Chomsky'den Adıge Dili Konferansı Mesajı

Salı, 24 Eylül 2013 19:45

Dünyanın en önemli dilbilimcilerinden, insan hakları savunucusu Noam Chomsky, İkinci Uluslararası Adıge Dili Konferansı'na gönderdiği mesajda dillerin yaşatılmasının önemini vurguladı. Sn. Chomsky'nin mesajının Batı ve Doğu Adıgece tercümelerini okuyucularımız ile paylaşıyoruz.


İkinci Uluslararası Adıge Dili Konferansı'na Mesaj
Ulusal diller yaygınlaştıkca sözde “lehçeler”in -ki gerçekte bunlar oldukça farklı dillerdir- kaybolduğu Avrupa dahil dünyanın her yerinde diller hızlı bir şekilde yok oluyor. Ve yerel diller de her yerde kayboluyor. Herhangi bir dilin yok olması trajik bir olaydır. Bir dil, sadece bir konuşma biçimi değildir. Dil, geleneklerin, tarihin, bilginin, anlamanın, topluluk bağlarının kökeni ve geçmişle ilişkilerin, dünyaya ve insan yaşamına dair bakış açısının, kısacası kültürel zenginliğin hazinesidir. Bir dilbilimci için, bir dilin kaybolması özel bir trajedidir, insan dilinin doğasına ilişkin bir kanıtın tamamen yokolmasıdır.
Dilleri korumak ve canlandırmak için büyük çabalar sarfedilmektedir. Bu konuda çarpıcı bir örnek, Doğu Massachusetts'deki Wampanoag dilinin yeniden canlandırılması çalışılmasıdır. Wampanoag dili yüz yıl boyunca konuşulmamasına karşın dilin yeniden canlandırılmasına yönelik bir Wampanoag annenin çalışmaları sonucu bu dil artık bir kızın anadili olmuştur. Yerel dillerin yaşatılması, o dili kullanan toplulukların ve insan yaşamı ve yaradılışının zengin potansiyeline değer veren hepimizin çok önemli amacıdır.
Noam Chomsky
 


Адыгабзэм иятIонэрэ Дунэе ШIэнIуатэм фэгъэзэгъэ псалъ
Лъэпкъыбзэмэ (нациябзэмэ) заубгъу къэс «къэIуакIэхэр» – шъыпкъэмкIэ ахэр лэшэу зэхэкIыгъэхэу бзэ шъхьаф зырызых – кIодэу зыщыригъэжьагъэ Европэри хэтыжьэу дунаем бзэхэр нахь фэмжьэу текIодыкIых. ЧIыпIабзэхэр арышъы, ахэри тыдэрэ чIапIи щэкIодых. Зы бзэ закъуи зэрэкIодырэр трагедие шъхьаф. Бзэр, узэрыпсэлъэщт Iэмэпсымэ къодыеу плъытэ хъущтэп. Адэ ар хэбзэ-бзыпхъэм, тхыдэм, шIэным, шIэныгъэм, гурыIо-гурыфагъэм, цIыф жъугъэ зэфыщытыкIэхэм я лъабжъэу ары, блэкIыгъэм фытиIэн фэе зэпышIэныгъэм, дунаим, цIыф гъашIэм узэреплъыщт шIыкIэм, кIэкIэу къэпIон зыхъукIэ пстэури къызэкIиубытэу шIэнхабзэ байныгъэм и дыщэ пхъуант. Зы бзэр кIодымэ ар бзэ шIэныгъэлэжьым дэжькIэ трагедие унай, цIыфыбзэм и шIыкIэ-зэхэлъыкIэ къэзыгъэнэфэнэу щыт зы къэгъэшъыпкъэлъэ лэш дэдэ горэ шIокIодыпагъэу ары.
Бзэхэр къэухъумэным, гъэпсэуным лэжьыгъэшхо хъарзынэхэр рахьылIэх. Ахэмэ ащыщэу зы щысэ гъэшIэгъон, Масашусец къокIыпIэбгъум щыIэ Уампаноагыбзэр икIэрыкIэу къызэшIогъэуцожьыным фэгъэхьыгъэр. ЛIэшIэгъу псаукIэ зыри рымыпсэлъэжьыгъэ нахь мышIэми, уампаноагыбзэр къэгъэкIэрэкIэжьыным фэгъэхьыгъэу зы уампаноаг ныом къызыхигъэфэгъэ зэхашIэмрэ ерышыгъэмрэ къыхэкIыкIэ а бзэр джы зы пшъэшъэжъые цIыкIу горэм иныдэлъфыбзэу хъужьыгъэ.
ЧIыпIабзэхэр гъэпсэуныр, а бзэр зибзэ лъэпкъмэ ямызакъоу, цIыф гъашIэм, ащ и къэгъэшIыныгъэм хэпшагъэу хэлъ байныгъэ гъунэнчъэу джыри тызылъымыIэсышъугъэхэм уасэ фэзышIырэ хэтрэ цIыфи ти пшъэрылъ шъхьаIэмэ ащыщ.
Ноам Чомский

 


ЕтIуанэ Дунейпсо Адыгэбзэ ЩIэнIуатэм хуэгъэза псалъэ
Лъэпкъыбзэхэм (нациебзэхэм) заубгъуху, «жыIэкIэхэр» - пэжыр жыпIэнумэ ахэр икъукIэ зэхэкIауэ бзэ щхьэхуэ зырызхэщ – кIуэду щыщIидза Европэри хэтыжу дунейпсом бзэхэр щIэхуабжьауэрэ токIуэдыкIыр. ЩIыпIэбзэхэр аращи, ахэри дэнэ щIыпIи щокIуэдхэр. Дэтхэнэ зы бзэри зэрыкIуэдыр трагедия щхьэхуэщ. Дэтхэнэ зы бзэр, узрипсэлъэн Iэмэпсымэ къудейуэ убж хъунукъым. АтIэ ар, хабзэ-бзыпхъэм, тхыдэм, щIэным, щIэныгъэм, гурыIуэ-гурыхуагъэм, цIыхубэ зэхущытыкIэхэм я лъабжьэщ, блэкIам худиIэну зэпыщIэныгъэм, дунейм, цIыху гъащIэм узреплъыну щIыкIэм,  кIэщIыу жыпIэмэ псори къызэщIиубыдэуэ щIэнхабзэ бейныгъэм и дыщэ пхъуантэщ. Зы бзэ кIуэдмэ ар бзэ щIэныгъэрылаэжьэм дежкIэ хэхауэ трагедиещ, цIыхубзэм и щIыкIэ-зэхэлъыкIэр къэзыгъэнахуэну щыта зы гъэпэжалъэ лэщ дыдэр фIэкIуэдыпауэ аращ.
Бзэхэр хъумэным, гъэпсэуным лэжьыгъэшхуэ хъарзынэ ирахьэлIэхэр. Абыхэм щыщ зы щапхъэ гъузэджэщ, Масашусец къуэкIыпIэбгъум щыIэ  Уампаноагыбзэр щIэрыщIэу къызэфIэгъэувэжыным теухуар.  ЛIэщIыгъуэ псокIэ зри иримыпсэлъэжа пэтми, уампаноагыбзэр къэгъэщIэрэщIэжыным хуэгъэзауэ зы уампаноаг анэм къызыхигъэхуа зэхащIэмрэ ерыщыгъэмрэ къыхэкIкIэ а бзэр иджы зы хъыджэбз цIыкIум и анэдэлъхубзэ хъужащ.
ЩIыпIэбзэхэр гъэпсэуныр, а бзэр зибзэ лъэпкъхэм ямызакъуэуэ, цIыху гъащIэм, абы икъэгъэщIыныгъэм хэпщауэ хэлъ бейныгъэ телъыджэу иджыри дызылъэмыIэсыфам пщIэ хуэзыщI дэтхэнэ зы цIыхуми ди къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщщ.
Ноам Чомский


Mesaj Fahri Huvaj tarafından Adıgece'ye tercüme edilmiştir.

 

Haberler

  • Son Eklenenler
  • Çok Okunanlar
  • Rastgele