldan başlamak suretiyle 12-15 yaş gruplarına yönelik  dil eğitim programıdır. Sadece gidiş-geliş yol parası dışında masraf yapılmadan 15 veya 20’şerlik gruplar halinde  gençlerimizi  spor merkezlerine veya rayonlarda evlere konuk ederek dil öğrenmelerine yardımcı olunacaktır.
  • Başkanlar Kurulu toplantılarında alınan bir başka karar da 2002 yılında Maykop kentinde “Dünya Kafkas Gençliği Spor Olimpiyadı” düzenlenmesidir. Güreş, Boks, Judo, Atletizm, tenis ve benzeri spor branşlarında Dünya’nın her tarafından gençler katılıp hem yarışacaklar  hem de tanışacaklar ve kalıcı ilişkiler kuracaklardır.
  • Başkanlar Kurulunda mutabık kalınan bir başka husus da dil,folklor ve geleneksel yaşamımızın gençlere öğretimi  için gönderilecek eğiticilerin astronomik maliyetine engel olmak üzere Maykop’daki Sanata Destek Fonu ile birlikte hareket edilerek eğitici gönderilmesi,gelen eğiticinin birbirine yakın 2-3 Şube veya derneğe birlikte hizmet vermesi suretiyle  ucuz bir maliyetle hizmet katkısında bulunulacaktır.(Diğer kararlar zamanla ayrı ayrı duyurulacaktır.)
  • DÇB, örgütlülükte birlikteliği yakalamak adına her ülkeden ancak bir derneği üye olarak almaktadır. O itibarla Almanya, İsrail, Suriyeli ,Ürdünlü ve ABD’li Adigeler  ya federasyon çatısı altında birleşerek ya da  DÇB’nin kuruluşunda fiilen katılmış olmak koşuluyla 4 delegeyi 2+2  olarak bölüşebilmektedirler. Örneğin İsrail 4 delegeliği Kfar-Kama ve Reyhaniye dernekleri arasında, ABD ise New  Jersey ve Kaliforniya dernekleri arasında ikişer ikişer bölüşüp kongreye katılmaktadırlar. DÇB’nin kuruluşuna katılmamış olan hiçbir dernek 2+2 şeklindeki delegasyon paylaşımından faydalanamamaktadır.
  • DÇB Yönetim Kurulunun görev süresi son kongrede 3 yıla çıkartılmıştır. 3 yıl sonra yapılacak olan olağan  kongrenin Kafkasya dışında bir ülkede belki de Türkiye’de toplanması mümkün olabilecektir.

Kaffed'den

  • Son Eklenenler
  • Çok Okunanlar
  • Rastgele